Tiosiarczan sodu
| |||||||||||||||||||
| |||||||||||||||||||
| |||||||||||||||||||
| Ogólne informacje | |||||||||||||||||||
| Wzór sumaryczny |
Na | ||||||||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Masa molowa |
158,10 g/mol | ||||||||||||||||||
| Wygląd |
bezbarwne kryształy (bezwodny i pentahydrat)[2] | ||||||||||||||||||
| Identyfikacja | |||||||||||||||||||
| Numer CAS |
7772-98-7 (bezwodny) | ||||||||||||||||||
| PubChem | |||||||||||||||||||
| |||||||||||||||||||
| |||||||||||||||||||
| |||||||||||||||||||
| Jeżeli nie podano inaczej, dane dotyczą stanu standardowego (25 °C, 1000 hPa) | |||||||||||||||||||
Tiosiarczan sodu, Na
2S
2O
3 – nieorganiczny związek chemiczny, sól sodowa nietrwałego kwasu tiosiarkowego. Zwykle występuje w postaci pentahydratu, Na
2S
2O
3·5H
2O.
Właściwości
[edytuj | edytuj kod]W temperaturze pokojowej jest bezbarwnym, krystalicznym ciałem stałym o gęstości 1,69 g/cm³[2].
Rozpuszcza się w wodzie: 76,4 g w 100 g w temperaturze 25 °C[2].
Po zakwaszeniu roztwór tiosiarczanu sodu natychmiast mętnieje wskutek rozkładu powstającego kwasu tiosiarkowego do siarki, dwutlenku siarki i wody:
- S
2O2−
3 + 2H+
→ [H
2S
2O
3] → S↓ + SO
2 + H
2O
Wydzielająca się siarka tworzy zawiesinę koloidalną.
Zastosowanie
[edytuj | edytuj kod]- Ogrzewacze
Pentahydrat w temperaturze 48 °C rozpuszcza się w swojej wodzie krystalizacyjnej, a po schłodzeniu pozostaje w stanie roztworu przesyconego. Po wrzuceniu kryształka tiosiarczanu sodu lub innego zarodka krystalizacji, natychmiast krystalizuje. Ogrzewa się przy tym do około 45 °C. Zjawisko to wykorzystywane jest w turystycznych ogrzewaczach dłoni.
- Fotografia
W tradycyjnej fotografii jest stosowany jako utrwalacz, ponieważ tworzy trwałe kompleksy z jonami srebra, pozwalając usunąć nienaświetlony bromek srebra.
- 2S
2O2−
3 + AgBr → [Ag(S
2O
3)
2]3−
+ Br−
- Usuwanie chloru
Występuje pod nazwą „antychlor” jako środek usuwający chlor, na przykład po bieleniu. Stosowany jest również do zmniejszania ilości chloru w basenach.
- Chemia analityczna
Jest używany w nieorganicznej analizie jakościowej do wykrywania jonów Co2+
, dając błękitne zabarwienie[4], oraz CN−
. Zachodzi wówczas reakcja S
2O2−
3 + CN−
→ NCS−
+ SO2−
3, po czym jony NCS−
w reakcji z FeCl
3 dają krwistoczerwone zabarwienie[5]. W analizie ilościowej wykorzystywany jest jako reduktor w jodometrii[6]:
- 2S
2O2−
3 + I
2 → 2I−
+ S
4O2−
6
Zanik jodu skutkuje odbarwieniem wskaźnika, najczęściej zawiesiny skrobi. Metodę tę można stosować do oznaczania stężeń niektórych utleniaczy, np. Cr
2O2−
7, MnO−
4, BrO−
3, Fe3+
i Cu2+
[6].
- Medycyna
Stosowany jako odtrutka w zatruciach cyjankami[7].
Badania sugerują, że podawanie tiosiarczanu sodu podczas terapii nowotworowej przy użyciu cisplatyny (np. w leczeniu wątrobiaka zarodkowego) zmniejsza liczbę powikłań prowadzących do utraty słuchu[8].
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ a b Neil G. Connelly, Ture Damhus, Richard M. Hartshorn, Alan T. Hutton, Nomenclature of Inorganic Chemistry. IUPAC Recommendations 2005 (Red Book), International Union of Pure and Applied Chemistry, RSC Publishing, 2005, s. 139, ISBN 978-0-85404-438-2 (ang.).
- ↑ a b c d e f g h CRC Handbook of Chemistry and Physics, David R. Lide (red.), wyd. 88, Boca Raton: CRC Press, 2007, s. 4-91, ISBN 978-0-8493-0488-0 (ang.).
- ↑ Sodium thiosulfate [online], karta charakterystyki produktu Sigma-Aldrich, 7 czerwca 2021, numer katalogowy: 563188 [dostęp 2022-07-25]. (przeczytaj, jeśli nie wyświetla się prawidłowa wersja karty charakterystyki)
- ↑ Szmal i Lipiec 1988 ↓, s. 249.
- ↑ Szmal i Lipiec 1988 ↓, s. 275.
- ↑ a b Szmal i Lipiec 1988 ↓, s. 506.
- ↑ Ophir Lavon, Amit Avrahami, Arik Eisenkraft, Effectiveness of isosorbide dinitrate in cyanide poisoning as a function of the administration timing, „BMC Pharmacology & Toxicology”, 18, 2017, DOI: 10.1186/s40360-017-0122-0, PMID: 28288687, PMCID: PMC5348846 (ang.).
- ↑ Penelope R. Brock, Rudolf Maibach, Margaret Childs, Kaukab Rajput, Derek Roebuck, Sodium Thiosulfate for Protection from Cisplatin-Induced Hearing Loss, „The New England Journal of Medicine”, 378 (25), 2018, s. 2376–2385, DOI: 10.1056/NEJMoa1801109, PMID: 29924955, PMCID: PMC6117111 (ang.).
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- Zdzisław Stefan Szmal, Tadeusz Lipiec, Chemia analityczna z elementami analizy instrumentalnej, Warszawa: Państwowy Zakład Wydawnictw Lekarskich, 1988, s. 413–420, ISBN 83-200-1177-9.
