Eoarkeen

Eoarkeen
Eoarkeen
4000 - 3600 myö Had'n Arkeen Proterozoyik Fa.
Kronoloji
−4500 — – — – −4000 — – — – −3500 — – — – −3000 — – — – −2500 — – — – −2000 — – — – −1500 — – — – −1000 — – — – −500 — – — – 0 —	P ; r ; e ; - ; k ; a ; m ; b ; r ; i ; y ; e ; n Hadeen A ; r ; k ; e ; e ; n P ; r ; o ; t ; e ; r ; o ; z ; o ; y ; i ; k F ; a ; n. Eo Paleo Meso Neo Paleo Mezo Neo Paleozoyik Mezozoyik Senozoyik
	2023 itibarıyla üst zamanların Uluslararası Stratigrafi Komisyonu'na göre çizelgesi.; Dikey eksen ölçeği: milyon yıl önce.;
Etimoloji
Diğer telaffuz(lar)	Eoarkean
Kullanım bilgisi
Gök cismi	Dünya
Bölgesel kullanım	Küresel (ICS)
Kullanılan zaman çizelgesi	ICS Zaman Cetveli
Tanım
Kronolojik birim	Zaman
Stratigrafik birim	Eratem
Zaman aralığının resmîyeti	Resmî
Alt sınırını belirleyen	Kronometrik olarak belirlenmiştir
Alt sınır KSKN	Yok
KSKN onayı	Yok
Üst sınırını belirleyen	Kronometrik olarak belirlenmiştir
Üst sınır KSKN	Yok
KSKN onayı	Yok
Atmosfer ve iklim verileri

Eoarkeen, yerkürede bilinen en eski kayaç oluşumlarının tespit edildiği ilk Arkeen zamanıdır. Yaklaşık 431 milyon yıl süren Eoarkeen; Hadeen üst zamanının bitişi olan 4031 milyon yıl öncesinden, Paleoarkeen döneminin başlangıcı kabul edilen 3600 milyon yıl öncesine kadar uzanan zaman aralığını kapsar. Bazı bilimsel tahminler Dünya'daki yaşamın bu zamanda başladığını öne sürerken, bazıları yaşamın kökenlerinin daha erken bir zamanda (Hadeen üst zamanında) ortaya çıktığını savunmaktadır.^[2] Arkea ve siyanobakterilere ait ilk kanıtlar 3500 milyon yıl öncesine tarihlenmekte olup bu zamandan kısa bir süre sonrasına denk gelmektedir. Bu zamanda Dünya, oksijen içermeyen ve günümüzdeki atmosfer basıncının 10 ila 100 katına (10-100 bar) ulaşan yoğun bir atmosfere sahipti. İlk süperkıta adayı olan Vaalbara kıtası bu zamanın sonlarına doğru ortaya çıkmıştır.^[3]^[4]^[5]

Jeoloji

Eoarkeen jeolojisi İç Güneş Sisteminde gerçekleşen Geç Dönem Ağır Bombardıman (Late Heavy Bombardment) olayıyla karakterize edilir. Eoarkeen zamanının en büyük kayaç oluşumu olan Isua Yeşiltaş Kuşağı, Grönland’ın güneybatı kıyısında yer alıp 3,8 milyar yıl öncesine dayanır. Günümüzde bilinen en eski kayaç oluşumu olan Kanada Kalkanı’ndaki Acasta Gnaysı 4.031 milyar yıl öncesine tarihlenerek bu zamanın başlangıcını belirleyen en temel jeolojik kanıtı sunar. 2008 yılında, Kanada’nın kuzeyindeki Quebec’te bulunan Nuvvuagittuq Yeşiltaş Kuşağı'nda, 4280 Ma öncesine tarihlenen başka bir kayaç oluşumu keşfedilmiştir.^[6] Bu bulgular günümüzde halen incelenmektedir.^[7] Oksijen izotop oranları, hidrolojik döngünün erken Eoarkeen'de ve muhtemelen daha öncesinde başladığını göstermektedir.^[8] Hidrotermal bacaların deniz suyunu ısıtmasıyla gerçekleşen karbonat çökelmesi, Eoarkeen boyunca atmosferdeki karbondioksit konsantrasyonunun düzenlenmesinde önemli bir rol oynamıştır.^[9]

Atmosfer

Grönland'de bulunan 3850 milyon yıl yaşındaki bir apatit örneğinde, Karbon-12 izotopunun zenginleşmesine dair kanıtlar gözlemlenmiştir. Bu bulgu 3.8 milyar yıl öncesinde fotosentetik bir yaşamın olup olamayacağı konusunda bir tartışma başlatmıştır.^[10]

Önerilen alt bölümler

Eoarkeen Zaman - 4031-3600 myö
- Acastan Dönemi - 4031-3810 myö
- İsuan Dönemi - 3810-3600 myö^[11]

Ayrıca bakınız

Prekambriyen Süper Üst Zaman (4600-539 myö)
- Hadean Üst Zaman (4600-4000 myö)
- Arkeen Üst Zaman (4000-2500 myö)
  - Paleoarkeen Zaman (3600-3200 myö)
  - Mesoarkeen Zaman (3200-2800 myö)
  - Neoarkeen Zaman (2800-2500 myö)
- Proterozoyik Üst Zaman (2500-539 myö)

Kaynakça

^ "Uluslararası Kronostratigrafik Çizelge" (PDF). www.stratigraphy.org. Uluslararası Stratigrafi Komisyonu.
^ Moody, Edmund R. R.; Álvarez-Carretero, Sandra; Mahendrarajah, Tara A.; Clark, James W.; Betts, Holly C.; Dombrowski, Nina; Szánthó, Lénárd L.; Boyle, Richard A.; Daines, Stuart; Chen, Xi; Lane, Nick (Eylül 2024). "The nature of the last universal common ancestor and its impact on the early Earth system". Nature Ecology & Evolution (İngilizce). 8 (9): 1654-1666. doi:10.1038/s41559-024-02461-1. ISSN 2397-334X. 31 Aralık 2025 tarihinde kaynağından arşivlendi31 Ocak 2026.
^ Mulkidjanian, Armen Y. (August 2009). "On the origin of life in the zinc world: 1. Photosynthesizing, porous edifices built of hydrothermally precipitated zinc sulfide as cradles of life on Earth". Biol. Direct. 4: 26-. doi:10.1186/1745-6150-4-26. PMC 3152778 . PMID 19703272.
^ Mulkidjanian, A. Y.; Bychkov, A. Y.; Dibrova, D. V.; Galperin, M. Y.; Koonin, E. V. (2012). "Origin of first cells at terrestrial, anoxic geothermal fields". Proc. Natl. Acad. Sci. USA. 109 (14): E821-30. Bibcode:2012PNAS..109E.821M. doi:10.1073/pnas.1117774109. PMC 3325685 . PMID 22331915.
^ Mulkidjanian, A. Y. (2011). "Energetics of the First Life". Egel, R.; Lankenau, D.-H.; Mulkidjanian, A. Y. (Ed.). Origins of Life: The Primal Self-Organization. Heidelberg: Springer Verlag. ss. 3-33. ISBN 978-3-642-21625-1.
^ O'Neil, Jonathan; Carlson, Richard W.; Francis, Don; Stevenson, Ross K. (26 Eylül 2008). "Neodymium-142 Evidence for Hadean Mafic Crust". Science. 321 (5897): 1828-1831. doi:10.1126/science.1161925. 9 Temmuz 2025 tarihinde kaynağından arşivlendi31 Ocak 2026.
^ David, Jean; Godin, Laurent; Stevenson, Ross K.; O'Neil, Jonathan; Francis, Don (2006). "U-Pb ages (3.8–2.7 Ga) and Nd isotope data from the newly identified Eoarchean Nuvvuagittuq supracrustal belt, Superior Craton, Canada". Geological Society of America Bulletin (İngilizce). preprint (2008): 1. doi:10.1130/B26369.1. ISSN 0016-7606. 5 Temmuz 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi31 Ocak 2026.
^ Gamaleldien, Hamed; Wu, Li-Guang; Olierook, Hugo K. H.; Kirkland, Christopher L.; Kirscher, Uwe; Li, Zheng-Xiang; Johnson, Tim E.; Makin, Sean; Li, Qiu-Li; Jiang, Qiang; Wilde, Simon A. (Haziran 2024). "Onset of the Earth's hydrological cycle four billion years ago or earlier". Nature Geoscience (İngilizce). 17 (6): 560-565. doi:10.1038/s41561-024-01450-0. ISSN 1752-0908. 28 Aralık 2025 tarihinde kaynağından arşivlendi31 Ocak 2026.
^ Antonelli, Michael A.; Kendrick, Jillian; Yakymchuk, Chris; Guitreau, Martin; Mittal, Tushar; Moynier, Frédéric (5 Mayıs 2021). "Calcium isotope evidence for early Archaean carbonates and subduction of oceanic crust". Nature Communications (İngilizce). 12 (1): 2534. doi:10.1038/s41467-021-22748-2. ISSN 2041-1723. 6 Ekim 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi31 Ocak 2026.
^ Mojzsis, S. J.; Arrhenius, G.; McKeegan, K. D.; Harrison, T. M.; Nutman, A. P.; Friend, C. R. L. (Kasım 1996). "Evidence for life on Earth before 3,800 million years ago". Nature (İngilizce). 384 (6604): 55-59. doi:10.1038/384055a0. ISSN 1476-4687. 20 Temmuz 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi31 Ocak 2026.
^ Van Kranendonk, Martin J. (2012). "16: A Chronostratigraphic Division of the Precambrian: Possibilities and Challenges". Gradstein, Felix M.; Ogg, James G.; Schmitz, Mark D.; Ogg, Gabi M. (Ed.). The geologic time scale 2012 (1. bas.). Amsterdam: Elsevier. ss. 359-365. ISBN 978-0-44-459425-9.

Konuyla ilgili yayınlar

Egel, R.; Lankenau, D.-H.; Mulkidjanian, A. Y. (2011). Origins of Life: The Primal Self-Organization. Berlin Heidelberg: Springer-Verlag. doi:10.1007/978-3-642-21625-1. ISBN 978-3-642-21624-4. 14 Aralık 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 1 Aralık 2022.

Dış bağlantılar

Wikimedia Commons'ta Eoarkeen ile ilgili çoklu ortam belgeleri bulunur
Taxonconcept.stratigraphy.ne: A short fact sheet on the Eoarchean
Eoarchean (chronostratigraphy scale) 5 Kasım 2021 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.

[1] "Uluslararası Kronostratigrafik Çizelge" (PDF). www.stratigraphy.org. Uluslararası Stratigrafi Komisyonu.

[2] Moody, Edmund R. R.; Álvarez-Carretero, Sandra; Mahendrarajah, Tara A.; Clark, James W.; Betts, Holly C.; Dombrowski, Nina; Szánthó, Lénárd L.; Boyle, Richard A.; Daines, Stuart; Chen, Xi; Lane, Nick (Eylül 2024). "The nature of the last universal common ancestor and its impact on the early Earth system". Nature Ecology & Evolution (İngilizce). 8 (9): 1654-1666. doi:10.1038/s41559-024-02461-1. ISSN 2397-334X. 31 Aralık 2025 tarihinde kaynağından arşivlendi31 Ocak 2026.

[3] Mulkidjanian, Armen Y. (August 2009). "On the origin of life in the zinc world: 1. Photosynthesizing, porous edifices built of hydrothermally precipitated zinc sulfide as cradles of life on Earth". Biol. Direct. 4: 26-. doi:10.1186/1745-6150-4-26. PMC 3152778 . PMID 19703272.

[4] Mulkidjanian, A. Y.; Bychkov, A. Y.; Dibrova, D. V.; Galperin, M. Y.; Koonin, E. V. (2012). "Origin of first cells at terrestrial, anoxic geothermal fields". Proc. Natl. Acad. Sci. USA. 109 (14): E821-30. Bibcode:2012PNAS..109E.821M. doi:10.1073/pnas.1117774109. PMC 3325685 . PMID 22331915.

[5] Mulkidjanian, A. Y. (2011). "Energetics of the First Life". Egel, R.; Lankenau, D.-H.; Mulkidjanian, A. Y. (Ed.). Origins of Life: The Primal Self-Organization. Heidelberg: Springer Verlag. ss. 3-33. ISBN 978-3-642-21625-1.

[6] O'Neil, Jonathan; Carlson, Richard W.; Francis, Don; Stevenson, Ross K. (26 Eylül 2008). "Neodymium-142 Evidence for Hadean Mafic Crust". Science. 321 (5897): 1828-1831. doi:10.1126/science.1161925. 9 Temmuz 2025 tarihinde kaynağından arşivlendi31 Ocak 2026.

[7] David, Jean; Godin, Laurent; Stevenson, Ross K.; O'Neil, Jonathan; Francis, Don (2006). "U-Pb ages (3.8–2.7 Ga) and Nd isotope data from the newly identified Eoarchean Nuvvuagittuq supracrustal belt, Superior Craton, Canada". Geological Society of America Bulletin (İngilizce). preprint (2008): 1. doi:10.1130/B26369.1. ISSN 0016-7606. 5 Temmuz 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi31 Ocak 2026.

[8] Gamaleldien, Hamed; Wu, Li-Guang; Olierook, Hugo K. H.; Kirkland, Christopher L.; Kirscher, Uwe; Li, Zheng-Xiang; Johnson, Tim E.; Makin, Sean; Li, Qiu-Li; Jiang, Qiang; Wilde, Simon A. (Haziran 2024). "Onset of the Earth's hydrological cycle four billion years ago or earlier". Nature Geoscience (İngilizce). 17 (6): 560-565. doi:10.1038/s41561-024-01450-0. ISSN 1752-0908. 28 Aralık 2025 tarihinde kaynağından arşivlendi31 Ocak 2026.

[9] Antonelli, Michael A.; Kendrick, Jillian; Yakymchuk, Chris; Guitreau, Martin; Mittal, Tushar; Moynier, Frédéric (5 Mayıs 2021). "Calcium isotope evidence for early Archaean carbonates and subduction of oceanic crust". Nature Communications (İngilizce). 12 (1): 2534. doi:10.1038/s41467-021-22748-2. ISSN 2041-1723. 6 Ekim 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi31 Ocak 2026.

[10] Mojzsis, S. J.; Arrhenius, G.; McKeegan, K. D.; Harrison, T. M.; Nutman, A. P.; Friend, C. R. L. (Kasım 1996). "Evidence for life on Earth before 3,800 million years ago". Nature (İngilizce). 384 (6604): 55-59. doi:10.1038/384055a0. ISSN 1476-4687. 20 Temmuz 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi31 Ocak 2026.

[VanKranendonk2012-11] Van Kranendonk, Martin J. (2012). "16: A Chronostratigraphic Division of the Precambrian: Possibilities and Challenges". Gradstein, Felix M.; Ogg, James G.; Schmitz, Mark D.; Ogg, Gabi M. (Ed.). The geologic time scale 2012 (1. bas.). Amsterdam: Elsevier. ss. 359-365. ISBN 978-0-44-459425-9.

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]