Alabama
 |
Vos an lenga piemontèisa |
| Për amprende a dovré 'l sistema dle parlà locaj ch'a varda sì. |
 L'Alabama (an lenga choctaw: Albaamaha) a l'é në stat federal djë Stat Unì, ant la part sud-oriental dël pais. A l'ha na surfassa ëd 135.765 km² e na popolassion stimà ëd 5.108.468 abitant (2023). As treuva ant la macroregion ciamà comunement South. A confin-a a nòrd col Tenessì, a òvest col Mississippi, a sud con l'Océan Atlàntich (Gòlf dël Méssich) e con la Florida, a est con la Geòrgia. La capital a l'é Montgomery (200.603 abitant). La sità pì popolà a l'é Birmingham (196.644 abitant), ma l'àrea metropolitan-a pì granda a l'é cola ëd Huntsville, ch'a l'é an granda chërsùa për via dl'industria aerospassial. Àutre sità amportante a son Mobile, Tuscaloosa e Auburn.
StòriaËl nòm a ven da la tribù nativa dj'Alabama. La zòna a l'é stàita esplorà da jë spagneuj e peui colonisà da fransèis e anglèis. A l'é dventa stat ël 14 dë dzèmber dël 1819 (22esim stat). A l'é separasse da l'Union ai 11 ëd gené dël 1861 për intré ant jë Stat Confederà d'América. Dòp la guèra, a l'é stàit riamëttù ant ël 1868. Durant ël sécol XX, a l'é stàit un dij sènter dël moviment për ij drit sivil (boicotagi dij bus ëd Montgomery, marcia da Selma a Montgomery). Geografìa e econòmìaL'Alabama a l'ha na còsta bassa an sël Gòlf, con ël port ëd Mobile. La part setentrional a l'é pì colinosa (montagne Apalache). L'economìa a l'é basà an sl'industria (automòbij, aerospassi, siderurgìa), l'agricoltura (sòja, coton, aj) e ij servissi. La NASA a l'ha sènter amportant a Huntsville (Marshall Space Flight Center). Organisassion polìticaL'Alabama a contribuiss con 9 grand eletor a j'elession pressidensiaj dl'Union. Storicament a l'é considerà un dij pì conservator. Ël governador a l'é Kay Ivey (Republican-a, dal 2017). Le doe càmere dël legislativ a son controlà dai Republican. A pòrto sò nòm
|
