5. januara

5. januar/siječanj (5. 1.) je 5. dan godine po gregorijanskom kalendaru. Do kraja godine ima još 360 dana (361 dan u prijestupnoj godini).

Događaji

1769. – Škotski izumitelj James Watt patentirao je svoj parni stroj.
1834. – u Kragujevcu izašle „Novine serbske“, prvi srpski informativan list štampan u zemlji, službeno glasilo kneževine Srbije. Prvi urednik bio Dimitrije Davidović, osnivač „Novina serbskih“ u Beču.
1892. – Prvi je put uspješno snimljeno svitanje.
1895. – nemački fizičar Wilhelm Conrad Röntgen objavio da je pronašao x-zrake, kasnije po njemu nazvane Rentgenovi zraci.
1909. – Kolumbija je priznala neovisnost Paname.
1916. – pred Medovskim zalivom u Albaniji potonuo italijanski brod „Brindizi“ s južnoslovenskim iseljenicima, dobrovoljcima iz Kanade i SAD koji su krenuli da pomognu Srbiji i Crnoj Gori u Prvom svetskom ratu. Poginulo 390 ljudi, 102 spasena.
1919. –.
- Osnovana je Njemačka radnička stranka, koje se kasnije preimenovala u zloglasnu Njemačku Nacionalsocijalističku radničku stranku.
- u Berlinu počeo ustanak predvođen komunističkom organizacijom „Savez Spartaka“ s Rozom Luksemburg i Karlom Libknehtom na čelu.
1925. – guverner američke savezne države Vajoming postala Neli Tejlor Ros, prva žena-guverner u istoriji SAD.
1942. – na osnovu sporazuma s nacističkom Nemačkom, Prvi korpus bugarske fašističke vojske počeo, u Drugom svetskom ratu, okupaciju jugoistoka Srbije.
1949. – na sastanku u Moskvi vlade SSSR, Bugarske, Čehoslovačke, Mađarske, Poljske i Rumunije donele odluku o stvaranju Saveta za uzajamnu ekonomsku pomoć radi organizacije i usklađivanja dugoročnog razvoja zemalja-članica. Iste godine SEV-u pristupila Albanija, a 1950. Istočna Nemačka. Savet rasformiran 1991.
1954. – Svoj su prvi koncert održali Zagrebački solisti, najugledniji hrvatski komorni ansambl.
1964. – tokom posete Svetoj zemlji papa Pavle VI sastao se u Jerusalimu s patrijarhom Atinagorom I. To je bio prvi susret poglavara dve crkve od 15. veka i prva poseta rimokatoličkog poglavara Svetoj zemlji.
1969. – SSSR lansirao vasionski brod „Veneru 5“ u pravcu Venere, a pet dana potom i „Veneru 6“, koji su do te planete stigli 16, odnosno 17. maja.
1976. – u Kambodži u vreme režima Crvenih Kmera proglašen novi Ustav kojim je naziv zemlje promenjen u Demokratska Kampućija.
1980. –.
- - SAD uvodi sankcije prema SSSR zbog invazije Avganistana.
- - Hawlett-Packard je proizveo svoje prvo osobno računalo.
1984. –.
- - Američki programer Richard Matthew Stallman započeo je razvoj projekta GNU.
- - Nakon devet godina postojanja grupa The Police je najavila oproštajni koncert za 2. ožujka.
1993. – tanker „Braer“ ispustio 85.000 tona sirove nafte pored obala Velike Britanije.
1996. – u Gazi ubijen palestinski terorista Jahja Ajaš Inženjer, osumnjičen za organizaciju niza samoubilačkih terorističkih napada u Izraelu u kojima je poginulo na desetine jevrejskih civila. Poginuo pošto je u njegovim rukama eksplodirao mobilni telefon.
1997. – Rusija povukla poslednje jedinice Ministarstva odbrane iz Čečenije, privremeno okončavši vojnu kampanju protiv islamskih terorista u toj republici.
1999. – SAD produžile ekonomske sankcije protiv Jugoslavije, uvedene u junu 1998. zbog eskalacije kosovske krize.
1999. – beogradski Fond za humanitarno pravo objavio podatke prema kojima je 2.000 ljudi nasilno izgubilo život tokom 1998. na Kosovu.
2001. – neurohirurg iz Njujorka, optužen da je u dva slučaja izvršio operacije mozga sa pogrešne strane, oslobođen optužbi i vraćena mu dozvola za rad.
2003. – u istovremenim samoubilačkim napadima dva Palestinca u Tel Avivu poginule 22 osobe, a više od 100 povređeno.

.

Rođenja

1209. – Richard od Cornwalla, kralj Svetog rimskog carstva.
1548. – Franciscus Suárez, portugalski teolog i filozof.
1592. – Šah Džehan, mogulski car (u. 1666).
1835. – Richard Faltin, finski skladatelj i sakupljač narodnih pjesama.
1863. – Konstantin Sergejevič Stanislavski, ruski pozorišni glumac, teatrolog i reditelj (u 1938).
1876. – Konrad Adenauer, njemački političar i državnik.
1881. – Nikolaj Velimirović, srpski pravoslavni teolog i svetac (u. 1956.).
1914. – Branko Špoljar, hrvatski glumac (u. 1985.).
1914. – George Reeves, američki glumac najpoznatiji po tumačenju uloge Supermana (u. 1959.).
1920. – Arturo Benedetti Michelangeli, talijanski pijanist.
1928. – Zulfikar Ali Bhutto, pakistanski političar i državnik (u. 1979).
1928. – Walter Mondale, američki političar, član Demokratske stranke, koji je služio kao 42. potpredsednik Sjedinjenih Država u periodu od 1977. do 1981.
1931. – Alfred Brendel, austrijski pijanist i književnik.
1931. – Robert Duvall, američki glumac.
1932. – Umberto Eco, talijanski književnik i semiotičar.
1933. – Radmila Bakočević, srpski operski sopran.
1938. – Juan Carlos I, španjolski kralj.
1940. – Enrique Rocha, meksički glumac.
1942. – Zvonimir "Zvonko" Bogdan, pevač tradicionalne vojvođanske muzike.
1942. – Maurizio Pollini, talijanski pijanist i dirigent.
1946. – Diane Keaton, američka glumica i producentica.
1946. – Jewgeni Anatoljewič Popov, ruski prozaist.
1953. – George Tenet, bivši direktor CIA-e.
1954. – Pamela Sue Martin, američka glumica.
1956. – Tadija Kačar, nekadašnji jugoslovenski bokser, koji se svrstava u red najuspješnijih jugoslovenskih boksera i srpskih sportista uopšte.
1957. – Srećko Bogdan, bivši hrvatski i jugoslavenski nogometni reprezentativac te sadašnji trener.
1960. – Veselin Đuho, hrvatski i jugoslovenski vaterpolista i trener.
1968. – DJ Bobo, švicarski DJ i muzičar.
1969. – Marilyn Manson, američki muzičar i pjevač.
1971. – Joško Jeličić, bivši hrvatski nogometaš i nogometni reprezentativac.
1972. – Sakis Rouvas, grčki pjevač.
1972. – Sasha, njemački pop-pjevač.
1972. – Dmitrij Torgovanov, umirovljeni ruski rukometaš i reprezentativac, aktualni izbornik ruske reprezentacije.
1976. – Diego Tristán, španjolski umirovljeni nogometaš.
1980. – Srđan Andrić, bivši hrvatski nogometaš.
1980. – Sebastian Deisler, umirovljeni njemački nogometaš.
1980. – Chema Rodríguez, španjolski rukometaš.
1982. – Janica Kostelić, hrvatska alpska skijašica.
1982. – Jaroslav Plašil, češki nogometaš.
1983. – Ivan Krstanović, bosanskohercegovački i hrvatski nogometaš.
1984. – Xavier García, španjolski i hrvatski vaterpolist.
1986. – Deepika Padukone, indijska glumica.

.

Smrti

1524. – Marko Marulić, književnik.
1578. – Julije Klović, hrvatski slikar (r. 1498.).
1985. – Franjo Punčec, hrvatski tenisač, državni reprezentativac. Svjetski teniski as i jedan od najboljih hrvatskih sportaša 20. stoljeća (r. 1913.).
1996. – Lincoln Kirstein, američki pisac i impresario.
2019. – Dragoslav Šekularac, fudbaler

Praznici i dani sećanja

Srpska pravoslavna crkva slavi:.
- Tucindan.
- Svetih 10 mučenika Kritskih; Prepodobni Naum Ohridski - Tucindan

.

Vidi takođe: Godišnji kalendar - Dnevni kalendar