Bagaman Sared

Bagaman Sariden Ühtnend
Commonwealth of the Bahamas

Flag	Valdkundznam
Pälidn	Nassau
Eläjiden lugu (2018)	332,634 ristitud
Pind	13,939 km²
Kel'	anglijan
Valdkundan pämez'	Karl Koumanz'
Päministr	Hjubert Minnis
Religii	hristanuskond
Valüt	Bagaman Sariden dollar (B$) (BSD)
Internet-domen	.bs
Telefonkod	+1−242
Aigvö	tal'vel UTC−5, kezal UTC−4

Bagaman Sared (angl.: The Bahamas), täuz' oficialine nimituz — Bagaman Sariden Ühtnend (angl.: Commonwealth of the Bahamas [ˈkɒm.ənˌwɛlθ əv ðə bəˈhɑːməz]), om valdkund ühtennimižil saril Pohjoižamerikas. Pälidn da kaikiš suremb lidn om Nassau, valdkundan ristitišton läz nelläd videndest eläb siš.

Istorii

Aravakalaižed-heimon lukajanad-indejalaižed oliba ezmäižikš sijaližikš eläjikš, elänzoitiba sarištod 9. voz'sadal. Hristofor Kolumb-merimatkadai avaiži sarid evropalaižiden täht vl 1492, Uotlingan sar' (San Sal'vador) linni Amerikan ezmäižen avaitud man, sen voden 12. redukud. Ispanijan kolonistad tuliba sarištho koumes vodes paliči.

Ispanijalaižed vediba ujuden igähižid eläjid orjikš Haiti-sarele (sil aigal Espanjol). Kaks'kümnen viden voden jäl'ghe Bagaman ristitišt tuli lophu, i kolonistad okaiba sarid, andoiba merirazbainikoile, kudambad kändiba Bagamoid ičeze peitsijaks, lebukodikš i laivoiden kohenduzbazaks. Möhemba vl 1641 ispanijalaižed paniba mantazole Anglijan kolonijad Nju Providens-sarel (oli vspäi 1629), no Suren Britanijan tobmuz saril zavodiše arni siš aigaspäi. Vl 1650 anglijalaižed Bermudan sarišpäi paniba eländpunktoiden alust El'juteran sarel.

Bagamad kändihe Britanijan kolonijaks vl 1718, i anglijalaižed küksiba piratoid vodele 1720. AÜV:oiden soda ripmatomudes ližazi Bagamoiden ristitištod 18. voz'sadan lopus, läz kahesad tuhad lojalistoid (britanižiš kolonijoišpäi Nju Jork, Pohjoine i Suvine Karolin, Florid) tuliba sihe küksushe ičeze orjidenke. Vl 1807 Sur' Britanii kel'zi torguindad orjil, i Kunigazline laivišt anastaškanzi orjantorgovanoiden laivoid, joudutaškanzi orjid sarištol. Sen jäl'ghe äjad lojalistad sirdiba toižihe maihe, i enččed orjad eliba gollüdes, oliba otnus kalanpüdandha da maižandushe. Tobmuz saril oli vaugedverižil, politižed oiktused oliba kohtaižed sanoil vaiše.

Kontrabandan pala sündui sariden 19. voz'sadan ekonomikas. Lähižiš AÜV:oiš elokahad ristitud libuiba, hö tahtoiba rajata rahoid eläden tropižes rajus. Vll 1920−1933 rahoiden valu tuli Bagaman sarihe «kuivan käskusen» olendan tagut AÜV:oiš, Nassau kändihe roman varažomaks kontrabandan täht, panihe äi rahoid sauvondha, sidä kesken adivpertiden. Pučind alkogoližes käskusespäi vl 1933 vedi sarid Surennoks depressijannoks. Toižen mail'man sodan zavodind znamoiči krizisan lopud, vn 1940 2. sügüz'kud AÜV otiba kortomha 99 vodeks tarhad Eksum-sarel sauvomha sodabazad, sodan aigan äjad amerikaižed sodamehed tegiba lebud Bagaman kurortoil.

Vl 1959 revolücii tegihe lähižel Kuba-sarel, i Päivlaskmman matknikad tuleškanziba lebaidamha Bagaman sarihe Kuban sijas. Nassaun lendimport i meriport oliba ližasaudud verazmalaižiden täht. Turizman korged aig kucui partijoiden šingotest i etnižen vastustusen ližadust, muzaverižed ei sand äjad turizmaspäi i sädiba partijad ičeze mel'hetartusiden mödhe. Vn 1964 Konstitucii andoi Bagaman Sarile südäimižen ičeohjandusen oiktust.

Vn 1973 heinkun 10. päiväl Bagaman Sared tedištoitiba ičeze ripmatomudes Sures Britanijaspäi. Valdkundan konstitucii tuli väghe sil-žo päiväl.

Geografijan andmused

Bagaman Sariden geografine kart (2014)

Bagaman Sared sijadasoiš pohjoižpoles Kubalpäi da Kariban merelpäi, suvipäivnouzmpoles AÜV:oiden Florid-štataspäi. Kaik om läz seičemed sadad sart sarištos, sured koumekümne niišpäi oma elänzoittud. Valdkundan kuivman pind om 13 939 km². Valdkundan randad lainištab Atlantine valdmeri. Randanpird om 3542 km.

Valdkundan kaikiš korktemb čokkoim om Alvernii-kukkaz Ket-sarel, 62 m ü.m.t. kortte.

Londuseližed varad oma keitandsol, aragonit, mec, kala, väghine mahuz.

Politine sistem

Bagaman Sariden parlamentan panoram Nassaus, vn 2009 viluku

Ohjandusen form om unitarine konstitucine monarhii parlamentiženke demokratijanke. Valdkundan pämez' om britanine Karl Koumanz'-kunigaz. Päministr (angl.: Prime Minister of The Commonwealth of The Bahamas) om otnuden tobmut parlamentan alakodiš partijan lider.

Parlament om kaks'kodine. Üläkodi om Senat (angl.: Senate) kuz'toštkümnenke ühtnijanke, jenaral-gubernator vahvištab heid. Alakodi om Suiman Kodi (angl.: House of Assembly) 38 ezitajanke, kaik rahvaz valičeb heid videks vodeks.

Bagaman päjärgvaličendad, sidä kesken parlamentan alakodihe, oliba vn 2017 semendkun 10. päiväl. Nügüdläine Kornelius Elvin Smit-jenaral-gubernator om radnikuses vn 2019 kezakun 28. päiväspäi. Enzne jenaral-gubernator om Margerit Pindling, hän oli otnu radsijad vozil 2014−2019. Vn 2017 semendkun 11. päiväspäi Hjubert Minnis radab päministran. Edeline päministr om Perri Kristi (2002−2007 i 2012−2017).

Administrativiž-territorialine jagand

   Kacu kirjutuz: Bagaman Sariden administrativiž-territorialine jagand.

Bagaman Sared jagasoiš koumekümneks ühteks ümbrikoks (angl.: district).

Eläjad

Bagaman Saril elädas bagamalaižed. Vl 2009 valdkundan eläjiden lugu oli 338 956 ristitud, vl 2014 — 321 834 ristitud.

Augotižlibundan mödhe (2010): afrikalaižed — 90,6 %, evropalaižed — 4,7 %, segoitadud augotižlibundanke (afrikalaižed evropalaižidenke) — 2,1 %, toiženke augotižlibundanke — 1,9 %, märhapanendata — 0,7 %.

Eläjiden tobj pala oma hristanuskojad: protestantad — 69,9 %, riman katolikad — 12 %, toižed hristanuskojad — 13 %, toižed uskojad — 0,6 %, religijatomad — 1,9 %, märhapanendata — 2,6 % (2010).

Toižed znamasižed lidnad (enamba 10 tuh. ristituid vn 2009 rahvahanlugemižen mödhe, surembaspäi penembha): Friport, Uest End. Lidnalaižiden pala om 83,2 % (2020).

Ižanduz

Bagaman Sared om keskmäižen šingotesen valdkund, šingotase vitkos, rippub lujas irdpol'žes torguindaspäi. Vl 2025 valdkundan ezimeletadud nominaline kogosüdäiprodukt linneb 15,18 mlrd. US$ ekvivalentas (142. sija mail'mas; US$36,780 ühtele hengele, 28. sija) vai 16,02 mlrd. US$ tazostadud ostmižmahtusen mödhe (155. sija; US$38,830 ühtele hengele, 56. sija). Ižanduz baziruiše holitišiden sferal. Turizm da ofšorine banking anttas valdkundan kogosüdäiproduktan läz pol't. Industrijan päsarakod oma farmaceftine, cementan tehmine, aragonitan samine, metallanvanund (spiraližed teraztorved), kivivoin tond laivoil, sömtegimišt (rom, keitandsol, meriproduktad). Finansine voz' zavodiše 1. heinkud.

Kogosüdäiproduktan palad (2012): maižanduz 2,1 %, tegimišt 7,1 %, holitišiden sfer 90,8 %. Radajiden järgenduz sektoroidme vl 2005: maižanduz 5 %, tegimišt 5 %, turizm i banking 50 %, toine holitišiden sfer 40 %.

Vl 2009 valdkundan päeksport oli polistiren (21 %), hil'voižim da nukleinmuiktused (18 %), kala da merenproduktad (11 %); toine eksport — mašiništ (3 %), kived (3 %), parfümerii (3 %), keitandsol (2 %), käziinstrument (2 %), raud da teraz (2 %), avtod da likutimiden varapalad (2 %), sodalaivad (1 %), cement (1 %). Importan tavarad oma mašinansauvomižen produkcii i transportine mašiništ, tegimišton tavarad, himižed substancijad, mineraline poltuz, söndtavarad, eläbad živatad. Vl 2017 import ületi eksportad seičemehe kerdha. Irdpol'žen torguindan päižed partnörad (2022) oma AÜV (Bagaman Sariden eksportan 49,3 % i importan 58,6 %), Kot d'Ivuar (eksportan 20,3 %), Saksanma (eksportan 9 %).

Galerei

• 
  Ohjastusen pert' (Government House) om Bagaman jenaral-gubernatoran rezidencijaks (Nassau, sügüz'ku 2015)
• 
  Bagaman Ülembaine Käskuzkund (Supreme Court of the Bahamas, Nassau, sulaku 2012)
• 
  Bagaman Keskuzbank (Central Bank of the Bahamas, Nassau, tal'vku 2024)
• 
  Bagaman Nacionaline čomamahtoiden galerei (Nassau, kezaku 2025)
• 
  Bagaman Nacionaližed arhivad (Nassau, heinku 2025)

Irdkosketused

• Bagaman Sariden oficialine sait (bahamas.gov.bs). (angl.)