ࡱ> z|wxyM T>bjbj==-tWW*l<*<*<*<*<x*eS2++++++++RRRRRRR$T VV&R+++++&R>++S>>>+ ++R>+R>F>5CP|R+ + eJ!P4'<*6QR5S0eSQ W>" WR>G 0 R 0 ^ 0stanbul'un fethedildii 1453 y1l1ndan 1774 Kk Kaynarca Andla_mas1na kadar, Boazlar1n rejimini Osmanl1 0mparatorluu tek tarafl1 tasarruflarla dzenlemi_tir. Bu devrede uygulanan genel rejim, Boazlar1n ve Karadeniz'in yabanc1 devletlerin ticaret ve sava_ gemilerine kapal1 olmas1 ilkesiydi. 0mparatorluun mutlak egemenlik devresi olarak da bilinen bu dnemde kapitlasyonlarla Frans1z, 0ngiliz ve Hollanda ticaret gemilerinin Boazlardan serbeste geme ve Karadeniz'e 1kmalar1na msaade edilmi_tir. 1774-1840 y1llar1 aras1nda Boazlar rejimi Rusya veya 0ngiltere ile aktedilen ikili andla_malarla belirlenmeye al1_1lm1_t1. Bu andla_malarla Osmanl1 Devleti; Boazlar1, akit devletlerin ticaret gemilerine ve baz1 zel _artlarda sava_ gemilerine ama veya btn devletlerin sava_ gemilerine kapamay1 taahht etmi_tir. Bu dnemde Boazlardan gei_ a1k veya gizli andla_ma hkmleriyle belirlenmeye al1_1lm1_, _artlar dei_tike yap1lan yeni andla_malarla gei_ ko_ullar1 dzenlenmi_tir. 1841 Londra Boazlar Szle_mesi ile uluslararas1 bir nitelik kazanan Boazlar1n rejimi I. Dnya Sava_1na kadar uygulanm1_t1r. Bu dnemde Boazlar1n bar1_ zaman1nda btn devletlerin ticaret gemilerine a1kl11 sava_ gemilerine kapal1l11 ilkesi uygulanmak istenmi_tir. I. Dnya Sava_1 s1ras1nda kapat1lan ve "'anakkale" destan1n1 yazd1ran Boazlar, Mondros Mtarekesi'nden sonra, 0tilaf Devletlerinin i_gali alt1nda tekrar uluslararas1 ula_1ma a1lm1_t1r. 0stanbul un fethinden Kk Kaynarca Andla_mas1 na kadar geen 321 y1l boyunca mutlak Trk egemenliinin hkm srd Trk Boazlar1, 1774 Kk Kaynarca Andla_mas1ndan gnmze kadar, 230 y1ld1r zaman zaman Trkiye'ye yneltilen tehditlerin ba_l1ca kayna1n1 olu_turmas1na ramen, Trkiye'nin jeopolitik ve jeostratejik nemini art1r1c1 fonksiyonunu muhafaza etmi_tir. Trk Boazlar1 n1n jeopolitik ve jeostratejik nemi; Boazlar 1n zerinde bitmeyen bir kavgan1n ve mcadelenin tarih boyunca srmesine neden olurken, Boazlar, ikili ve ok tarafl1 ok say1daki andla_maya konu olmu_tur. Bugn Trk Boazlar1, Karadeniz'e k1y1da_ devletlerin gvenlii a1s1ndan nemli olduu kadar, Tuna-Ren su yolunu saymazsak Karadeniz havzas1 devletlerin ana giri_-1k1_ kap1s1 olmas1 bak1m1ndan da ayr1 bir nem ta_1maktad1r. Karadeniz'i Ege Denizi'ne balayan Trk Boazlar1, 0stanbul ve anakkale Boazlar1 ile Trkiye nin bir i denizi olan Marmara Denizi nden olu_maktad1r. 0stanbul Boaz1 n1n, a1k denizin (Karadeniz) bir blm ile i sular rejimine tabi Marmara Denizi aras1nda, anakkale Boaz1'n1n ise i sular rejimine tabi Marmara Denizi ile a1k denizin (Ege Denizi) bir blm aras1nda. yer almas1na ramen, ilgili uluslararas1 dzenlemelerde  Trk Boazlar1 0stanbul Boaz1, Marmara Denizi ve anakkale Boaz1 n1 kapsayan bir terim olarak kullan1lmakta ve gei_ a1s1ndan btnlk arz eden tek bir uluslararas1 su yolu say1lmaktad1r. Trk Boazlar1 n1n bugnk hukuki statsn dzenleyen Montreux Boazlar Szle_mesi, yrrle girdii 9 Kas1m 1936 tarihinden gnmze kadar; 0kinci Dnya Sava_1'n1n ya_anmas1na, Szle_menin akit devletlerinden SSCB ve Yugoslavya n1n da1lmas1na, K1smen dei_tirilmesi veya ortadan kald1r1lmas1 amac1yla yap1lan e_itli giri_imlere, Szle_menin ulusal ve uluslararas1 kamuoyunun gndemine getirilmesine yol aan nemli geli_melere ve olaylara, ramen hibir dei_iklie uramadan Trkiye nin gzetiminde 63 y1ld1r yrrlkte kalabilmi_tir. Montreux Boazlar Szle_mesi, Lozan Bar1_ Andla_mas1 ndan sonra Trkiye'nin en nemli siyasal belgesi olarak kabul edilmektedir. Dnyada bir ba_ka benzeri olmayan Trk Boazlar1n1n ta_1d11 seyir glkleri ile seyir, can, mal ve evre gvenliine ynelik tehditler de gz nne al1narak, gemilerin Trk Boazlar1 ndan emniyetle gei_lerini salamak ve kaza riskini en aza indirmek maksad1yla, 1994 y1l1nda Trkiye taraf1ndan  Boazlar ve Marmara Blgesi Deniz Trafik Dzeni Hakk1nda Tzk yrrle konmu_tur. Bu dzenlemenin, Trkiye nin Trk Boazlar blgesinde yapt11 ilk ciddi al1_ma olduu sylenebilir. Bu tzk ile, trafik ay1r1m dzeni ve Uluslararas1 Denizcilik rgtnce (IMO) yrrle konan, seyir kural ve tavsiyeleri uygulanmaya ba_lanm1_t1r. Uygulamalar sonucu; 1994 y1l1ndan sonra bu blgede kaza say1s1 ve bu kazalardan kaynaklanan zararlarda byk azalma olduu grlm_tr. 1 Temmuz 1994 tarihinden itibaren uygulanan ve deniz kazalar1n1n azalmas1nda byk rol oynayan  Boazlar ve Marmara Blgesi Deniz Trafik Dzeni Hakk1nda Tzk uygulamalardan elde edilen tecrbeler de dikkate al1narak, Denizcilik Mste_arl11 koordinatrlnde ilgili kurum/kurulu_ temsilcilerinin olu_turduu geni_ kat1l1ml1 bir komisyon marifetiyle yeniden gzden geirilerek, gerekli iyile_tirmeler yap1lm1_ ve 06 Kas1m 1998 tarihinde  Trk Boazlar1 Deniz Trafik Dzeni Tz ad1 ile yeniden yay1nlanarak yrrle girmi_tir. Denizcilik Mste_arl11 taraf1ndan Montreux Andla_mas1na uygun olarak haz1rlanan bu Tzn baz1 maddelerinin uygulanmas1na ili_kin a1kl1k getirmek amac1yla, yine Denizcilik Mste_arl11 taraf1ndan ilgili kurum ve kurulu_larla koordine kurularak  Gemilerin Trk Boazlar1 ndan Gei_i 0le 0lgili Uygulama Esaslar1 haz1rlanm1_ ve Trk Boazlar1 ndan gei_ yapan gemilerin uymas1 gereken kurallar olarak 03 Ekim 2002 tarihinde ilan edilmi_tir. Trk Boazlar1 ndan geen gemilerin seyir emniyetini ve gvenliini artt1rarak, deniz kazalar1n1 en aza indirmek ve dolay1s1yla seyir, can, mal ve evre gvenliini salamak amac1yla Trkiye nin denizcilikten sorumlu sivil otoritesi olan Denizcilik Mste_arl11 taraf1ndan youn bir aba gsterilmekte olup, bu dorultuda ilgili kurum ve kurulu_ temsilcilerinden olu_an  Trk Boazlar1 Daimi 0zleme Komitesi nin dzenli olarak srekli toplant1lar1 yap1lmaktad1r. Bu toplant1lar neticesinde Trk Boazlar1nda artan deniz trafii ve blgedeki ya_ayan insanlar1n kulland11 yerel trafik art1_1 da dikkate al1narak, uluslararas1 kurallar ve uygulamalar erevesinde, Trk Boazlar1 Blgesinde uygulanacak politika ve kurallar belirlenmektedir. Trkiye, boazlara ve boazlar blgesinde seyir emniyetine ve gvenlie verdii nemi her zaman olduu gibi gstermek amac1yla yksek bir maliyetle (yakla_1k 45 milyon dolar) Trk Boazlar1 Blgesinde  Trk Boazlar1 Gemi Trafik Hizmetleri ni (TBGTH) kurmu_ ve a1l1_1n1 tamamlam1_t1r. 30 Aral1k 2003 tarihinde fiilen devreye giren TBGTH ile gemilerin hareketleri canl1 olarak izlenmekte, gemiler ynlendirilmekte, dolay1s1yla gemilerin seyir emniyeti art1r1larak kaza yapmalar1 ve kural ihlali yapmalar1 nlenebilmektedir. Trkiye, Montreux Szle_mesi kapsam1nda var olan egemenlii ile Trk Boazlar1 Blgesinden geen gemilerin belirli kurallar erevesinde emniyetli bir _ekilde geerek deniz kazalar1na meydan vermemelerini ve dolay1s1yla bu blgede ya_ayan vatanda_lar1na zarar gelmemesini teminen dzenlemi_ olduu her iki Tzk ve uygulama talimat1nda tamamen bu blgedeki seyir emniyetine ynelik kurallar1, yine uluslararas1 kurallar dorultusunda, belirlemi_tir. Denizcilik Mste_arl11 taraf1ndan bu kurallar srekli gzden geirilmekte, denizcilikte ya_anan tm geli_meler yak1ndan takip edilmekte, emniyete ve gvenlie ynelik olarak gerekli grlen sistemler, TBGTH gibi, bu blgede tesis edilmektedir. Trkiye nin dnyaya a1lan penceresi olan Trk Boazlar1 Blgesi her zaman olduu gibi ulusal ve uluslararas1 alanda nemini ve gndemde kalmas1n1 srdrmekte olup, ba_ta Rusya Federasyonu olmak zere dier devletler taraf1ndan boazlara ili_kin uygulad11m1z kurallar1 ele_tirmek amac1yla Uluslararas1 Denizcilik rgt (IMO) nn gndemine getirilen konulara lkemiz etkin ve ba_ar1l1 bir _ekilde kar_1l1k vermekte ve vermeye de kararl1l1kla devam etmektedir. TRK BOAZLARI VE MARMARA DEN0Z0'N0N COGRAF0 KONUMU  Trk Boazlar1 terimi, bu boazlarla ilgili dzenlemelerde, 0stanbul Boaz1, anakkale Boaz1 ve bu iki boaz1 birle_tiren Marmara Denizi zerindeki gemilerin gei_ hatt1n1 kapsayan bir terim olarak kullan1l1r. Marmara Denizi, i sular rejimine tabi olan bir deniz olmas1na ramen, bu deerlendirme, ula_t1rma d1_1nda kalan hususlarda nem kazan1r. Karadeniz ile Ege Denizi'ni birbirine balayan 0stanbul Boaz1, Marmara Denizi ve anakkale Boaz1, gei_ a1s1ndan, her zaman bir btn say1lm1_t1r. 0ki a1k denizi birbirine balad11 iin de uluslararas1 bir su yolu mahiyetindedir. Bu nitelii sebebiyledir ki, Trk Boazlar1 ndan gei_ ulusal deil, uluslararas1 dzenlemelere tabidir. I. 0STANBUL BOAZI 0stanbul Boaz1, Karadeniz'i Marmara Denizi'ne balayan ve 0stanbul _ehrini ikiye blerek ortas1ndan geen bir uluslararas1 su yoludur. 0stanbul Boaz1'n1n kuzey giri_i Anadolu Fenerini Trkeli Fenerine birle_tiren hat, gney giri_i ise, Ah1rkap1 Fenerini Kad1ky 0nciburnu Fenerine birle_tiren hatt1r. 0stanbul Boaz1'n1n uzunluu belirtilen bu iki hat aras1nda intikal rotalar1 zerinde 16.64 deniz mili (31 km) olup, geni_lii kuzey giri_inde 3329 metre, gney giri_inde 2826 metre dir. Boaz1n en dar yeri Kandilli Burnu-A_iyan Burnu aras1 olup 704 metre, en geni_ yeri Umuryeri-Bykdere Liman1 aras1nda 3420 metre dir. 0stanbul Boaz1'nda ortalama derinlik 65 m. olup, en derin yeri Kandilli-Bebek aras1nda 110 m, en s1 yeri kuzey rotas1 zerinde iken Kad1ky 0nciburnu nlerinde 18 m, gney rotas1 zerinde A_iyan burnu nnde 12.8 m. dir. 0stanbul Boaz1, dar ve kavisli bir su yolu olup, boaz gei_i esnas1nda gemiler 15'kez rota dei_iklii yaparken, Karadeniz'e 1k1_ta Pa_abahe nlerinde bir defada 85 derecelik, Marmara'ya ini_te Yeniky nlerinde bir defada 70 derecelik keskin rota dei_iklii yapmak zorunda kalmaktad1rlar. 0stanbul Boaz1'nda Asya ile Avrupa k1talar1n1 birle_tiren iki adet asma kpr mevcuttur. Bu kprler gneyden kuzeye doru s1ras1yla, 0stanbul Boaz Kprs ve Fatih Sultan Mehmet Kprs dr. 0stanbul Boaz Kprs; Beylerbeyi-Ortaky aras1nda, Fatih Sultan Mehmet Kprs ise Kavac1k-Bebek aras1nda yer almaktad1r. Kprler aras1 mesafe 5514 metre olup, her iki kprnn ykseklikleri itibariyle gemiler iin emniyetli gei_ ykseklii 58 m. olarak tespit edilmi_tir 0stanbul Boaz1, tuzluluk dereceleri birbirinden farkl1 iki denizi birle_tirir. Bu nedenle iki ayr1 ak1nt1dan olu_an ak1nt1 sistemi mevcuttur. Karadeniz in daha az tuzlu olan sular1 sat1htan Marmara 'ya doru, Marmara'n1n daha fazla tuzlu sular1 ise dipten Karadeniz'e doru akarlar. Sat1h ak1nt1s1 dip ak1nt1s1na oranla daha sratli ve debisi daha fazlad1r. Kandilli nlerinde 4-5 mil sratini bulan bu ak1nt1, zaman zaman 7 mile kadar da ykselmektedir. 0stanbul Boaz1'nda hakim dalga yn Ocak ve ^ubat aylar1nda kuzey, dier aylarda ise kuzeydoudur. 0stanbul Boaz1'nda byk apta adet liman/iskele mevcut olup bunlar Tophane ve Haydarpa_a limanlar1 ile Harem iskelesidir. Bunlara ilave olarak birok yerde iskele ve bar1naklar mevcuttur. Ayr1ca, Boaz1n dou ve bat1 k1y1lar1 aras1nda youn bir _ehir hatlar1 vapur trafii mevcuttur. Boazda trafiin dzeninin kontrol ve seyir emniyetinin salanmas1na yard1mc1 olmak maksad1yla 30 Aral1k 2003 tarihinde faaliyete giren Trk Boazlar1 Gemi Trafik Hizmetleri ncesinde hizmet veren Deniz Trafik Dzen Ba_kanl11 kapsam1nda Ah1rkap1 Trafik Kontrol Merkezi, Trkeli Feneri, Rumeli Kavak ve Kandilli Trafik Kontrol istasyonlar1 ile Umuryeri ve K1z kulesi Gzc istasyonlar1 tesis edilmi_tir. Dnyada mevcut ba_l1ca uluslararas1 su yollar1; Svey_ Kanal1, Panama Kanal1, Kiel Kanal1, Danimarka Boazlar1, Cebelitar1k Boaz1, Magellan Boaz1 ve Trk Boazlar1' d1r. Bu boaz ve kanallardan Svey_ Kanal1 gzergah1ndaki yerle_im yerlerinden M1s1r'a ait Port Said kentinin nfusu 460.000, 0smailiye kentinin 255.000, Panama Kanal1'n1n getii Panama City'nin nfusu 948.000, Kiel Kanal1'n1n getii Kiel _ehrinin nfusu 244.800, Danimarka Boazlar1 ndan kk ve byk Belt ile Sound boazlar1n1n getii yerle_im yerlerinin toplam nfusu 140.886, Cebelitar1k Boaz1'n1n kuzeyindeki 0spanya ya ait Algerias kentinin nfusu 101.063, gneyindeki Fas'a ait Tanger _ehrinin nfusu 554.000 ve nihayet Magellan Boaz1na en yak1n yerle_im yeri olan ^ili'nin Punta Arenas kentinin nfusu 109.110 ki_idir. Trk Boazlar1 ndan 0stanbul Boaz1, dier uluslararas1 su yollar1ndan farkl1 olarak olduka kalabal1k bir _ehrin ortas1ndan gemektedir. 0stanbul Boaz1'n1n ikiye bld 0stanbul ilinin nfusu 1997 y1l1 say1m sonular1na gre 9.198.809 ki_idir. Grld gibi Trk Boazlar1 d1_1ndaki dier kanal ve boazlar1n getii yerle_im yerlerinin tmnn nfuslar1 toplam1 2.812.859 ki_i olup, bu say1 0stanbul'un nfusunun te birinden daha azd1r. Bu deerlendirmeler 1997 y1l1 rakamlar1na gre yap1lm1_ olup, gnmzde 0stanbul un nfusu 15 milyonlara yakla_m1_t1r. 2. MARMARA DEN0Z0 Marmara Denizi, 0stanbul Boaz1 ile anakkale Boaz1 aras1nda kalan ve Marmara Blgesi olarak adland1r1lan corafi blgenin i k1sm1n1 kapsayan 11350 kilometrekare yzlmne sahip bir denizdir. Marmara Denizi nde, 0stanbul Boaz1 1k1_1ndan anakkale Boaz1 giri_ine kadar olan mesafe, gemiler iin intikal rotalar1 zerinden 109 mil, anakkale Boaz1 1k1_1ndan 0stanbul boaz1 giri_ine kadar olan mesafe ise yine intikal rotalar1 zerinden 111.7 mildir. Marmara Denizi nde; en uzun mesafe dou-bat1 ynnde 0zmit Krfezi giri_inden anakkale Boaz1 giri_ine kadar 121 mil, en geni_ mesafe (Silivri ile Band1rma Krfezi dousundaki Mara Burnu aras1) 39 mildir. Marmara Denizi'nde krfez tan1m1na uygun baz1 girintiler vard1r. Bunlar Bat1dan douya, Erdek Krfezi, Band1rma Krfezi, Gemlik Krfezi ve 0zmit Krfezi'dir. Erdek Krfezi'nin a1z geni_lii Karaburun ile Trkeli Adas1 bat1 burnu aras1nda 8.6 mildir. Band1rma Krfezi az1 Kapsl Burnu ile Deveboyun Burnu aras1nda 7 mil, Gemlik Krfezi az1 Bozburun ile Mudanya aras1nda 8.9 mil, 0zmit Krfezi az1 ise Yelkenkaya Burnu ile atal Burnu aras1nda 3.4 mildir. Marmara Denizi'nin gney ve kuzey k1y1lar1ndan ve/veya k1y1lara yak1n ada/adac1klardan izilecek olan 12 millik daire kavisleri, iki yerde birle_mez. Bunlardan birincisi, Marmara Adas1'n1n kuzeydousunda bulunan ve dou-bat1 istikametindeki uzunluu 24.6 mil, kuzey-gney istikametindeki uzunluu 139 mil olan sahad1r. 0kincisi, 0mral1 Adas1'n1n kuzeydousundad1r. Gemlik Krfezi giri_inde Mudanya Liman1 kuzey bat1s1nda bulunan 0mral1 Adas1 ile bu adan1n dousundaki Bozburun aras1ndaki mesafe 10.6 mildir. Bu iki noktay1 birle_tiren dz bir hat izildii takdirde bu hatt1n gney ve dousunda kalan blge Gemlik Krfezi olarak kabul edilebilir. Bu durumda 0mral1 Adas1 kuzeydousundaki 12 mil yay1n1n kesi_medii alanlardan kalkmaktad1r. Bu veriler Marmara Denizi'nin a1k deniz statsne tabi k1l1nmas1 gereken bir deniz olup olmad11 ve dolay1s1yla hukuki statsnn saptanmas1 a1s1ndan nemlidir. Marmara Denizi'nde her mevsimde Y1ld1z ve Poyraz hakim rzgarlard1r. Ancak k1_ aylar1nda K1ble ve Lodos tan esen rzgarlar da etkili olmaktad1r. Kuvvetli rzgarlar genel olarak Marmara Denizi'nin dou kesimlerinde meydana gelmekte, Ocak ay1nda 10.7 gn ile en ok 0stanbul Boaz1'nda grlmektedir. Marmara Denizi'nde y1ll1k ya1_ miktar1 534 ile 789 mm. aras1nda dei_mektedir. Ya1_ k1_ aylar1nda artmakta ve 121 mm ye kadar eri_mektedir. Bu deer yaz mevsiminde 38 mm. dir. Y1l1n en ok ya1_ alan ay1 121 mm. ile Aral1k, en az ya1_ alan ay1 11.5 mm. ile Temmuz ay1d1r. Ya1_1n en s1k gzlendii ay 18.1 gn ile Ocak ay1d1r. Bunu Aral1k ve ^ubat aylar1 izler. Ya1_l1 gn say1s1n1n en az olduu ay ise 2.2 gn ile Temmuz ay1d1r. Deniz trafiini en ok etkileyen hususlardan biri olan sis olay1, genellikle Marmara Blgesinin Karadeniz'e bakan yamalar1nda daha fazla grlr. zellikle Boazlar blgesi, daha fazla sis etkisi alt1nda kalmaktad1r. Blge iin ortalama sisli gn say1s1; anakkale'de 39, Tekirda'da 6, Kocaeli'nde 14 gndr. Sis olay1 anakkale Boaz1'nda Ocak, ^ubat, Mart, Kas1m, Aral1k aylar1nda olu_makta ve deniz ula_1m1n1 5-6 gn aksatabilmektedir. 0stanbul Boaz1'nda ise Ocak-May1s aras1 ile Ekim aylar1nda olu_makta ve deniz ula_1m1n1 10-15 gn aksatabilmektedir. Gemilerin manyetik pusulalar1m ve dolay1s1yla seyir emniyetini etkileyen bir hususta blgedeki manyetik tabii sapma'd1r. 1996 y1l1 itibar1 ile Marmara Denizi'nin kuzeydousunda 3 derece 6 dakika dou, gneybat1s1nda 3 derece 20 dakika dou olmak zere tabii sapma (Variation) deeri bulunmakta olup, y1lda bir dakika artmaktad1r. Marmara Denizi'nde (Boazlar hari) 4o 1 a_an say1da liman tesisi bulunmaktad1r. Ayr1ca rzgar ve hava durumuna bal1 olarak Ah1rkap1, Moda, Tuzla, Maltepe, 0zmit, Gemlik, Mudanya, Band1rma, Erdek ve Tekirda mevkileri demirlemeye en uygun yerlerdir. Marmara Denizi zerinde, Marmara Erelisi nde bir adet Trafik Kontrol 0stasyonu bulunmaktad1r. Gemi Trafik Hizmetlerine ait kulenin in_a al1_malar1 devam etmekte olup, bu kulelerin tamamlanmas1 sonras1nda Marmara denizi de Gemi Trafik Hizmetleri kapsam1na girecektir. 3. ANAKKALE BOGAZI anakkale Boaz1, Marmara Denizi'ni Ege Denizi'ne balayan ve anakkale _ehrinin ortas1ndan geen bir uluslararas1 su yoludur. anakkale Boaz1'n1n kuzey giri_i Zincirbozan fenerinden geen boylam, gney giri_i ise, Mehmetik Burnu fenerini, Kumkale fenerine birle_tiren hatt1r. anakkale Boaz1 n1n uzunluu belirtilen bu iki hat aras1nda intikal rotalar1 zerinde 37.1 deniz mili (70 km) olup, geni_lii kuzey giri_inde 5120 metre, gney giri_inde 4334 metre dir. Boaz1n en dar yeri anakkale-Kiljtbahir aras1 olup 1308 metre, en geni_ yeri 0ntepe Liman1 nnde 7224 metre dir. anakkale Boaz1 nda ortalama derinlik 65 m. olup, en derin yeri Dalyan Burnu nlerinde 94 m., en s1 yeri kuzey rotas1 zerinde Kabageven Burnu nlerinde 25 m. gney rotas1 zerinde Kilitbahir nlerinde 27 m. dir. anakkale Boaz1, 0stanbul Boaz1 gibi dar ve kavisli bir su yolu olup, boaz gei_i esnas1nda gemiler 11 kez rota dei_iklii yaparken, Nara Burnu nlerinde bir defada 75 derecelik keskin rota dei_iklii yapmak zorunda kalmaktad1rlar. anakkale Boaz1'nda, kuvvetli lodosta yn dei_tirebilse de genelde Marmara'dan Ege Denizi'ne doru bir yzey ak1nt1s1 mevcuttur. Ak1nt1n1n srati ortalama 1.5-2.5 mil/saat olmakla birlikte, rzgar kuvvetine bal1 olarak artabilir. anakkale Boaz1'nda hakim dalga yn Ocak ve ^ubat aylar1nda kuzey, Nisan ay1nda kuzey ve gney, dier aylarda ise kuzey doudur. anakkale Boaz1 iinde anakkale Liman1 ve bu limana bal1 anakkale, Eceabat, Gelibolu ve Lapseki iskeleleri mevcut olup, bu iskelelerden ayr1ca kar_1l1kl1 olarak youn arabal1 vapur seferleri dzenlenmektedir. anakkale Boaz1'nda trafiin dzeninin kontrol ve seyir emniyetinin salanmas1na yard1mc1 olmak maksad1yla; 30 Aral1k 2003 tarihinde faaliyete giren Trk Boazlar1 Gemi Trafik Hizmetleri ncesinde hizmet veren Deniz Trafik Dzen Ba_kanl11 kapsam1nda anakkale Trafik Kontrol Merkezi ile Gelibolu ve Mehmetik Trafik Kontrol istasyonlar1 tesis edilmi_tir. TAR0H0 GEL0^0M 0ER0S0NDE BOAZLARDAN GE0^ REJ0M0 VE TRK BOGAZLARI NIN HUKUK0 STATS I. TAR0H0 GEL0^0M 0ER0S0NDE BOGAZLARDAN GE0^ REJ0M0 Trk Boazlar1 n1n hukuki statsn belirleyen "Boazlar1n Rejimine 0li_kin Olarak Montreux de 20 Temmuz 1936 da 0mzalanan Szle_me"yi incelemeden nce; Boazlardan gei_ rejiminin gemi_inin ana hatlar1n1n ve bu balamda Osmanl1 0mparatorluu dneminde yrrlkte olan rejim ile Lozan Bar1_ Andla_mas1 n1n getirmi_ olduu rejimin bilinmesinde fayda vard1r. a. Osmanl1 0mparatorluu Dnemi 1453 y1l1nda 0stanbul un fethinden ve 1484 y1l1nda Karadeniz in bir Osmanl1 i denizi durumuna gelmesinden sonra, Boazlar ve btn k1y1lar1 ile Karadeniz, Trklerin egemenliine girmi_ oldu. Bylece, Boazlardan gei_ ve Karadeniz deki deniz ula_1m1na ait btn kararlar, hibir s1n1rlama olmaks1z1n, Osmanl1 0mparatorluu taraf1ndan tek ba_1na al1nmaktayd1. Bu stat Osmanl1 0mparatorluu ile Rusya aras1nda 1774 de aktedilen Kk Kaynarca Andla_mas1na kadar devam etti. Bu andla_ma ile Rus ticaret gemilerine Boazlardan serbest gei_ hakk1 tan1nm1_t1. K1saca belirtmek gerekirse, 1774 e kadar olan devreyi, Osmanl1 0mparatorluunun "mutlak egemenlik devresi" veya "ulusal yetki devresi" olarak nitelemek yerinde olacakt1r. 1774 Kk Kaynarca Andla_mas1ndan, Boazlar1n ok tarafl1 andla_malara konu olduu 1840 y1l1na kadar, gei_ rejimi ikili andla_malarla belirlenmeye al1_1lm1_t1r. Bu devrede aktrler, bir tarafta Osmanl1 0mparatorluu, dier tarafta ise Rusya veya 0ngiltere olmu_tur. 1841 y1l1nda yap1lan  Akdeniz ve Karadeniz Boazlar1 Hakk1nda Londra Szle_mesi ile Boazlar1n stats uluslararas1 bir nitelik kazanm1_, daha sonra da byk devletler, zellikle 0ngiltere ve Rusya aras1ndaki rekabete gre e_itli formllerle, andla_malara balanm1_t1r. 1841 Londra Boazlar Szle_mesi ile kurulan rejim I. Dnya sava_1na kadar uygulanm1_t1r. Trk Boazlar1, 1774 Kk Kaynarca Andla_mas1ndan gnmze kadar, 230 y1ld1r, zaman zaman Trkiye ye yneltilen tehditlerin ba_l1ca kayna1n1 olu_tururken, genellikle de Trkiye nin jeopolitik ve jeostratejik nemini art1r1c1 bir koz olmu_tur. b. Lozan Bar1_ Andla_mas1 n1n Getirmi_ Olduu Dzen Hibir zaman yrrle girmemi_ ve l domu_ bir andla_ma olarak tarihe geen Sevr Andla_mas1n1 tatbik etmek isteyen sisteme ve zihniyete kar_1 verilen Milli Mcadeleden sonra, bar1_ dzenine, 24 Temmuz 1923 tarihli Lozan (Lausanne) Bar1_ Andla_mas1 ile geilmi_tir. Andla_may1 bir taraftan Trkiye dier taraftan 0ngiltere, Fransa, 0talya, Japonya, Yunanistan, Romanya ve S1rp-H1rvat-Sloven Devleti (Yugoslavya) imzalam1_lard1r. Andla_man1n Boazlardan gei_ rejimine ili_kin temel kural1n1 ieren 23 nc maddesine gre akit taraflar; ayn1 gn imzalanan ve andla_maya ekli olup andla_mayla ayn1 hukuki deeri haiz olaca1 belirtilen  Boazlar1n Tabi Olaca1 Usule Dair Mukavelename ile anakkale Boaz1 nda, Marmara Denizi nde ve Karadeniz Boaz1 nda, bar1_ta ve sava_ta, denizden ve havadan gei_ ve ula_1m serbestlii ilkesini kabul etmi_lerdir. Bylece Boazlar, uluslararas1 statsn ve rejimini devam ettiriyordu, bir ba_ka, syleyi_le Boazlar1n rejimi, Trkiye nin tek yanl1 iradesi ile deil, 1841 den beri devam eden ve ok say1da devletin ortak iradesi sonucu ortaya 1kan uluslararas1 kurallara tabi olmaya devam ediyordu. Lozan Boazlar Szle_mesi ve Boazlardan Gei_ Rejimi Lozan Boazlar Szle_mesi; Trkiye, 0ngiltere, Fransa, 0talya, Japonya, Yunanistan, Romanya S1rp-H1rvat-Sloven Devleti (Yugoslavya) Rusya ve Bulgaristan aras1nda 24 Temmuz 1923 tarihinde imzalanm1_t1r. Lozan -Bar1_ Andla_mas1 na taraf olmamakla beraber Karadeniz e k1y1da_ devlet olmalar1 nedeniyle Rusya ve Bulgaristan da gr_meci ve imzac1 devletler aras1nda yer alm1_t1r. Rusya ile S1rp-H1rvat-Sloven Devleti, imzalam1_ olmalar1na ramen, Szle_meyi onaylamam1_t1r. Ancak, Rusya Szle_menin uygulanmas1na kar_1 1kmam1_, 1kamam1_t1r. Szle_me 19 uncu maddesi gereince dier devletlerinde kat1l1m1na a1k tutulmu_; Montreux Boazlar Szle_mesi nin yrrle girdii 9 Kas1m 1936 tarihine kadar Boazlardan gei_ ve ula_1m1 dzenleyen belge olarak yrrlkte kalm1_t1r. Lozan Bar1_ Andla_mas1n1n 23 nc maddesiyle kabul edilen serbest gei_ ve ula_1m ilkesini ayr1nt1l1 olarak dzenlemek amac1yla haz1rlanan szle_mede boazlardan gei_ serbestlii, ticaret gemileri ve sava_ gemileri ay1r1m1 yap1larak dzenlenmi_tir. Ayr1ca, bar1_ zaman1 Trkiye nin tarafs1z olduu sava_ zaman1 ve Trkiye nin muharip olduu sava_ zaman1 durumlar1 da gz nnde bulundurularak ay1r1m yap1lm1_t1r. Szle_menin 1 inci maddesine gre  Boazlar deyimi ile ifade edilen anakkale Boaz1, Marmara Denizi ve 0stanbul Boaz1 ndan denizde ula_1m ve havada uu_ serbestisi, ticaret ve sava_ gemisi ile sivil ve askeri uak fark1 gzetilmeden kabul edilmektedir. Szle_menin 2 inci maddesine ilave LAH0KA da yukar1daki esaslar erevesinde dzenlenen gei_ ayr1nt1l1 olarak yer almaktad1r. Ticaret Gemileri Lozan Boazlar Szle_mesinde ayr1ca tan1m1 yap1lmam1_ olan ticaret gemisinin kapsam1na hastane gemileri, yatlar, bal1k1 tekneleri/gemileri ve askeri nitelikli olmayan uaklar dahil edilmi_tir (md. 2, LAH0KA 1). (I). Bar1_ Zaman1 Ticaret gemileri, bayrak ve ykleri ne olursa olsun, gndz ve gece, Boazlardan serbest gei_ ve ula_1m zgrlne sahiptir. Gemiler gei_ s1ras1nda uluslararas1 sal1k kurallar1na uyacaklard1r. Ticaret gemilerinin Boazlardan gei_leri kar_1l11 olarak, vergi veya har ad1 alt1nda herhangi bir cret al1namaz. Bir ba_ka syleyi_le, gei_ crete tabi deildir. Ancak, k1lavuzluk, fener cretleri, rmorkaj veya gemiye dorudan doruya yap1lan dier hizmetler crete tabidir. Bu parasal ykmllklerin tahsil edilmesini kolayla_t1rmak iin boazdan geen ticaret gemileri, Trk Hkmeti nce gsterilecek yerlere adlar1n1, uyruklar1n1, tonajlar1n1 ve gittikleri yerleri bildirmekle ykmldrler. Ticaret gemilerinin gei_leri s1ras1nda k1lavuz almalar1 istee bal1d1r. (II). Trkiye nin Tarafs1z Olduu Sava_ Zaman1 Ticaret gemileri, bar1_ zaman1 ko_ullar1yla, gndz ve gece, boazlardan serbest gei_ ve ula_1m zgrlnden istifade ederler. Trkiye, tarafs1zl1k haklar1n1, boazlardan serbest gei_ ve ula_1m1 engelleyici bir biimde kullanamaz. Gemilerin gei_leri s1ras1nda k1lavuz almalar1 istee bal1 kalmaktad1r. (III) Trkiye nin Muharip Olduu Sava_ Zaman1 Tarafs1z devletlere ait ticaret gemileri ile askeri nitelikli olmayan hava vas1talar1; d_mana yard1m etmemek, zellikle d_man devletlere harp kaa1 mal ve d_man birliklerini veya d_man uyrukluundaki ki_ileri ta_1mamak ko_uluyla gei_ ve ula_1m zgrlnden yararlan1rlar. D_man gemi ve uaklar1na kar_1 Trkiye nin btn haklar1 sakl1 tutulmu_tur. (b) Sava_ Gemileri Lozan Boazlar Szle_mesi ne gre sava_ gemisinin kapsam1na yard1mc1 gemiler askeri nakliye gemileri, uak gemileri ve askeri uaklar girmektedir. (md.2 LAH0KA 2). (I)Bar1_ Zaman1 Sava_ gemileri, bayraklar1 ne olursa olsun, hibir muamele resim veya mkellefiyet olmaks1z1n, gndz ve gece, Boazlardan geebilirler. Ancak, Karadeniz e gemek isteyen gemiler iin tonaj s1n1rlamas1 getirilmi_tir. Buna gre; Karadeniz e k1y1da_ olmayan bir devletin bu denizde bulundurmak zere Boazlardan geirebilecei kuvvet, gei_ s1ras1nda Karadeniz e k1y1da_ en kuvvetli donanmaya sahip olan devletin kuvvetlerinden daha fazla olamaz. Bununla beraber, Karadeniz e k1y1da_ olmayan devletler her biri 10.000 tonilatoyu gemeyen gemiden olu_an bir deniz kuvvetini gndermek hakk1n1 muhafaza ederler. (II)Trkiye nin Tarafs1z Olduu Sava_ Zaman1 Sava_ gemileri; bayraklar1 ne olursa olsun; hibir muamele, resim veya mkellefiyet olmaks1z1n, bar1_ zaman1 iin ngrlen s1n1rlamalar erevesinde, gece ve gndz Boazlardan serbest gei_ hakk1n1 kullan1rlar. Ancak bu s1n1rlamalar muharip devletlere, bunlar1n Karadeniz deki muhariplik hukukuna icras1 halel edecek surette tatbik edilmeyecektir. Ayr1ca Trkiye, tarafs1zl1k haklar1n1 sava_an bir devletin Karadeniz e gei_ini engelleyecek bir biimde kullanamaz. Trkiye ile bar1_ iinde bulunan devletlere ait denizalt1lar Boazlardan ancak sat1htan geeceklerdir. (III) Trkiye nin Muharip Olduu Sava_ Zaman1 Tarafs1z devlet sava_ gemileri, hibir muamele, resim veya mkellefiyet olmaks1z1n bar1_ zaman1 iin ngrlen s1n1rlamalar erevesinde Boazlardan serbest gei_ hakk1n1 kullan1rlar. Trkiye nin d_man deniz kuvvetleri gemileri ile uaklar1n1n boazlardan gei_ ve ula_1m1n1 engellemek iin alaca1 tedbirler tarafs1z devletlerin sava_ gemileri ve askeri uaklar1n1n gei_ ve ula_1m1n1 engelleyici nitelikte olmayacakt1r ve bu maksatla Trkiye tarafs1z devlet sava_ gemilerinin Boazlardan geebilmesi iin gei_ yollar1 belirlemek ve k1lavuz hizmetleri vermekle ykmldr. Boazlar Blgesinin Silahs1zland1r1lmas1 Lozan Boazlar Szle_mesi nin 4 nc maddesi hkmnce, anakkale ve Karadeniz Boazlar1 n1n her iki k1y1s1 ile k1y1dan itibaren ieriye doru yakla_1k 15-20 kilometrelik bir blge ve Emirali (0mral1) Adas1 mstesna olmak zere, Marmara Denizi ndeki btn adalar gayri askeri, hale getiriliyordu. Ayr1ca, Ege Denizi nde Semadirek, Limni, 0mroz (Gkeada), Bozcaada ve Tav_an Adalar1 da silahtan ar1nd1r1l1yordu, Lozan Bar1_ Andla_mas1 n1n 12 nci maddesi ile, Yunanistan a devredilen adalardan olan Semadirek ve, Limni zerindeki Yunan egemenlii, an1lan maddenin ayr1lmaz bir paras1 olan Alt1 Byk Devlet Karar1 ile bahse konu adalar1n tahkim edilmemeleri ve askeri amalarla kullan1lmamalar1 _art1yla Trkiye taraf1ndan kabul edilmi_tir. Szle_menin 4 nc maddesine konu olan Semadirek ve Limni adalar1n1n hukuki statsn belirleyen temel belge, Lozan Bar1_ Andla_mas1 n1n 12 inci maddesidir. Bu madde Yunanistan a bir lkesel egemenlik s1n1rlamas1 getirirken, Trkiye ye egemenliin devri kar_1l11nda kazan1lm1_ bir hak salamaktad1r. Boazlar blgesinin silahs1zland1r1lmas1 ile bu blgede Trkiye nin hem egemenlik haklar1 k1s1tlanmakta, hem de savunmas1na olanak verilmemekteydi. Bylece en hassas noktas1nda Trkiye nin, gvenlii tehlike ile yz yze kalm1_ oluyordu. (3) Boazlar Komisyonu Lozan Boazlar Szle_mesi nin 10 uncu maddesine gre ad1  Boazlar Komisyonu olan bir uluslararas1 komisyonun 0stanbul da olu_turulmas1 ngrlm_t. Komisyon, Boazlar1n sular1 zerinde grev ifa edecekti. (md. 11) Komisyon bir Trk temsilcinin ba_kanl11nda, szle_meyi imzalayan devletlerin szle_menin 20 nci maddesi gereince szle_meyi onaylamalar1ndan sonra, onaylayan devletlerin temsilcilerinden olu_acakt1. ABD ve Karadeniz e k1y1da_ dier ba1ms1z, devletler de szle_meye kat1ld1klar1 takdirde, Komisyonda birer temsilci bulundurabilecek ve Komisyon yesi olabilecekti (md. 12). Rusya ile S1rp-H1rvat-Sloven Devleti Szle_meyi onaylamamalar1n1n sonucu olarak Komisyona kat1lamam1_lard1r. Keza ABD de Szle_meye ve dolay1s1yla Komisyona kat1lmam1_t1r. Komisyonun yetkisi Szle_menin 2 nci maddesinin getirmi_ olduu dzene uyulmas1n1 denetlemekti. Dier bir ifade ile sava_ gemilerinin ve askeri uaklar1n gei_ ve ula_1m ile ilgili hkmlere uyup uymad1klar1n1 denetlemekti. K1saca belirtmek gerekirse, Komisyonun grevi yaln1zca bir haber alma ve istatistiki bilgileri toplamaktan ibaretti. Boazlar Komisyonu grevini Milletler Cemiyeti nin himayesi alt1nda yapacakt1 (md. 15). Lozan Boazlar Szle_mesi nin I8 nci maddesi ile Szle_menin getirmi_ olduu dzen, garanti alt1na al1nmak istenmi_tir. Gei_ serbestisi ile ilgili hkmlerin ihlali veya bir sava_ fiili veya sava_ tehdidi nedeniyle, Boazlarda gei_ serbestisi ve askersizle_tirilmi_ blgelerin gvenlii tehlikeye girecek olursa, akit taraflar ve her halde Fransa, 0ngiltere, 0talya ve Japonya, Milletler Cemiyeti Konseyi nin, karar verecei btn vesaitle onlar1 m_tereken men edeceklerdir. Boazlar Blgesinin silahs1zland1r1lmas1, Trkiye nin Boazlar1 kendi askeri gcyle savunmas1n1 nlyordu. Buna kar_1l1k Szle_me, ne Boazlar1n tam tarafs1zl11, ne de gvenlii iin yeterli bir garanti getirmiyordu, Mttefikler, yabanc1 glere kar_1 btn savunma imkanlar1ndan mahrum ettikleri Boazlar iin ferden ve birlikte bir savunma gvencesi vermeyi reddetmi_lerdi. Bunun yerine, mttefikler, yaln1zca Milletler Cemiyeti taraf1ndan oy birlii ile benimsenen veya teklif edilen tedbirleri kabul edip uygulayacaklar1na sz verdiler. K1saca denilebilir ki, Lozan Bar1_ Andla_mas1 n1n Boazlara ili_kin ko_ul1ar1, bir yandan koruyamad11 bu su yollar1 yoluyla Trkiye nin, dier yandan Mttefiklerin (ama as1l 0ngiltere nin) gc s1n1rlanamad11 iin Karadeniz de Rusya n1n gvenliinde nemli bo_luklar b1rakm1_t1. II. TRK BOGAZLARI NIN HUKUK0 STATSU a. Montreux Boazlar Szle_mesi ve Gei_ Rejimi  Boazlar genel deyimiyle ifade edilen anakkale Boaz1, Marmara Denizi ve 0stanbul Boaz1 n1n hukuki statsn dzenleyen Montreux Boazlar Szle_mesi, da1lan SSCB ve Yugoslavya, Romanya, Bulgaristan, Trkiye, Yunanistan, Fransa, 0ngiltere ve Japonya aras1nda 20 Temmuz 1936 tarihinde imzalanm1_ ve 9 Kas1m 1936 da yrrle girmi_tir. Szle_me, Lozan -Bar1_ Andla_mas1 n1 imzalam1_ herhangi bir devletin kat1l1m1na a1k tutulmu_ (md. 27/1), bu haktan yararlanan 0talya, 2 May1s 1938 gn Szle_meye kat1lm1_t1r. Japonya ise 8 Eyll 1951 tarihinde Szle_meyi imzalayan devlet s1fat1ndan doabilecek tm hak ve menfaatlerinden vazgetiini bildirmi_tir. Szle_menin amac1;  Boazlardan gei_i ve gemilerin ula_1m1n1, Lozan Bar1_ Andla_mas1 n1n 23 nc maddesiyle tespit edilen prensibi, Trkiye nin gvenlii ve Karadeniz e k1y1da_ devletlerin gvenlii erevesinde koruyacak biimde dzenlemek olarak belirlenmi_tir. Akit Devletlerin, 24 Temmuz 1923 de Lozan da imzalanm1_ olan Szle_menin yerine koymay1 kararla_t1rd1klar1 Szle_me, 29 madde ile drt LAH0KA ve bir protokolden olu_maktad1r. Szle_mede Boazlardan gei_ ve seyrisefain (ula_1m) serbestisi; ticaret gemileri, sava_ gemileri ve uaklar ay1r1m1 yap1larak dzenlenmi_tir. Ayr1ca  bar1_ zaman1 ,  Trkiye nin tarafs1z olduu sava_ zaman1 ,  Trkiye nin muharip olduu sava_ zaman1 ve  Trkiye nin kendisini pek yak1n bir sava_ tehlikesi tehdidine maruz grmesi durumlar1 da gz nnde bulundurularak ay1r1m yap1lm1_t1r. Trkiye nin kendisini pek yak1n bir sava_ tehlikesi tehdidi kar_1s1nda saymas1 durumu; Lozan Boazlar Szle_mesi de ngrlmeyen ve Trkiye ye nleyici me_ru mdafaa hakk1na dayanarak tedbir alma imkan1 veren yeni bir dzenleme olarak Szle_mede yer alm1_t1r. Yrrlk sresi 20 y1l olarak belirlenen Szle_menin (md. 28/1), bu srenin bitim tarihi olan 9 Kas1m 1956 dan itibaren sona erdirilme srecinin ba_layabilmesi, akit taraflar1n szle_meyi sona erdirme n bildirimi beyanlar1na tabi tutulmu_tur (md. 28/3). Bu sre bugne kadar ba_lat1lmam1_t1r. Bununla beraber,  Szle_menin 1 inci maddesinde teyit edilen gei_ ve seyrisefain serbestisi prensibinin sonsuz bir sresi olaca1 belirtilmi_tir (md. 28/2). (1) Ticaret Gemileri Montreux Boazlar Szle_mesi nde ticaret gemilerinin a1k bir tan1m1 yap1lmam1_t1r. Szle_menin 7 nci maddesi  Sava_ Gemileri ba_l1kl1 II. K1s1m (md. 8-22) kapsam1na girmeyen btn gemileri ticaret gemisi olarak kabul etmektedir. Bir ba_ka deyi_le, sava_ gemisi grubuna girmeyen tm gemiler, bu balamda devlet gemileri de (ticari amala kullan1ls1n veya kullan1lmas1n) ticaret gemisi grubuna girmektedir. Bar1_ Zaman1 Bar1_ zaman1nda, ticaret gemileri, gndz ve gece, bayraklar1 ve ta_1d1klar1 ykler ne olursa olsun, uluslararas1 sal1k kurallar1 erevesinde Trk yasalar1yla konulmu_ olan sal1k denetimine tabi tutulmalar1 hari olmak zere, hibir merasime tabi olmadan, Boazlardan gei_ ve seyrisefain tam zgrlnden yararlanacaklard1r. Ege Denizi nden veya Karadeniz den Boazlara giren her gemi, Boazlar1n giri_ine yak1n bir sal1k istasyonunda duracakt1r. Bu denetim, bir temiz sal1k belgesi veya gemide bula_1c1 ve salg1n bir hastal1k olmad11n1 dorulayan bir sal1k bildirisi gsteren gemiler iin, gndz ve gece, mmkn olan azami sratle yap1lacak, gemiler Boazlardan gei_leri esnas1nda bundan ba_ka durmak zorunda b1rak1lmayacaklard1r. Bu gemiler Boazlar1n bir liman1na uramaks1z1n transit (durmaks1z1n) geerlerken, al1nmas1 ngrlen ve szle_meye ek LAH0KA I de yer alan vergilerden ve harlardan ba_ka hibir vergi ya da har demezler (md. 2/1, 3/1). LAH0KA I de ngrlen vergiler ve harlar  Alt1n-Frank esas al1narak saptanm1_t1r. Verilecek hizmetler kar_1l11 olarak al1nacak vergi veya harlar, geminin sicile kay1tl1 net tonaj1 zerinden hesaplanacakt1r. K1lavuzluk ve rmorkaj (rmorkrclk dier bir ifade ile yedekleme) istee bal1d1r. Ticaret gemilerinin acentas1 veya kaptan1n1n bu hizmetleri talep etmeleri ve Trk makamlar1nca an1lan hizmetlerin yerine getirilmesi halinde cret al1nabilecektir. Bahse konu ihtiyari hizmetler iin al1nacak cretlerin miktar1 belirli periyotlarla Trk Hkmeti nce yay1nlanacakt1r (LAH0KA I md. 5). Trkiye nin Tarafs1z Olduu Sava_ Zaman1 Szle_menin 4 nc maddesine gre, sava_ zaman1nda, Trkiye sava_an deilse, ticaret gemileri, bayraklar1 ve ykleri ne olursa olsun, bar1_ zaman1 iin ngrlen ko_ullar erevesinde Boazlardan gei_ ve seyrisefain zgrlnden yararlanacaklard1r. Bu durumda da k1lavuzluk ve rmorkrclk istee bal1 kalmaktad1r. (c) Trkiye nin Muharip Olduu Sava_ Zaman1 Sava_ zaman1nda, Trkiye sava_ansa, Trkiye ile sava_ durumunda olan bir devlete ait ticaret gemileri Boazlardan geemezler. Tarafs1z devletlere ait ticaret gemileri, Trkiye ile sava_ta olan devlete (d_mana) hibir biimde yard1m etmemek ko_uluyla, Boazlardan gei_ ve ula_1m zgrlnden yararlanabilirler. Gerek  d_mana hibir biimde yard1m etmemek" ko_ulu, gerekse Trkiye nin sava_an bir devlet olarak sava_ hukukundan kaynaklanan haklar1: Trkiye ye, gei_ yapan gemilerin ta_1d1klar1 ykleri kontrol etme, dolay1s1yla harp kaa1 olan mallar1 zapt ve msadere etme hakk1 vermektedir. Bu durumda gemilerin Boazlara gndz girmeleri ve gei_lerini her seferinde Trk makamlar1nca gsterilecek yoldan yapmalar1 gerekir. (md. 5). (d) Trkiye nin Kendisini Pek Yak1n Bir Sava_ Tehlikesi Tehdidine Maruz Grmesi Durumu Trkiye nin kendisini pek yak1n bir sava_ tehlikesi tehdidi kar_1s1nda saymas1 durumunda da, ticaret gemileri; bar1_ zaman1 iin ngrlen dzen uyar1nca Boazlardan geebileceklerdir. Ancak, gemilerin Boazlara gndz girmeleri ve gei_lerini her seferinde Trk makamlar1nca gsterilen yoldan yapmalar1 gerekir. K1lavuzluk, bu durumda da zorunlu k1l1nabilecek, ancak crete bal1 olmayacakt1r (md. 6). (2) Sava_ Gemileri Szle_menin sava_ gemilerine ili_kin hkmleri (md. 8-22); bu gemilerin tonajlar1n1n hesab1 iin uygulanacak tan1mlama (standart su ta_1r1m1) ve gemilerin s1n1flar1 ve niteliklerini havi II say1l1 LAH0KA ile birlikte mtalaa edilmelidir. Bar1_ Zaman1 Amac1, Boazlardan gei_i ve gemilerin ula_1m1n1 Trkiye nin gvenlii ve Karadeniz e k1y1da_ devletlerin bu denizdeki gvenlikleri erevesinde koruyacak _ekilde dzenlemek olan Szle_me; Boazlardan gei_ ve Karadeniz de bulundurulabilecek yabanc1 deniz kuvveti bak1m1ndan baz1 s1n1rlamalar getirmektedir. (1) Boazlardan Gei_e 0li_kin S1n1rlamalar Szle_me, her s1n1f sava_ gemisine gei_ hakk1 tan1mam1_, bu haktan yararlanacak sava_ gemilerinin gei_lerini baz1 kay1t ve s1n1rlamalara tabi tutmu_tur. Szle_menin 10 uncu maddesine gre bar1_ zaman1nda, hafif su st gemileri, kk sava_ gemileri ve yard1mc1 gemiler; ister Karadeniz e k1y1da_ olan ister olmayan devletlere bal1 bulunsunlar, bayraklar1 ne olursa olsun, Boazlara Szle_mede ngrlen ko_ullar iinde girerlerse, hibir vergi ve har demeksizin Boazlardan gei_ zgrlnden yararlanacaklard1r. Sava_ gemileri, Boazlar a gndz girebilirler. Gei_ s1ras1nda deniz kuvvetinin komutan1, durmak zorunda olmaks1z1n anakkale Boaz1 n1n ve 0stanbul Boaz1 n1n giri_indeki bir i_aret istasyonuna, komutas1 alt1nda bulunan kuvvetin tam kurulu_unu bildirmekle mkelleftir (md. 10, 13). Boazlardan gei_ halinde bulunan sava_ gemileri ta_1makta olabilecekleri  uaklar1 hibir durumda kullanamayacaklard1r. (md. 15) Sava_ gemilerinin bar1_ zaman1nda Boazlardan gemesi iin, Trk Hkmeti ne diplomatik yoldan bir n bildirimde bulunmas1 gerekmektedir. Bu n bildirimin normal sresi sekiz gndr. Ancak, Karadeniz k1y1da_1 olmayan devletler iin bu srenin on be_ gne 1kar1lmas1 arzuya _ayan say1lmaktad1r. Bu n bildirimde gemilerin gidecekleri yer, ad1, tipi, say1s1 ile gidi_ iin ve gerekirse dn_ iin gei_ tarihleri belirtilecektir. Her tarih dei_iklii gnlk bir n bildirim konusu olmas1 gerekmektedir. Ayr1ca Boazlara giri_in, ilk n bildirimle belirtilen tarihten ba_layarak be_ gnlk bir sre iinde yap1lmas1 gerekmektedir. Bu srenin bitiminden sonra, ilk n bildirim iin olan ayn1 ko_ullar iinde yeni bir n bildirimde bulunulmas1 gerekecektir. (md.13) Yukar1daki s1n1rlamalar1n d1_1nda 14 nc madde uyar1nca sava_ gemilerinin tonajlar1 ve say1lar1 da s1n1rlanm1_t1r. Bu madde hkmne gre  Boazlardan gei_ halinde bulunabilecek btn yabanc1 deniz kuvvetlerinin en yksek toplam tonaj1 15.000 tonu a_mayacak ve bu kuvvetler dokuz gemiden ok gemi iermeyeceklerdir . Yine ayn1 maddeye gre,  Boazlardaki bir liman1 ziyaret eden gemiler ile gei_ s1ras1nda bir hasara uram1_ olan sava_ gemileri bu tonaja kat1lmayacakt1r . Hasara urayan gemiler tamirat esnas1nda Trkiye taraf1ndan yay1mlanan zel gvenlik hkmlerine bal1 tutulacaklard1r. Bu kay1t ve s1n1rlamalardan, gemilerin tonaj ve s1n1f1 ile ilgili olanlar1; Karadeniz e k1y1da_ devletlerin sava_ gemilerinin gei_inde uygulanmayacakt1r. Karadeniz e k1y1da_ devletler; ngrlen tonajdan yksek bir tonajda bulunan hatt1 harp gemini Boazlardan geirebileceklerdir. ^u ko_ulla ki, bu gemi1er Boazlar1 ancak tek ba_lar1na ve en ok iki muhrip e_liinde geebileceklerdir (md. 10 - 11). Hatt1 harp gemileri Szle_meye ek II say1l1 LAH0KA da tan1mlanmaktad1r. Karadeniz e k1y1da_ devletler, d1_ar1da yapt1rd1klar1 veya sat1n ald1klar1 denizalt1lar1n1, tezgaha koyu_tan ya da sat1n al1_tan Trkiye vakiinde haberdar edilmi_se, deniz slerine kat1lmak zere Boazlardan geirme hakk1na sahiptirler. Bahse konu devletler denizalt1lar1n1, bu konuda ayr1nt1l1 bilgiler vaktinde Trkiye ye verilmek ko_uluyla bu deniz d1_1ndaki tersanelerde onar1lmak zere de Boazlardan geirme hakk1na sahiptirler. Her iki durumda da denizalt1lar1n gndz ve su stnden seyretmeleri ve Boazlardan tek ba_lar1na gemeleri gerekmektedir (md. 12). Belirtilen bu istisnai durumlar d1_1nda denizalt1lar1n Boazlardan gemeleri ngrlmemi_tir.  Boazlarda gei_ yapmakta olan sava_ gemileri, hasar veya geminin teknik ynetimine bal1 olmayan deniz ar1zas1 durumlar1 hari olmak zere, gei_leri iin gerekli olan sreden daha uzun bir sre Boazlarda kalamayacaklard1r (md. 16). Yukar1da yer alan szle_me hkmleri, herhangi bir tonajda veya kurulu_ta olan bir deniz kuvvetinin, Trk Hkmeti nin ar1s1 zerine, Boazlardaki bir limana s1n1rl1 bir sre iin nezaket ziyaretinde bulunmas1na engel deildir (md. 17). (II) Karadeniz le 0lgili S1n1rlamalar Szle_menin 10 uncu maddesi hkmnce, bar1_ zaman1nda, Karadeniz e k1y1da_ olmayan devletlerin, sadece hafif su st gemileri, kk sava_ gemileri ve yard1mc1 gemileri Boazlardan kuzeye gei_ yap1p Karadeniz e a1labilecektir. Bunlar1n d1_1nda kalan herhangi bir s1n1f sava_ gemisinin, rnein, denizalt1lar1n ve uak gemilerinin Karadeniz e geme imkan1 yoktur. Bu genel s1n1rlamalar d1_1nda Szle_menin 18 inci maddesi tonaj ve sre bak1m1ndan da s1n1rlamalar getirmi_tir. (aa) Karadeniz e K1y1da_ Olmayan Devletlerin Bu Denizde Bulundurabilecekleri Toplam Tonaj Karadeniz e k1y1da_ olmayan devletlerin bar1_ zaman1nda bu denizde bulundurabilecekleri gemilerin, toplam tonaj1, 30,000 tonu a_mayacakt1r (md. 18/1.a). Ancak herhangi bir anda, Karadeniz in en gl donanmas1n1n tonaj1, Szle_menin imza tarihinde bu denizde en gl olan donanman1n tonaj1n1 (Szle_menin yrrle girdii 9 Kas1m 1936 tarihinde SSCB 60.000 tonluk bir donanmaya sahipti) en az 10000 ton a_arsa (Ocak 1992 itibariyle da1lan SSCB Karadeniz Donanmas1 n1n tonaj1 105.000 ton idi) 30.000 tonluk toplam tonaj ayn1 lde artacak ve en ok 45,000 ton olabilecektir (md. 18/1.b). Bununla beraber Karadeniz e k1y1da_ olmayan devletlerden herhangi birinin bu denizde bulundurabilecei tonaj, yukar1da ngrlen toplam tonaj1n te ikisiyle s1n1rland1r1lm1_ bulunmaktad1r (md. 18/1 c) Bu amala; Karadeniz e k1y1da_ devletler, her y1l1n 1 Ocak ve 1 Temmuz tarihlerinde, Karadeniz deki donanmas1n1n toplam tonaj1n1 Trk Hkmetine bildirilecektir. Trk Hkmeti de toplad11 bu bilgileri akit taraflara iletecektir. (md. 18/1.b) Yukar1daki tonaj s1n1rlamas1na Szle_me bir istisna getirmi_tir. Buna gre Karadeniz e k1y1da_ olmayan devletler, bu denize, insanc1l amalarla toplam1 8000 tonu a_mayacak bir deniz kuvvetin 13 nc maddede ngrlen n bildirime gerek duyulmaks1z1n yollayabilirler. Bugn iin geerli olan 45.000 tonluk toplam tonaj dolmam1_sa, Trk Hkmeti bunlar1n gei_ine izin verecektir. Bahse konu toplam tonaj yap1lan gei_ler nedeniyle daha nce kullan1lm1_ bulunuyorsa veya gnderilmek istenen kuvvetlerle bu tonaj a_1lacaksa, Trk Hkmeti, bu izin isteminden Karadeniz'e k1y1da_ devletleri hemen haberdar edecektir. Karadeniz e k1y1da_ devletler, kendilerine bildirilen bu duruma 24 saat iinde itiraz etmezlerse, Trk Hkmeti, en ge 48 saat iinde ilgili devletlere karar1n1 bildirecektir. Karadeniz e k1y1da_ olmayan devletlerin deniz kuvvetlerinin, Karadeniz e bundan sonraki her gei_i, kullan1labilir toplam tonaj1n (45,000 ton) s1n1rlar1 iinde yap1lacakt1r. (md. 18/I.d). (bb) Karadeniz e K1y1da_ Olmayan Devletlerin Sava_ Gemilerinin Bu Denizde Kalabilecekleri Sre Karadeniz'de bulunmalar1n1n amac1 ne olursa olsun, k1y1da_ olmayan devletlerin sava_ gemileri bu denizde 21 gnden fazla kalamayacaklard1r (md 18/2). Trk Hkmeti, Boazlardan gei_ ve Karadeniz'deki durumla ilgili istatistikleri toplamak, gerekli bilgileri vermek, ayr1ca sava_ gemilerinin Boazlardan gei_ine ili_kin her hkmn yrtlmesine nezaret etmek ykmllndedir. Montreux Boazlar Szle_mesi, Trkiye'nin ve Karadeniz e k1y1da_ devletlerin gvenlikleri erevesinde haz1rlanm1_ olduundan, Boazlardan gei_ ve Karadeniz'e ili_kin hkmlerin tek nezaretisi olan Trkiye, belirtilen bu miktarlar zerindeki bir n bildirimle kar_1la_t11nda, buna Szle_me hkmlerine gre uygun cevab1 verme hakk1na sahiptir. Szle_me hkmleri haricinde hangi _artlarda olursa olsun, zel bir uygulamaya gidilmesinin sz konusu dahi edilmemesi gerekir. Trkiye nin Tarafs1z Olduu Sava_ Zaman1 Sava_ zaman1nda, Trkiye sava_an deilse sava_ gemileri yukar1da belirtilen bar1_ zaman1 iin ngrlen ko_ullar erevesinde, Boazlardan gei_ ve ula_1m zgrlnden yararlanacaklard1r (md. 19/1). Bununla beraber sava_an herhangi bir devletin sava_ gemilerinin Boazlardan gemesi yasaklanm1_t1r. Ancak, Karadeniz e k1y1da_ olsun veya olmas1n, sava_an bir devlete ait olup da sava_1n ba_lang1c1nda s ve limanlar1ndan ayr1lm1_ bulunan sava_ gemileri, bu limanlara dnmek zere Boazlardan gei_ yapmak hakk1na sahiptirler (md. 19/2, 4). Bu gemilerin, Boazlardan gei_ sresince, deniz harbi hukukunun sava_an devletlere tan1d11 zapt ve msadere hakk1 ile muayene hakk1n1 icra etmeleri veya dier herhangi bir d_manca eylemde bulunmalar1 yasaklanm1_t1r. (md. 19/5), Montreux Boazlar Szle_mesi, Boazlar1n sava_an devletlerin sava_ gemilerine kapal1 olmas1 kural1na iki istisna getirmi_tir. Bunlar (I) Milletler Cemiyeti Misak1ndan Doan Hak ve Ykmllkleri Yerine Getirilmesi Amac1yla Sava_an Devletlerin Sava_ Gemilerinin Boazlardan Gemesi Buna gre, Milletler Cemiyeti Konseyi'nin alm1_ olduu bir karar uyar1nca ortak bir harekete kat1lan devletlerin sava_ gemileri, bu devletler sava_an devlet statsnde dahi olsa, Boazlardan geebilirler (md. 19/2, 25), Ancak, Milletler Cemiyeti nin 19 Nisan 1946 tarihinden itibaren hukuken ortadan kalkm1_ olmas1 ve Birle_mi_ Milletler aras1nda bir halefiyet (ard1ll1k) durumunun bulunmamas1 nedeniyle, yukar1daki hkmn uygulama imkan1 kalmam1_t1r. Bununla beraber, Montreux Boazlar Szle_mesi ne taraf olan devletlerin hepsi sonraki tarihli bir andla_ma olan Birle_mi_ Milletler Andla_mas1 na da taraft1rlar Andla_man1n 25 inci maddesi ile Te_kilat yeleri, Gvenlik Konseyi'nin alm1_ olduu kararlar1 kabul etmek ve uygulamakla ykmdrler. Andla_man1n  Bar1_1n Tehdidi, Bozulmas1 ve Sald1r1ma Fiili Halinde Yap1lacak Hareket ba_l1kl1 VII. Blmndeki, uygulamalar kapsam1nda (md. 39-51) BM yeleri Gvenlik Konseyi taraf1ndan kararla_t1r1lan tedbirlerin yrtlmesine yard1m etme ykmn yklenmi_ler. (md. 49). Bu nedenle, Gvenlik Konseyi'nin alaca1 zorlama nlemlerini yerine getirmek maksad1yla, sava_an herhangi bir devletin sava_ gemileri Boazlardan geebilecektir. Bu nedenle; Birle_mi_ Milletler Te_kilat1 erevesinde al1nan zorlay1c1 tedbirlerin uygulanmas1, bugn, Boazlar1n muharip devletler sava_ gemilerine kapal1 tutulmas1 ilkesinin bir istisnas1n1 olu_turur. Ayr1ca, BM yesi devletlerin, BM Andla_mas1'ndan doan ykmlkleri ile dier herhangi bir andla_madan doan ykmllklerinin at1_mas1 halinde, BM Andla_mas1ndan doan ykmllklerinin stn gelecei, BM Andla_mas1nda hkme balanm1_t1r (md, 103). Bu nedenle, Montreux' Boazlar Szle_mesi'nde, yukar1da belirtilen nitelikte bir hkm yer almam1_ olsayd1 dahi, BM Gvenlik Konseyi'nin alaca1 zorlama nlemlerini yerine getirmek amac1yla, BM yesi devletlerin sava_ gemileri Boazlardan geebilecektir. (II) Trkiye yi Balayan Kar_1l1kl1 Yard1m Andla_mas1na Taraf Olan Sava_an Herhangi Bir Devletin Sava_ Gemilerinin Boazlardan Gemesi Milletler Cemiyeti Misak1 erevesinde yap1lm1_ olup Misak1n 18 inci maddesi hkmleri uyar1nca Sekreterlie tescil edilmi_ ve yay1mlanm1_, Trkiye yi balayan bir kar_1l1kl1 yard1m andla_mas1 gereince tecavze urayan bir devlete yard1m etmek zere kar_1l1kl1 yard1m andla_mas1na taraf olan sava_an herhangi bir devletin sava_ gemilerinin Boazlardan gemesi Szle_mede ngrlm_tr (md. 17/2) Yukar1da da ifade edildii _ekilde, Milletler Cemiyeti nin hukuken sona ermi_ olmas1 ve Cemiyet dneminde Trkiye nin byle bir andla_maya taraf olmamas1 nedeniyle, bu istisnan1n bugn iin uygulanma imkan1 mevcut deildir. Byle bir andla_ma mevcut olsayd1 dahi BM Andla_mas1 bunun uygulanmas1na imkan vermezdi. Trkiye nin Muharip Olduu Sava_ Zaman1 Sava_ zaman1nda, Trkiye sava_an ise, sava_ gemilerinin gei_i konusunda Trk Hkmeti tmyle diledii gibi davranabilecektir (md.20) Dier bir ifade ile Trkiye nin muharip olduu bir sava_ durumunda, yabanc1 devletlere ait sava_ gemilerinin Boazlardan geip gemeyeceine karar vermek; Trk Hkmeti nin takdirine b1rak1lm1_t1r. Trkiye nin sava_an olmas1 durumunda, Szle_menin sava_ gemilerinin bar1_ zaman1nda Boazlardan gei_ini dzenleyen hkmleri (md. 8-17) yan1nda, sava_ gemileri iin Karadeniz ile ilgili getirmi_ olduu dzen de (md. 18) uygulanmayacakt1r.  (d) Trkiye nin Kendisini Pek Yak1n Bir Sava_ Tehlikesi Tehdidine Maruz Grmesi Durumu Trkiye kendisini pek yak1n bir sava_ tehlikesi tehdidi kar_1s1nda sayarsa, Trkiye'nin muharip olduu sava_ zaman1 iin ngrlen ve bir nceki paragrafta a1klanan dzen uygulan1r (md. 21/1). Szle_menin Trkiye ye tan1d11 bu yetkinin, Trkiye taraf1ndan uygulanmas1na ba_lamadan nce, mevcut s ve limanlar1ndan ayr1lm1_ bulunan sava_ gemilerinin, s ve limanlar1na dnmesine msaade edilecektir. Bununla birlikte, Trkiye davran1_lar1yla kendisini pek yak1n bir sava_ tehlikesi tehdidine maruz b1rakan devletin sava_ gemilerini bu haktan yararland1rmayabilecektir (md. 21/2). Dier bir ifade ile Trkiye, sz ve eylemleriyle kendisini pek yak1n bir sava_ tehlikesi tehdidi ile kar_1 kar_1ya b1rakan devletlerin, daha nce s ve limanlar1ndan ayr1larak Boazlardan gemi_ olan sava_ gemilerinin, s ve limanlar1na dnmek amac1yla Boazlardan gemesine izin vermeme yetkisini haizdir. Bu durum Trkiye nin takdirine b1rak1lm1_t1r. Trk Hkmeti, kendisini pek yak1n bir sava_ tehlikesi tehdidi kar_1s1nda sayar ve buna dayanarak Szle_meden kaynaklanan yetkilerini kullan1rsa; Akit Devletlere ve Milletler Cemiyeti Genel Sekreterine bu konuyla ilgili bilgi verecektir (md.21/3). Milletler Cemiyeti Konseyi, te iki ounlukla, Trkiye nin alm1_ olduu nlemlerin hakl1 olmad11na karar verir ve Szle_menin akit taraflar1n1n ounluu da ayn1 gr_te olursa, Trk Hkmeti alm1_ olduu nlemleri kald1rmakla ykml tutulmu_tur (md. 21/4). Szle_menin 21 inci maddesi, Cemiyet organlar1n1 grevlendirmi_ olmakla birlikte; Milletler Cemiyeti Genel Kurulu l8 Nisan 1946 tarihinde yapt11 son toplant1s1nda Cemiyetin feshedilmesi karar1 alm1_, bylece Cemiyet feshedilerek ortadan kalkm1_t1r. Onun yerine fakat ondan ayr1 olarak BM kurulmu_tur. Bugnk uluslararas1 ili_kiler bak1m1ndan Milletler Cemiyeti nin hemen hemen hibir pratik deeri kalmam1_t1r. BM, Milletler Cemiyeti nden ba1ms1z yeni bir uluslararas1 organizasyon olarak ortaya 1km1_t1r. Milletler Cemiyeti nin devam1 olmay1p, aralar1nda fonksiyonel bir balant1 da yoktur, bununla beraber BM, Milletler Cemiyeti nin mal varl11n1, ar_ivlerini, binalar1n1 ve siyasi olmayan teknik fonksiyonlar1 iki rgt aras1nda yap1lan dzenlemelerle devralm1_t1r. Milletler Cemiyeti ne ifa etmek zere e_itli andla_ma ve dzenlemelerle verilen siyasi fonksiyonlar1n (bu balamda. Montreux Boazlar Szle_mesi nin 21 inci maddesini ilgili hkmlerinin), BM taraf1ndan otomatik olarak deil, ancak talep halinde, Genel Kurul veya ilgili organ1n bu ynde bir karar almas1ndan sonra, stlenilebileceinin mmkn olaca1 genellikle kabul edilmektedir. K1saca zetlemek gerekirse, Montreux Boazlar Szle_mesi nin 21 inci maddesinin 3 ve 4 nc paragraflar1n1n, bugn iin pratik bir uygulama alan1n1n olmad11n1 syleyebiliriz. Fakat bu durum, Trkiye nin bu konuda s1n1rs1z bir takdir hakk1n1 haiz olduu anlam1na gelmez. Takdir hakk1n1n kullan1l1_ biimi, normal uluslararas1 usuller uyar1nca dier akit devletler taraf1ndan tart1_1labilir. Uaklar Szle_menin 23 nc maddesi uaklara ili_kin bir dzenleme getirmektedir. Buna gre, sivil uaklar1n Boazlar zerindeki hava sahas1ndan Akdeniz ile Karadeniz aras1nda gei_ine izin verilmi_tir. Trk Hkmeti, Boazlar1n yasak blgeleri d1_1nda; gei_ iin ayr1lm1_ hava koridorlar1n1 gsterecektir. Sivil uaklar, Trk Hkmetine, tarifesiz uu_lar iin, gn nceden, tarifeli uu_lar iin gei_ tarihlerini belirten genel nitelikte bir n bildirimde bulunarak geebileceklerdir. Trk Hkmeti, ulusal mevzuat1 uyar1nca, Avrupa ile Asya aras1nda hava sahas1ndan umalar1na izin verilen sivil uaklar1n tam bir gvenlik iinde gemeleri iin gerekli kolayl1klar1 salayacakt1r. Montreux Boazlar Szle_mesi, Lozan Boazlar Szle_mesi nden farkl1 olarak, havadan gei_ serbestlii ilkesini kabul etmemi_ olup, yaln1zca sivil uaklar1n Boazlar zerinden gei_ini dzenlemi_tir. Bir ba_ka syleyi_le, askeri uaklar1n Boazlar zerinden gemesine izin verip vermeme yetkisi, Trkiye Cumhuriyeti Hkmetine b1rak1lm1_t1r. b. Trk Boazlar1 Deniz Trafik Dzeni Tz Montreux Boazlar Szle_mesi nin ticaret gemilerinin, bar1_ zaman1 gei_ini dzenleyen 2 nci maddesi, gei_ nedeniyle ortaya 1kabilecek tm, hukuki durumlar1 iermemektedir. zellikle, Trkiye nin gvenlii gz nne al1narak haz1rlanan ve zel bir gei_ rejimi ngren Szle_me, Trkiye nin hkmranl1k haklar1na herhangi bir s1n1rlama getirmemektedir. Bu nedenle; Szle_mede ngrlen a1k s1n1rlay1c1 hkmlere ters d_memek, bu konumdaki Boazlarla ilgili genel uluslararas1 hukuk ilkelerine bal1 kalmak ve gei_ hakk1n1n zne dokunmamak _artlar1yla Trkiye nin zab1ta ve yarg1 yetkisi ile gei_in zarars1z olmas1n1 isteme ve en nemlisi gei_i dzenleme yetkileri sakl1 tutulmu_tur. Bahse konu yetkilerin Montreux' de sakl1 tutulduunu Konferans s1ras1ndaki _u geli_meler dorulamaktad1r.Trk Temsilci Heyeti nce 22 Haziran 1936 da nerilen szle_me tasar1s1n1n 12 nci maddesi  0_bu Szle_menin Hkmleri bu Szle_me ile gz nnde bulundurulan blgeler zerinde Trkiye nin egemenliini zedeleyecek biimde geni_letilemez ve yorumlanamaz, _eklinde idi. Trk Szle_me tasar1s1n1n tm hakk1ndaki gr_melerin yap1ld11 23 Haziran 1936 tarihli ikinci oturumda, T.C. Hkmeti delegasyonundan MENEMENC0OLU nun, a1klam1_ olduu _u hususlar, tasar1n1n 12 nci maddesi ile ne kastedilmek istendiini a1ka ortaya koymaktad1r.  .... gei_in her zaman zarars1z ve sald1rgan nitelikten yoksun, olmas1 gerekir. Boazlar blgesinde zgr gei_in geen gemilerin yol aabilecei kar1_1kl1klar dourmas1n1 ve k1y1 devletinin buna her hangi bir kar1_mada bulunmamas1n1 hi kimse d_nemez. Bu durumlarda, gei_teki gemilere uluslararas1 ynetim kurallar1n1n uygulanmas1 gerekir. Tasar1n1n 12 nci maddesinin gr_ld 25 Haziran 1936 tarihli be_inci oturumda Tevfik R_t ARAS  Biz kendi isteimizle, uluslararas1 ula_1m1 kolayla_t1rmak iin bir szle_me kabul etmekteyiz; ancak, bu szle_menin ne hkmleri ne de kapsam1 bak1m1ndan, hibir zaman, Trkiye nin tam egemenliine dokunabilecek bir yorumlamas1na ya da uygulanmas1na gidilmemelidir. gr_n, Birle_ik Krall1k temsilcisinin an1lan maddeye ili_kin itirazlar1 zerine belirtmi_tir. Birle_ik Krall1k temsilcisi Lord STANHOPE yapt11 itiraz niteliindeki konu_mada,  ... Bu maddenin bir ba_ka trl yorumlanma olana1 vard1r. rnein, Trkiye ye, szle_me yrrle girdikten sonra, _yle demek, olana1n1 verebilir: Bu sorun Trkiye nin, egemenliini ilgilendirmektedir; byle, olunca da, bu egemenlii korumak amac1yla, Szle_menin herhangi bir hkmn dei_tirmeye hakk1m1z vard1r _eklinde baz1 iddialara yol aabileceine i_aret etmi_tir. Trk Szle_me tasar1s1n1n, Birle_ik Kral11k Temsilci Heyeti nce, 14 Temmuz 1936 da dzenlenmi_ yeni biiminin 22 nci maddesi, 6 Temmuz da Birle_ik Krall1k Temsilci Heyeti nce dei_tirilmi_ ve  Trkiye nin zgrce kabul etmi_ bulunduu i_bu Szle_menin hkmleri sakl1 kalmak ko_uluyla, Trkiye nin i_bu Szle_me ile gz nnde tutulan lkesi ve karasular1 zerindeki egemenlii tmyle olduu gibi kalmaktad1r. _eklini alm1_t1. An1lan maddenin gr_ld 9 Temmuz 1936 tarihli on birinci oturumda MENEMENC0OLU  ... Gnn birinde bize gelip de, gemilerin Boazlar da sanki a1k denizdeymi_ gibi gidip gelebilecekleri sak1n sylenmesin .......... diyerek, Montreux Boazlar Szle_mesi nin 2 nci 'maddesindeki seyrisefain tam zgrl prensibinin en geni_ yorumuyla ne anlama gelebileceine 1_1k tutmu_tur. Montreux Boazlar Szle_mesi nin 2 nci maddesinin _ekillendirilmesi s1ras1nda Konferansta geen ve bir k1sm1 yukar1da bahis konusu olan tart1_malar; bir yandan Szle_mede ngrlen ykmlere sayg1 gsterilmesini salamak te yandan idari ve adli zab1ta yetkisini yarg1 yetkisini ve gei_in zarars1z ve sald1r1s1z olmas1n1 talep etme etkisini sakl1 tutmak kayg1s1ndan kaynakland11n1 a1ka sergiler. Yukar1da belirtilen esaslar erevesinde Montreux Szle_mesinden kaynaklanan haklarla Trkiye taraf1ndan Boazlar ve Marmara Blgesinde seyir, can, mal ve evre gvenliini salamak amac1yla gemilere ynelik uygulanacak kurallar1 ieren  Boazlar ve Marmara Blgesi Deniz Trafik Dzeni Hakk1nda Tzk 1 Temmuz 1994 tarihinde yrrle girmi_tir. Ba_ta Rusya Federasyonu olmak zere Karadeniz e k1y1da_ Ukrayna, Romanya ve Bulgaristan ile Yunanistan ve Gney K1br1s Rum Ynetimi Tze, Uluslararas1 Denizcilik rgt (IMO) nezdinde ve dier uluslararas1 platformlarda itiraz etmi_lerdir. Tzkte Boazlardan geen 150 metre ve daha byk Trk gemilerine getirilen seyir, can, mal ve evre gvenlii bak1m1ndan k1lavuz kaptan alma mecburiyeti, haks1z rekabete neden olduu gerekesi ile ulusal platformlarda da tart1_ma konusu olmu_tur. Tzn 4 y1l gibi uzun denebilecek bir srede uygulanmas1ndan elde edilen tecrbeler, RF ile yap1lan gr_meler ile IMO nun e_itli platformlar1nda yap1lan mzakerelerden elde edilen sonular ve ba_ta Deniz Ticaret Odas1 olmak zere ulusal kamuoyunun nabz1 gz nne al1narak Denizcilik Mste_arl11 taraf1ndan  Trk Boazlar1 Deniz Trafik Dzeni Tz haz1rlanm1_ olup, Tzkte ngrld _ekilde (md.53) Resmi Gazete de yay1mland11 tarih olan 6 Kas1m 1998 de yrrle girmi_tir. Yeni Tzk ile  Boazlar ve Marmara Blgesi Deniz Trafik Dzeni Hakk1nda Tzk yrrlkten kald1r1lm1_t1r. Tzkle getirilen nemli dei_iklikler ve yap1lan yeni dzenlemeler, Tzkteki s1ralan1_ biimiyle a_a1da olduu gibidir. (1) Boazlar rejimine ili_kin olarak Montreux de 20 Temmuz 1936 da imzalanan Szle_me de  Boazlar  genel deyimiyle anakkale Boaz1, Marmara Denizi ve 0stanbul Boaz1 n1n kastedildii ifade edilmektedir. Szle_me de  0stanbul Boaz1 ve  Trk Boazlar1 ifadeleri yer almamaktad1r. Yrrlkten kald1r1lan Tzkte ise  0stanbul Boaz1 ifadesi yer almakla birlikte, Tzn ad1  Boazlar ve Marmara Blgesi Deniz Trafik Dzeni Hakk1nda Tzk _eklinde ifade edilmektedir. Yeni Tzkte ise  Trk Boazlar1 ifadesine yer verilmemektedir. Tzkte Trk Boazlar1  0stanbul Boaz1, anakkale Boaz1 ve Marmara Denizi nden gemilerin gei_ alan1 ile bu alan1 evreleyen k1y1 _eridi _eklinde tan1mlanmaktad1r. Tan1mda yer alan  ....... bu alan1 evreleyen k1y1 _eridi ifadesinin, Montreux Boazlar Szle_mesi erevesinde Trk Boazlar1 nda deniz trafik dzenlemesini gerekle_tirmek iin haz1rlanan ve Trk Boazlar1 nda seyir yapacak tm gemileri kapsayan bir tzkte yer almamas1 gerekir. Gei_ ve seyrisefain a1s1ndan 0stanbul ve anakkale Boazlar1 ile birlikte her zaman bir btn say1lan Marmara Denizi nin ula_t1rma d1_1nda kalan hususlarda, Boazlar rejiminin d1_1nda, i sular rejimine tabi bir deniz alan1 olarak mtalaa edilmesi gerekir. Gerek Szle_me gerekse Tzk kapsam1nda Marmara Denizi nin nemi denizden gei_ ve seyrisefainin (ula_1m) konusu olmas1d1r. Bu nedenle Tzkte yer alan Trk Boazlar1 ifadesinin  0stanbul Boaz1 ve anakkale Boaz1 ile Marmara Denizi nden gemilerin gei_ alan1d1r _eklinde tamamlanmas1 gerekirdi. (2)  Trafik Ay1r1m ^eridi iinde seyretme gl olan gemiler ile  uraks1z geen gemi tan1mlamalar1 yap1lm1_, eski tzkte 10 m. Olan  Derin su ekimli gemi nin su ekimi 15 m ye 150 m ve daha byk olan  Byk Gemi nin tam boyu 200 m ye 1kar1lm1_t1r. (3) Eski Tzkte dei_ik maddelerde dzenlenen  Seyir Plan1 I (md. 7)  Seyir Plan1 II (md. 8),  Mevki Raporu (md. 9) ve  a1rma Noktas1 Raporu (md. 37) Trk Boazlar1nda Rapor Sistemi (TBRAP) ba_l11 alt1nda tek bir maddede dzenlenmi_tir. (4) Eski Tzkte tek bir rmorkre dayal1 olarak yap1lmas1 ngrlen yedekleme faaliyetinin rmorkrler veya rmorkr zellii IMO standartlar1na uygun olarak belgelenmi_ gemilerce yap1lmas1 ngrlm_tr. (5) Trafiin geici olarak durdurulmas1 halleri, mcbir sebepler, tehlike durumlar1, kamu yarar1na byk in_aat faaliyetleri ciddi ve beklenmedik seyrsefer tehlikeleri ile s1n1rland1r1lm1_t1r. (6) Tehlikeli yk ta_1yan gemilerle 500 groston ve daha byk gemiler iin 24 saat nce, verilmesi ngrlen SP-I raporu trafik ay1n1n _eritleri iinde seyretme gl olan gemilerin gei_lerinde planlamaya esas olmak zere boylar1 ve su ekimlerine gre _u _ekilde srelendirilmi_tir. 150-200 m. ve/veya 10-15 m. olan gemiler iin 24 saat nce, 200-300 m. ve/veya 15 m den daha byk olan gemiler iin 48 saat nce, 300 m. ve daha byk gemiler iin 72 saat nce, (7) Eski Tzkte tehlikeli yk ta_1yan bir byk gemi 0stanbul Boaz1 na girdiinde Boazdan 1k1ncaya kadar ayn1 nitelikte ba_ka bir geminin Boaza girmesi yasaklanm1_ken yeni Tzkte tehlikeli yk ta_1yan bir byk gemi 0stanbul ve anakkale Boazlar1na girdiinde ayn1 nitelikte o1an dier bir geminin gei_ _artlar1, aralar1nda makul bir emniyet mesafesi b1rakacak _ekilde belirlenmi_tir. (8) Nkleer gle yrtlen, nkleer yk veya at1k ta_1yan tehlikeli ve/veya zararl1 yk veya at1k ta_1yan gemiler iin seferlerin planlanmas1 a_amas1nda ve 72 saatten az olmamak ko_uluyla nceden bildirim ve mevzuata uyma zorunluluu getirilmi_tir. (9) Eski Tzkte Boazlardan geen boylar1 150 m. ve daha byk Trk gemilerine getirilen k1lavuz kaptan alma mecburiyeti, haks1z rekabete neden olduu gerekesi ile kald1r1lm1_t1r, Yrrlkteki Tzkte, Trk Boazlar1'ndan uraks1z gei_ yapacak gemilere k1lavuz kaptan almalar1 nemle tavsiye edilmektedir. (10) evre kirletme yasa1 mevzuat ilgi gsterilmek suretiyle geni_letilmi_, ak1nt1 ile ilgi deerler dei_tirilmeden baz1 durumlarda rmorkr kullan1lmas1 suretiyle gei_ ko_ulu getirilmi_ gr_ uzakl11na ili_kin maddelerde ise baz1 deerler ve uygulamalar sadele_tirilmi_tir. Ayr1ca 0stanbul ve anakkale Boazlar1 yakla_ma sular1ndaki k1lavuz kaptan alma ve 1karma mevkileri notik ne_riyatlar ile seyir haritalar1ndaki noktalar esas al1nmak suretiyle yeniden dzenlenmi_tir. (11) Toplam 59 maddeden mte_ekkil eski tzk ile 54 maddeden mte_ekkil yeni Tzk aras1ndaki belki de en nemli fark, yrrlkteki Tzn  zgr gei_ hakk1 ve masum gei_ hakk1 ba_l1kl1 50 nci maddesidir. Uluslararas1 hukukun, statleri zel bir andla_ma ile dzenlenmemi_ olan ve uluslararas1 seyrsefer amac1yla kullan1lan boazlar iin ngrd iki gei_ rejimi;  transit gei_ (transit passage) ve  zarars1z gei_ (innocent passage) dir. Trk Boazlar1 ndan gemilerin gei_ rejimini, dzenleyen zel bir andla_ma olan Montreux Szle_mesi gibi, Tzk de Boazlardan transit gei_ yapan gemiler iin bir dzen getirmektedir, Boazlardaki bir limana urayan gemiler zerinde k1y1 devletlerinin yetkileri' daha geni_tir. Limana giren gemilerle ilgili baz1 uygulamalar rnek gsterilerek transit gei_ler iin de sonu 1karmak bu nedenle yanl1_t1r. Szle_menin birinci maddesindeki  gei_ ve seyrisefain serbestisi prensibi... ve 2 nci maddesindeki  gei_ ve seyrisefain tam serbestisi deyimiyle ngrlen gei_ rejimi, Tzn 50'nci maddesinde yer alan zgr gei_tir. Buna gre; Trk Boazlar1 ndan uraks1z gei_ yapan gemiler, yani seyri Trk Boazlar1 nda bir liman, iskele veya bir yere (demir yerine) uramaks1z1n planlanm1_ olan gemiler zgr gei_ hakk1ndan, Szle_mede ifade edildii _ekliyle  gei_ ve seyrisefain tam serbestisi nden yararlan1rlar. Bu hakk1n gerek Szle_mede gerekse Tzkte, genel hukukta ifade ettii anlamdan daha geni_ bir anlamda kullan1lm1_ olduunu sylemek doru olmaz, Burada nemli olan nokta Trkiye nin gei_i dzenleme yetkisini kullan1rken Montreux'nun bo_luklar1n1n nas1l doldurulmas1 gerektii hususudur. Montreux ayakta kald11 srece _unu iddia etmek mmkndr: Montreux'nun akdi s1ras1nda geerli olan hukukta sadece zarars1z gei_ rejimi vard1r. O tarihte Trkiye'nin sakl1 tuttuu yetkiler ancak bu rejim erevesindeki yetkiler olabileceine gre, Montreux'nun bo_luklar1n1n doldurulmas1nda da, andla_man1n akdi s1ras1nda taraflarca ngrlen hukuk olarak, zarars1z gei_ rejimine ba_vurulmas1 gerekir. Aksi takdirde Birle_mi_ Milletler Deniz Hukuku Szle_mesi nde yer alan transit o gei_ rejiminden hareketle, Montreux'nun bo_luklar1n1n bu rejim o uyar1nca doldurulmas1 gerekecei ileri srlebilir. Szle_menin feshi veya dei_tirilmesinin gndeme gelmesi durumunda, o bu ynde birtak1m nerilerle kar_1la_1lmas1 da olas1 grlmektedir. Trkiye'nin o 1karlar1n1 Montreux' den daha iyi koruyamayacak olan transit gei_ rejimi, zarars1z gei_ rejimiyle kar_1la_t1r1ld11nda, Transit gei_; k1y1da_ devletlerin yetkilerini k1s1tlayan, yapaca1 dzenlemelerde takdir hakk1n1 uluslararas1 kurallara, standartlara ve uygulamalara uygun olmak ko_uluyla s1n1rlayan daha serbest bir gei_ rejimidir. Tzn 50'nci maddesinin ikinci cmlesinde Trk Boazlar1'ndan uraks1z gei_ yapan gemiler d1_1ndaki gemiler; yani seferi Trk Boazlar1'nda bir liman veya iskeleye varmak veya uramak zere planlanm1_ gemiler ile uraks1z gei_i bozan veya uraks1z gei_i bozulan gemiler masum gei_ hakk1ndan, uluslararas1 hukuktaki ifadesiyle zarars1z gei_ hakk1ndan yararlan1rlar. Burada nemli olan husus; yukar1da da ifade edildii _ekilde, Montreux nun bo_luklar1 zarars1z gei_ rejimi uyar1nca doldurulmas1, hatta byle olmas1n1n savunulmas1 gerekirken, bu dzenleme ile bu nemli noktadan uzakla_1lm1_ olmas1 ve uluslararas1 hukukun zarars1z gei_e ili_kin kurallar1n1n sadece uraks1z gei_ yapan gemiler d1_1ndaki gemiler iin uygulanaca1n1n belirtilmesidir. S O N U V E D E  E R L E N D 0 R M E Trkiye nin dnyaya a1lan penceresi olan Trk Boazlar1 Blgesinin hukuki statsn dzenleyen Montreux Boazlar Szle_mesi, da1lan SSCB ve Yugoslavya, Romanya, Bulgaristan, Trkiye, Yunanistan, Fransa, 0ngiltere ve Japonya aras1nda 20 Temmuz 1936 tarihinde imzalanm1_ ve 9 Kas1m 1936 da yrrle girmi_tir. Szle_menin amac1;  Boazlardan gei_i ve gemilerin ula_1m1n1, Lozan Bar1_ Andla_mas1 n1n 23 nc maddesiyle tespit edilen prensibi, Trkiye nin gvenlii ve Karadeniz e k1y1da_ devletlerin gvenlii erevesinde koruyacak biimde dzenlemek olarak belirlenmi_tir. Akit Devletlerin, 24 Temmuz 1923 de Lozan da imzalanm1_ olan Szle_menin yerine koymay1 kararla_t1rd1klar1 Szle_me, 29 madde ile drt LAH0KA ve bir protokolden olu_makta olup, Lozan Bar1_ Andla_mas1na nazaran lkemizin lehine byk katk1lar1 olan bir Szle_medir. Gnmzde deniz ula_t1rmas1 giderek artm1_, byk ve h1zl1 yeni gemiler deniz ticaretinde kullan1lmaya ba_lanm1_t1r. Giderek artan bu deniz trafii sonucu olarak dnyada deniz kazalar1 da ok say1da art1_ gstermi_tir. Milyonlarca insan1m1z1n ya_ad11 0stanbul Boaz1 ba_ta olmak zere Trk Boazlar1 Blgesinde ok say1da deniz kazas1n1n gemi_te ya_and11 malumlar1n1zd1r. Bu kazalardan ou son derece nemli ve sonucu ok zc olaylara sahne olmu_ kazalard1r. Trkiye, tm dnyada deniz kazalar1n1n nlenmesine ynelik ba_ta Uluslararas1 Denizcilik rgt (IMO) taraf1ndan belirlenen kararlar, dzenlemeler ve sistemler olmak zere Montreux Szle_mesi kapsam1nda Trk Boazlar1 Blgesinde gemilerin seyir emniyetini art1rmak dolay1s1yla deniz kazalar1n1 nleyerek can, mal ve evre gvenliini salamak amac1yla kural dzenlemeleri yapmaya ba_lam1_t1r. Bu dorultuda olduka yol kat edilmi_, 1994 y1l1nda 1kar1lan ilk Tzk, daha sonra IMO da ya_anan tart1_malar, dier lkelerin nerileri ve elde edilen tecrbeler dorultusunda yenilenerek 1998 y1l1nda Trk Boazlar1 Deniz Trafik Dzen Tz olarak yeniden yay1nlanm1_t1r. Bu Tzn ierisinde belirlenen baz1 k1s1mlar1 daha ayr1nt1l1 olarak a1klamak amac1yla Uygulama Talimat1 ad1 alt1nda bir dzenleme ile ba_ta tehlikeli yk ta_1yan gemiler olmak zere tm gemilere ili_kin baz1 konularda a1kl1k getirilmi_tir. Gnmzde Trk Boazlar1 Blgesinden gei_ yapan gemilere ili_kin olarak kurallar bu dzenlemeler ile gerekle_mekte olup, ba_ta Rusya Federasyonu olmak zere dier lkelerden bu kurallar1n dei_tirilmesi ynnde neriler hem lkemize hem de uluslararas1 kamuoyuna getirilmektedir. Bu konuda son zamanlarda IMO nun Deniz Gvenlii Komitesi (MSC) nde Rusya Federasyonu taraf1ndan sunulan ka1tlar boazlar1m1z1 srekli gndemde tutmaktad1r. lkemizin IMO daki boazlar konusunda bu gne kadar sren al1_malar1 hep olumlu olmu_ ve lkemiz a1s1ndan da bu konu uluslararas1 alanda iyi bir tecrbe olmu_tur. D1_ar1dan gelen _ikayetler genelde boazlar1m1zda tehlikeli yk ta_1yan gemilere ynelik emniyet kurallar1ndan kaynaklanmakta, bu kurallar nedeniyle gemilerin boaz giri_lerinde bekledii belirtilerek ekonomik kay1plardan sz edilmektedir. Buna kar_1l1k, lkemizin uygulamalar1n1n emniyet ve gvenlie ynelik olduu, bu kurallar sayesinde hem gemilerin hem de bu blgede ya_ayan insanlar1n daha emniyette ve gvende olduu ve deniz kazalar1n1n nlendii belirtilerek lkemiz tezinin kabul edilmesi salanmaktad1r. Fakat, Rusya Federasyonu yine her toplant1ya boazlar1m1za ynelik _ikayetleri getirerek lkemizi s1k1_t1rmaya al1_maktad1r. lkemiz bu blgede emniyete ve gvenlie verdii nemi gstermek amac1yla ok yksek maliyetlere Trk Boazlar1 Gemi Trafik Hizmetlerini (TBGTH) tesis etmi_tir. Bu sistem ile gei_ yapan tm gemiler otomatik olarak anl1k izlenmekte, bu gemiler ynlendirilmekte ve bu gemilere istenilen bilgiler verilmektedir. TBGTH lerinin a1ld11 gnden bugne ok verimli bir deniz trafii dzenlenmesi yap1lm1_ ve hi at1_ma/atma gibi deniz kazas1 ya_anmam1_t1r. TBGTH ncesinde boazlar1m1zda gemi trafiini dzenlemek amac1yla olu_turulan Deniz Trafik Dzen Ba_kanl11 grev yapmakta idi. Bu Ba_kanl1a bal1 Kontrol 0stasyonlar1 ile 0stanbul ve anakkale boazlar1ndaki deniz trafii dzenlenmekte idi. Bu dzenlemede radarlar ve telsizler kullan1l1yordu. TBGTH ierisinde ise daha modern radarlar, kameralar, uydu zerinden al1_an sistemlerle gemilerin anl1k olarak izlenmesi salanmaktad1r. Yak1nda bu sistemin Marmara k1sm1 da tamamlan1p, 0zmit Krfezine ba_lan1lacakt1r. Bu sayede deniz trafii kontrol alt1na al1nacakt1r. Yerel trafikle ilgili olarak, 0stanbul boaz1nda bilhassa kar_1dan kar_1ya ve adalara yolcu ta_1yan vapurlar gibi bir ok tekne mevcut olup, gn getike de artmaktad1r. Bu teknelere 2003 y1l1ndaki TV siz yak1t uygulamas1 neticesinde ok say1da yine tekne ar1_1 olmu_tur. Bunun haricinde gemilere hizmet veren acente motorlar1, yak1t tekneleri ve kumanya tekneleri gibi yerel trafii art1ran ok say1da tekne mevcuttur. Bu teknelerde boazlar1m1zdaki deniz trafiini olduka etkilemektedir. Yine yukar1da bahsedilen mevzuatlar ierisinde bunlara da yer verilmi_tir. Yine Denizcilik Mste_arl11 taraf1ndan yerel trafiin kontrol alt1na al1nmas1na ynelik al1_malar yap1lmakta olup, mevzuat tamamlanma a_amas1ndad1r.   rtV""&&&&L'''~))8*<*.,,--005h5<<@@@AxAzACDF G6TnTxTTYY.cce,h.hRhZj\jkk}}ֆ؆(CJaJCJaJCJaJ 5CJ\aJaJ5CJ 5CJ\ CJnH tH 5CJaJ CJaJCJCJaJ6CJ]aJCJaJaJCJ Dpr"V46&& $]`a$ ]`$`a$ $^`a$$ & Fa$$`a$$a$T>&:*<*--3377==@@@@@@@@@@@@@@@@$a$ $]`a$@@@@@@@@@@@@@@@@@@@@@AAAAA A AAAAxAzA$C&CFF GGlInIMMPPSX XYYz]|]ccee,h`$`a$$a$,h.hRhThkk*x,xzz}}HJބֆ؆(*XZdf@B$`a$$a$(Zln@B—nt@".Z^@|~lܫFԯԲ@4RTVbdnϾ 6CJ]56CJ\]56CJ\]aJCJaJ 5\aJaJaJ&CJaJ&5CJ\aJCJOJQJ^J 5CJ\CJaJaJCJaJ CJaJCJaJCJ<&,p$a$$`a$$a$prt|~ҲԲ@BRT$h`ha$$h^ha$$ & Fa$$a$$`a$bd  vx$`a$`$a$$ & Fa$ ^ v46.XZ24HJ $">@BѾѶ䮨CJaJCJaJ6CJ]aJ56CJ\]aJ 6CJ]aJCJaJ6CJ]aJ5CJ\aJ 6]aJCJaJ56CJ\]aJ6CJ]aJCJaJ 56\]6]5\CJCJaJ6r46XZ24 02@$h`ha$$h^ha$$ & Fa$$`a$$a$$^a$@BXZ"$"$< >     (`$h`ha$$`a$$a$Z`b"$\$< >    b      *DF *^ f  &&2'6'8()^*f***d,56CJ\]aJ6CJ]aJaJCJaJ5CJ\aJCJaJ 5CJ\CJaJ5CJ\aJaJCJaJCJaJCJaJCJCJaJaJ>(*DF~~X Z \ ^   &&2'4'\*^***$^a$$`a$$ & Fa$$a$*b,d,~,,..D/F/V3X36688<<DAFADE6J:JLLMMM$ & Fa$$a$$`a$d,~,,...D/F/X3=v>>>DDE6J:JJJJMM>N@NOTPQRRRZ\vbb4c6cddfde0fiiijkkVqXq`qrr{{BҾҸҳҩҸҮ6CJ]aJ 6CJ]56CJ\]aJCJaJCJaJCJaJ 5CJ\CJaJCJaJCJaJCJaJCJ56CJ\]aJ6CJ]aJaJCJaJCJaJ56CJ\]aJ7M@NBNQQRRZrbtb4c6cddfd0fiijkkHpJpVqXqr$^a$$ & Fa$$a$$`a$rrTVdfHJȌʌxzƔƘȘ|$h^ha$$ & Fa$$ & Fa$$a$$`a$BTV`dfHJVXʌҌx4ƔȔ0RZ²H86v&*,ºݒaJaJ CJaJ CJaJ56CJ\]CJaJCJaJCJaJ5CJ\aJCJaJ 6CJ]56CJ\]aJCJaJCJaJCJaJ6CJ]aJ 5CJ\CJaJ CJaJ 8PR«XZ²*,Z\prvxf`$`a$$`a$$a$$h`ha$.ZR2*L4 8    P T rt >N"!N!b$$%%`114588D>T>aJ 5\aJaJaJ aJaJaJaJaJ 5CJ\CJ5\-fhH68JL@Bpr$^a$$ & Fa$$a$$`a$  rt$`a$$`a$$a$""&&++00,4.488@>B>D>F>H>J>L>N>P>R>T>$`a$+0P/ =!"#$% i8@8 NormalCJ_HaJmHsHtH\@\ Ba_l1k 1 $$d1$7$8$@&H$a$5CJOJQJ\^JaJ6@6 Ba_l1k 2$$@&a$5\:@: Ba_l1k 3$$@&a$ 5CJ\JA@J Varsay1lan Paragraf Yaz1 Tipi4B@4 Gvde Metni$a$aJTR@T Gvde Metni Girintisi 2$0`0a$CJLC@L Gvde Metni Girintisi$`a$ZS@"Z Gvde Metni Girintisi 3$`a$ 6]aJ:P@2: Gvde Metni 2$a$6]*t [ \  U   { | \]^_`abcdefghijklmnopqrstuvwxyz{|}~r!s!!!""$$&&'****,,//0022)2*233::A;B;<<$?%?o@p@kAlABBBBCCEEFF HHJJKJLJMJNJOJPJQJRJSJTJUJVJWJXJYJZJ[J\J]J^J_J`JJJJJJJJWLXLxLyLQQRRRRiWjWWWZZI\J\]]]]^^^^__aaaabbbb;ctu}~()~aGghyz{|}~      efnoNOOP !"#$%&'(),(0000000000 0 0 0 000000000000000000000000_0_0_0_0_0_0_0_0_0_0_0_0_0_0_0_0_0_0_0_0_0_0_0_0_0_0_0_0_0_0_0_0_0_0_0_0_0_0_0_000000000000000000@0@0@0@0@0@0@0@0@0@0@0@0@0@0@0@0@0@0@0@0@0@0@0@0@0@0@0@0@0@0@0@0@0@0@0@0@0@0@0@0@0@0@0@0@0@0@0@0@0@0@0@0@0@0@0@0@0@0@000@0@0@0@0@0@0J@0J0J@0J@0J@0J@0J@0J@0J@0J@0J@0J@0J 0J@0J@0J@0J@0J@0J@0J@0J 0J@0J@0J@0J@0J@0J0J@0J@0J@0J@0J@0J@0J@0J@0J@0J@0J@0J@0J@0J@0J@0J@0J@0J@0J@0J@0J@0J@0J@0J@0J@0J@0J@0J@0J@0J@0J@0J@0J@0J@0J 0J@0J@0J@0J@0J@0J@0J@0J@0J@0J@0J@0J@0J@0J@0J@0J@0J@0J@0J@0J@0J@0J@0J@0J@0J@0J@0J@0J@0J@0J@0J@0J@0J@0J 0J@0J@0J@0J@0J@0J@0J@0J 0J@0J@0J@0J@0J@0J@0J@0J@0J@0J@0J@0J@0J@0J@0J@0J@0J@0J 0J@0J@0J@0J@0J@0J@0J@0J@0J@0J@0J@0J@0J@0J@0J@0J@0J@0J@0J@0J@0J@0J@0J@0J@0J@0J@0J@0J@0J@0J@0J@0J0J@0J@0J@0J@0J@0J@0J@0J@0J 0J@0J@0J@0J@0J@0J@0J@0J@0J@0J@0J@0J@0J@0J@0J@0J@0J@0J 0J@0J@0J@0J@0J@0J@0J0J@0J@0J@0J@0J 0J@0J@0J@0J@0J@0J@0J@0J@0J@0J@0J@0J@0J@0J@0J@0J@0J@0J@0J@0J@0J@0J@0J@0J@0J@0J@0J@0J@0J@0J@0J@0J@0J 0J 0J 0J@0@0@0@0@0@0@0@0@0@0@0@0@0@0@0@0@0@0@0@0@0@0@0@0@0@0@0@0@0@0@0@0@0@0@0@0(@0@0@0@0@0@0@0@0@0@0@0@0@0@0@0@0@0@0@0@0@0@0@0@0@0@0@0@0@0@00(d,BT> '+.146&@A,hp@(*MrfT>!#$%&()*,-/0235789T>"8@0(  B S  ?JSMYal*1louxA"H"u"}"""######$$$$$$%%&&' 'z)),,8,?,,, --B-J-------!.).:.>.R.V...../"/R/X/|//////4455556!6W6a677;8A8b8j8 9&9x::;;;;??.@7@@@AA6CACCCDDDD\EeEEEEEDKOKN%NR#RRRSSXXn]w]^^ye{effg gvg}gmmmmEnNnPnUnnoo oppp$prrssitktHvSvvv}}VXۄ݄Ƈ []quō8:&(suƖ͖DFEGKR)+cl̠۠HVdkJXfmũ̩gi[]ūح߭,.<>LSϯ֯(*QXܳ޳_f.0öͶ79GMipGItvRTXZ]n(,#*T[rt}[^lp.0RTSeSXGNemnuwz>Ir~0<8D5A  19, Z \   T U   z |  [q!s!!!""$$&&''****,,//0022(2*233::@;B;<<#?%?n@p@jAlA~BBBBCCEEFF HHIJ`JJJJJJJJJVLXLwLyLQQRRRRhWjWWWZZH\K\]]]]^^^^__aaaabbbb:c@Ì+/Z\?A-/AC02>@tvKMsuLN~ !XZfg8;13#%?A14#%debdbd=>su|~')}`aFGfhx      dfmoMONP,s!!2)2, dugm522-2 dugm522-2 dugm522-2 dugm522-2DUGM 503 DEN0ZC0L0K9C:\Documents and Settings\user\Desktop\Boazlar Giri_.doc DEN0ZC0L0KhC:\Documents and Settings\user\Application Data\Microsoft\Word\Otomatik Kurtarma kayd1Boazlar Giri_.asd DEN0ZC0L0KhC:\Documents and Settings\user\Application Data\Microsoft\Word\Otomatik Kurtarma kayd1Boazlar Giri_.asd DEN0ZC0L0KhC:\Documents and Settings\user\Application Data\Microsoft\Word\Otomatik Kurtarma kayd1Boazlar Giri_.asdHpEC:\Documents and Settings\Hp-Compaq\Belgelerim\masa ustu\Boazlar.docVOJ{XM`% <׸K9.LAI_tChZ^`o(()^`.pLp^p`L.@ @ ^@ `.^`.L^`L.^`.^`.PLP^P`L.88^8`o(()p0p^p`0o(. L ^ `L.  ^ `.xx^x`.HLH^H`L.^`.^`.L^`L.88^8`o(()^`. L ^ `L.  ^ `.xx^x`.HLH^H`L.^`.^`.L^`L.88^8`o(()^`. L ^ `L.  ^ `.xx^x`.HLH^H`L.^`.^`.L^`L.h ^`OJQJo(h ^`OJQJo(oh pp^p`OJQJo(h @ @ ^@ `OJQJo(h ^`OJQJo(oh ^`OJQJo(h ^`OJQJo(h ^`OJQJo(oh PP^P`OJQJo(88^8`o(()^`. L ^ `L.  ^ `.xx^x`.HLH^H`L.^`.^`.L^`L.AI_VO`%K9.LCh < N9 |,֝i̗@G &*Obhjpr} *``&`,`D`P`X````````L`R```` `UnknownGz Times New Roman5Symbol3& z Arial?5 z Courier New;Wingdings"AFFC&@)"x <xxr RG3QH OCR DocumentReadirisHpOh+'0  4 @ L Xdlt| OCR DocumentoCR  ReadirisenteadeadNormalsHpm2mMicrosoft Word 9.0@F#@"@!P@!P@)"՜.+,D՜.+,H hp   I.R.I.S.Rex   OCR Document  Konu BalP 3;Editor Readiris  !"#$%&'()*+,-./0123456789:;<=>?@ABCDEFGHIJKLMNOPQRSTUVWXYZ[\]^_`abcdefghijklmnopqrstuvwxyz{|}~      !"#$%&'()*+,-./0123456789:<=>?@ABCDEFGHIJKLMNOPQRSTUVWXYZ[\]^_`abcdefhijklmnpqrstuv{Root Entry F@v!P}1Table; WWordDocument-tSummaryInformation(gDocumentSummaryInformation8oCompObjiObjectPool@v!P@v!P  FMicrosoft Word Belgesi MSWordDocWord.Document.89q