Flaga Polski

Flaga Polski

Flaga Rzeczypospolitej Polskiej
„Biało-czerwona”

Flaga państwowa
Informacje
W użyciu	flaga narodowa oraz bandera cywilna i państwowa (na wodach śródlądowych)
Proporcje	5:8
Wprowadzona	1 sierpnia 1919
Opis flagi	Flaga złożona z dwóch poziomych pasów: białego oraz czerwonego
Warianty
Flaga państwowa z godłem RP
W użyciu	flaga państwowa (za granicą) oraz bandera cywilna i państwowa (na morzu), a także bandera jednostek policji na wodach śródlądowych
Proporcje	5:8
Wprowadzona	7 grudnia 1955
Opis flagi	Flaga państwowa z umieszczonym pośrodku białego pasa godłem RP
Bandera wojenna RP
W użyciu	bandera wojenna
Proporcje	1:2,1
Wprowadzona	19 lutego 1993
Opis flagi	Flaga składająca się z dwóch pasów, białego i czerwonego, zakończona dwoma trójkątnymi językami na wolnym liku. Pośrodku białego pasa w części pomiędzy likiem przydrzewcowym a wierzchołkiem wcięcia między językami – godło RP.
Proporzec Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej
W użyciu	proponowany proporzec prezydenta
Proporcje	3:5

Flaga Polski (Flaga Państwowa Rzeczypospolitej Polskiej) – jeden z symboli państwowych Rzeczypospolitej Polskiej.

Według ustawy z dnia 31 stycznia 1980 r. o godle, barwach i hymnie Rzeczypospolitej Polskiej oraz o pieczęciach państwowych, jest nią prostokątny płat tkaniny o barwach Rzeczypospolitej Polskiej i proporcji 5:8, umieszczony na maszcie. Zgodnie z art. 6 ust. 2 ustawy, za flagę Polski uważany jest także wariant z godłem Polski, umieszczonym pośrodku białego pasa.

Barwy Rzeczypospolitej Polskiej stanowią składniki flagi państwowej Rzeczypospolitej Polskiej. Ustawa stanowi, że barwami Rzeczypospolitej Polskiej są kolory biały i czerwony, ułożone w dwóch poziomych, równoległych pasach tej samej szerokości, z których górny jest koloru białego, a dolny koloru czerwonego.

Od 2004 roku 2 maja jest w Polsce oficjalnie obchodzony jako Dzień Flagi Rzeczypospolitej Polskiej.

Znaczenie heraldyczne barw

Barwy flagi złożone z dwóch poziomych pasów: białego oraz czerwonego są odwzorowaniem kolorystyki godła państwowego, który stanowi orzeł biały na czerwonym polu. Zgodnie z zasadami heraldyki pas górny reprezentuje białego orła, a dolny czerwone pole tarczy herbowej. Kolory te według symboliki używanej w heraldyce mają następujące znaczenie:

• Koloru białego używa się w heraldyce jako reprezentacji srebra. Oznacza on także wodę, a w zakresie wartości duchowych czystość i niepokalanie.
• Kolor czerwony jest symbolem ognia i krwi, a z cnót oznacza odwagę i waleczność.

Historia

Pierwotnie polską barwą narodową był karmazyn, stanowiący symbol dostojeństwa i bogactwa, a zarazem uważany za najszlachetniejszy z kolorów. Z uwagi na cenę barwnika – koszenili uzyskiwanej z larw czerwca polskiego, mało kto mógł sobie na niego pozwolić, dlatego też był on wykorzystywany jedynie przez najbogatszą szlachtę i dostojników państwowych. Na pierwszych flagach i sztandarach reprezentujących Królestwo Polskie widniał biały orzeł w koronie na czerwonym tle. Jan Długosz opisując przygotowania do bitwy pod Grunwaldem pisze o „chorągwi wielkiej, na której wyszyty był misternie orzeł biały z rozciągnionemi skrzydły, dziobem rozwartym i z koroną na głowie, jako herb i godło całego Królestwa Polskiego”.

Barwami królewskimi Rzeczypospolitej Obojga Narodów był sztandar złożony z trzech pasów: dwóch czerwonych umieszczonych w dole i na górze oraz oddzielającym je pasie białym, na których umieszczano zwykle czterodzielny Herb Rzeczypospolitej Obojga Narodów o czerwonym tle zawierający dwa pola przedstawiające białego orła w koronie, czyli symbol Korony i dwa z wizerunkiem Pogoni – herbu Litwy. Na tarczy sercowej znajdował się najczęściej herb rodowy aktualnie panującego monarchy.

W okresie przedrozbiorowym silna była także tradycja uznająca za barwy narodowe trzy kolory: biały, karmazynowy i granatowy. Tradycja barw karmazynowej i granatowej wywodzi się od strojów żołnierzy kawalerii, w których to formacjach służyli w większości szlachcice (tzw. wojska narodowego autoramentu). Chociaż już w XVI wieku próbowano unifikować stroje poszczególnych oddziałów, jezdni w Polsce aż do XVIII wieku nie nosili mundurów. W początkach XVIII wieku jednolite stroje pojawiły się w pierwszych oddziałach prywatnych, a w połowie wieku w oddziałach królewskich. W roku 1746 hetman wielki litewski Michał Kazimierz Radziwiłł wprowadził regulaminowy ubiór dla wszystkich husarzy i pancernych litewskich. Husaria nosić miała kontusze koloru karmazynowego i żupany granatowego, a pancerni kontusze koloru granatowego i żupany koloru karmazynowego. Wkrótce potem żołnierze koronni zaczęli z własnej inicjatywy nosić mundury, które dodawały im prestiżu wśród obywateli i ułatwiały rozpoznanie w tłumie. Usankcjonowaniem zwyczaju noszenia munduru w wojsku koronnym (husarii) był uniwersał hetmana Jana Klemensa Branickiego z 1763 roku. Pochodzenie bieli jako jednego z kolorów narodowych pochodzi zaś od kopii i proporców jazdy, które zdobiono chorągiewkami czerwono-białymi lub karmazynowo-granatowymi. W roku 1775 powstała Kawaleria Narodowa, której mundury określono na granatowo-karmazynowo-białe. Po upadku państwa tradycja kolorystyczna nie zanikła. W 1807 roku sformowano pierwszy pułk lekkokonny dla gwardii Napoleona Bonaparte i utrzymano w nim mundury w barwach narodowych. Trójkolorowe kokardy pojawiły się także w pierwszych dniach powstania listopadowego.

Barwy biała i czerwona zostały uznane za narodowe po raz pierwszy 3 maja 1792. Podczas obchodów pierwszej rocznicy uchwalenia Ustawy Rządowej damy wystąpiły wówczas w białych sukniach przepasanych czerwoną wstęgą, a panowie nałożyli na siebie szarfy biało-czerwone. Nawiązano tą manifestacją do heraldyki Królestwa Polskiego – białego orła na czerwonej tarczy herbowej.

Po raz pierwszy polskie barwy zostały uregulowane w uchwale Sejmu Królestwa Polskiego z 7 lutego 1831 na wniosek posła Walentego Zwierkowskiego, wiceprezesa Towarzystwa Patriotycznego, jako propozycja kompromisowa pomiędzy barwą białą – nadaną przez Augusta II Mocnego i proponowaną przez konserwatystów i trójbarwną – biało-czerwono-szafirową – barwami konfederacji barskiej proponowanymi przez Towarzystwo Patriotyczne:

Izba Senatorska i Izba Poselska po wysłuchaniu Wniosków Komisji Sejmowych, zważywszy potrzebę nadania jednostajnej oznaki, pod którą winni się łączyć Polacy, postanowiły i stanowią:

Artykuł 1.

Kokardę Narodową stanowić będą kolory herbu Królestwa Polskiego i Wielkiego Księstwa Litewskiego, to jest kolor biały z czerwonym.

Artykuł 2.

Wszyscy Polacy, a mianowicie Wojsko Polskie te kolory nosić mają w miejscu gdzie takowe oznaki dotąd noszonymi były.

Przyjęto na posiedzeniu Izby Poselskiej dnia 7 lutego 1831 roku.

Po odzyskaniu niepodległości barwy i kształt flagi uchwalił Sejm Ustawodawczy odrodzonej Polski 1 sierpnia 1919. W ustawie podano: „Za barwy Rzeczypospolitej Polskiej uznaje się kolor biały i czerwony w podłużnych pasach równoległych, z których górny – biały, dolny zaś – czerwony.” Dwa lata później Ministerstwo Spraw Wojskowych wydało broszurę, w której sprecyzowano odcień czerwieni definiując ją jako karmazyn, ale w 1927 odcień koloru czerwonego został zmieniony na cynober, ten sam kolor został użyty w definicji flagi w ustawie z 1955.

Kolory flagi zostały ponownie zmienione ustawą z 31 stycznia 1980, ustawę opracował zespół ekspertów w skład którego wchodzili Szymon Kobyliński, Maria Szypowska, Kazimierz Sikorski oraz Nikodem Sobczak.

• 
  Sebastian Sobieski – chorąży wielki koronny, podczas ceremonii w Krakowie w 1605
• 
  Husarz z 1605 roku na koniu pomalowanym w biało-czerwone barwy narodowe z Białym orłem na tarczy – Rolka sztokholmska
• 
  Towarzysz 1 Wielkopolskiej Brygady Kawalerii Narodowej, mundur granatowo-biało-karmazynowy według ordynansu z 1790
• 
  Sztandar z orłem białym Kawalerii Narodowej z insurekcji kościuszkowskiej
• 
  Polska piechota z wojny polsko-rosyjskiej z flagą z 1792 roku
• 
  Uchwała o kokardzie narodowej podjęta przez Sejm powstańczy 7 lutego 1831 roku
• 
  Flaga Polski przed polskim pawilonem na Wystawie Światowej w Nowym Jorku w 1939 roku

Flagi historyczne

• 
  Chorągiew Zjednoczonego Królestwa Polskiego a później Korony Królestwa Polskiego
• 
  Chorągiew Rzeczypospolitej Obojga Narodów nieuwzględniająca herbu monarchy
• 
  Bandera wiślanej wojennej flotylli rzecznej Królestwa Polskiego
• 
  Flaga cara rosyjskiego jako króla Królestwa Kongresowego w latach 1815–1830. Twór państwowy nie posiadał oficjalnie przyjętej flagi
• 
  Flaga Wielkiego Księstwa Poznańskiego w latach 1815–1848
• 
  Sztandar Królestwa Polskiego z sali Sejmu, wywieziony po powstaniu listopadowym przez Joachima Lelewela w latach 1830–1831
• 
  Flaga używana przez powstańców styczniowych w latach 1863–1864
• 
  Flaga używana przez Królestwo Galicji i Lodomerii (zabór austriacki) w latach 1890–1918
• 
  Flaga II Rzeczypospolitej stosowana w latach 1919–1928
• 
  Flaga II Rzeczypospolitej w latach 1928–1939
• 
  Flaga II Rzeczypospolitej z herbem państwowym w latach 1919–1928
• 
  Flaga II Rzeczypospolitej z herbem państwowym w latach 1928–1939 oraz używana przez rząd RP na uchodźstwie
• 
  Flaga Polskiego Państwa Podziemnego
• 
  Flaga Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej w latach 1945–1980
• 
  Flaga Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej z herbem państwowym w latach 1955–1980
• 
  Flaga Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej w latach 1980–1989 i III Rzeczypospolitej od 1990
• 
  Flaga Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej z herbem państwowym w latach 1980–1989 i III Rzeczypospolitej Polskiej w 1990
• 
  Flaga III Rzeczypospolitej z herbem narodowym używana od 1990 roku

Konstrukcja, wymiary i barwy

Obowiązująca flaga Rzeczypospolitej Polskiej jest prostokątem o proporcjach 5:8 podzielonym na dwa poziome pasy: biały (u góry) i czerwony. Dopuszcza się także wieszanie flagi w formie pionowej wstęgi: wówczas barwa biała powinna znajdować się po lewej stronie (widok z przodu).

• 
  Wymiary flagi Polski.
• 
  Wzór flagi państwowej Polski ogłoszony w Dzienniku Ustaw RP.
• 
  Wzór flagi państwowej Polski ogłoszony w Dzienniku Ustaw RP – wariant dla flagi w postaci wydłużonej wstęgi, w tym też wstęgi powieszonej pionowo.

Odwzorowanie graficzne barw ustawowych

Obraz flagi Polski, na której barwy Rzeczypospolitej Polskiej (biel i czerwień) są przekonwertowane z podanych w załączniku nr 2 ustawy z 31 stycznia 1980 r. o godle, barwach i hymnie Rzeczypospolitej Polskiej oraz o pieczęciach państwowych (Dz. U. z 2024 r. poz. 155) współrzędnych trójchromatycznych xyY do RGB (profil barwny sRGB). Prawidłowe kolory uzyskać można na monitorach z punktem bieli ustawionym na temperaturę barwową 6500K.

Zgodnie z załącznikiem do ustawy kolor biały na fladze polskiej przypomina bardziej kolor „srebrnobiały” („szary”) niż „biały” („śnieżnobiały”), który dla niektórych osób wydaje się bardziej „naturalny” czy „intuicyjny”.

Według raportu „Informacja o wynikach kontroli używania symboli państwowych przez organy administracji publicznej” Najwyższej Izby Kontroli dostępne w sprzedaży, a także używane oficjalnie symbole narodowe (godło i flaga), w wielu przypadkach rażąco różnią się od wzorców opisanych w Konstytucji i ustawie. Różnice i kontrowersje związane z jasnością bieli wynikają z tego, iż ustawodawca określając w załączniku do ustawy barwy flagi brał pod uwagę możliwość odwzorowania bieli na materiale, z którego flagi są szyte (jasność materiału). Monitory CRT i LCD potrafią wyświetlić znacznie jaśniejszą biel, więc po przeliczeniu barw flagi z xyY na sRGB objawiło się to szarawym odcieniem bieli. Ponieważ nie wiadomo, czy ustawodawca podając parametry barw narodowych podawał je wyłącznie dla tkanin, czy też dla wszystkich możliwych nośników, w tym monitorów, nie można stwierdzić, czy barwy wyliczone z ustawy są poprawnym odwzorowaniem barw Rzeczypospolitej Polskiej na ekranie, czy też nie.

Komisja Heraldyczna do tej pory nie ustaliła, w jaki sposób zdefiniować barwy flagi mające być prezentowane w Internecie. W 2005 zespół ekspertów wstępnie określił barwy flagi w poligraficznym systemie CMYK, jednak po wyborach prezydenckich prace zespołu nie zostały wznowione. Na początku października 2021 Ministerstwo Kultury, Dziedzictwa Narodowego i Sportu przedstawiło projekt ustawy sformułowany w sposób odpowiedni dla ery cyfrowej.

Odcień bieli

Porównanie odcieni

z Ustawy	biały
#E9E8E7	#FFFFFF
od 1980	nieoficjalny

Biel wchodząca w skład barw Polski do 1980 była określana słownie, bez podawania jej parametrów. Stan ten zmieniła ustawa z 1980: biel ustalona w załączniku do ustawy z 31 stycznia 1980 nie jest idealnie biała. Jest to skutkiem faktu, że ustalono dla bieli parametr jasności Y=82; idealna biel powinna mieć ten parametr równy około 100. Po przeliczeniu ustawowej bieli na jedną z przestrzeni barw RGB, sRGB, otrzymuje się szesnastkowo:   #E9E8E7  .

Oceniając biel flagi na monitorze, należy zwrócić uwagę na jego ustawienia: załączony tu rysunek najpoprawniej oddaje intencje ustawodawcy przy ustawieniu punktu bieli na temperaturę barwową 6500 K. Odcień szarości może też zależeć od kąta patrzenia, zwłaszcza na monitorach typu LCD. Ponadto należy pamiętać, że względna szarość ustawowej bieli jest pogłębiona faktem jej wyświetlania tutaj na idealnie białym tle (współczesne monitory potrafią wyświetlić biel jaśniejszą niż kartka). Ten sam kolor na ciemnym tle naturalnie uznaje się za biały.

Odcień czerwieni

Porównanie odcieni

karmazyn	cynober	z Ustawy	czerwony
#DC143C	#E34234	#D4213D	#FF0000
1921–36	1928–80	od 1980	nieoficjalny

Z ustawy z 1919 nie wynikało, jaki ma być odcień czerwieni. Dopiero dwa lata później ukazała się broszura „Godła i barwy Rzeczypospolitej Polskiej” z barwnymi wizerunkami znaków państwowych, wydana przez Ministerstwo Spraw Wojskowych, a opracowana przez Stanisława Łozę. Czerwień na fladze narodowej miała odcień karmazynu. Jednakże w rozporządzeniu Prezydenta Rzeczypospolitej z 13 grudnia 1927 odcień czerwieni zmieniono na cynober. Nowe rozporządzenie weszło w życie 28 marca 1928; zezwolono w nim jednak na używanie dotychczasowych flag do 28 marca 1930 r. (ów „czas przejściowy” wydłużono następnie do 31 grudnia 1936 roku). Cynober – potwierdzony w ustawie z 1955 sankcjonującej godło bez korony – pozostał na polskich flagach do 1980. Obydwa odcienie czerwieni, karmazyn i cynober, nie były dokładnie zdefiniowane. Zarówno opis słowny, jak i wzór graficzny odnosiły się do potocznego rozumienia tych barw, bez podawania ich konkretnych parametrów.

W ustawie z dnia 31 stycznia 1980 r. o godle, barwach i hymnie Rzeczypospolitej Polskiej oraz o pieczęciach państwowych (Dz. U. z 2024 r. poz. 155), w załączniku nr 2, barwy flagi określono za pomocą współrzędnych trójchromatycznych, a dopuszczalne różnice barw za pomocą parametru ΔE*u*v*, w przestrzeni CIELUV:

„Współrzędne trójchromatyczne barw x, y, ich składowa Y oraz dopuszczalna różnica barwy E w przestrzeni barw CIE 1976 (L* u* v*) ustalona według wzoru CIELUV przy iluminancie C i geometrii pomiarowej d/0”.	barwa	x	y	Y	ΔE
	biała	0,315	0,320	82,0	4,0
	czerwona	0,570	0,305	16,0	8,0

Dobrym odwzorowaniem barwy czerwonej na fladze mogą być wzorce stosowane w komputerowych mieszalniach farb, które są zdefiniowane przez trzy parametry liczbowe, dające się jednoznacznie odnieść do podanych w Ustawie teoretycznych wartości CIELUV z uwzględnieniem dopuszczalnej odchyłki delta E. Kolorami farb, które spełniają podane kryteria są trzy odcienie ze wzornika Natural Color System: S1080-R, S1080-Y90R oraz 1085-Y90R, a w notacji standardu RAL, kolorem takim jest RAL3018 (truskawkowy).

Po przeliczeniach na system RGB (sRGB) otrzymuje się czerwień, której parametry RGB w zapisie szesnastkowym to   #D4213D  .

Czerwień wynikająca z wyliczeń parametrów podanych w ustawie oraz zamieszczona na kolorowym rysunku stanowiącym załącznik 3 ustawy jest w odcieniu karmazynu, czym nawiązuje do barw stosowanych do roku 1930 (ze względu na słowny opis barw obowiązujących w latach 1919–1930 nie można stwierdzić, czy jest to ten sam odcień czerwieni).

Flaga państwowa z godłem

Konstrukcja flagi Polski z godłem

Flaga Polski z godłem

Od 1955 dwa rodzaje flag są w Polsce nazywane „flagą państwową”. Oprócz opisanej powyżej flagi biało-czerwonej istnieje także flaga z godłem Polski na białym prostokącie nazywana „flagą państwową z godłem”.

Flagę tę po raz pierwszy ustanowiono 1 sierpnia 1919 i początkowo przeznaczono dla polskich poselstw (przedstawicielstw dyplomatycznych) i konsulatów oraz statków handlowych. W latach 1928–1930 była tylko banderą handlową. Wynikało to z faktu, że flaga biało-czerwona była i jest do dziś jedną z flag Międzynarodowego Kodu Sygnałowego używanego do sygnalizacji na morzu (flaga biało-czerwona to flaga „H”, oznaczająca (jako sygnał jednoliterowy): „Mam pilota na statku”), zatem aby odróżnić od niej polską banderę, dodano godło.

Od 1930 ponownie używają jej polskie instytucje państwowe za granicą. Dekret z 7 grudnia 1955 potwierdził ten zakres używania flagi, rozszerzając go na lotniska cywilne, porty lotnicze oraz polskie samoloty komunikacyjne za granicą. Ustawa z 31 stycznia 1980 rozszerzyła zakres używania flagi także na kapitanaty i bosmanaty portów. Rysunek orła w czerwonym polu na białym pasie flagi zmieniał się wraz z urzędową zmianą godła państwowego, a obecny wzór herbu pochodzi z 9 lutego 1990 roku.

Aktualnie flagę państwową z godłem Rzeczypospolitej Polskiej podnoszą:

• przedstawicielstwa dyplomatyczne, urzędy konsularne oraz inne oficjalne przedstawicielstwa i misje za granicą na budynkach lub przed budynkami ich siedzib urzędowych, a także kierownicy tych przedstawicielstw, urzędów i misji na swych rezydencjach i środkach komunikacji – w wypadkach przewidzianych w prawie i zwyczajach międzynarodowych,
• cywilne lotniska i lądowiska,
• cywilne samoloty komunikacyjne podczas lotów za granicą,
• kapitanaty (bosmanaty) portów – na budynkach lub przed budynkami stanowiącymi ich siedziby urzędowe,
• polskie statki morskie jako banderę, zgodnie z obowiązującymi w tym zakresie przepisami szczególnymi; ponadto do bandery stosuje się prawo i zwyczaje międzynarodowe.

Bandera wojenna

Bandera wojenna Polski

Konstrukcja bandery wojennej Polski

Modyfikacją flagi państwowej z godłem jest bandera wojenna ustanowiona po raz pierwszy ustawą z 1 sierpnia 1919 roku. Stanowiła ona, że „banderą morską wojenną” (ale także „flagą wojenną lądową”) będzie „chorągiew z wycięciem o barwach narodowych […] z herbem Rzeczypospolitej pośrodku białego pasa”. Wobec zmiany widniejącego na banderze godła państwowego, wraz z nim uległa zmianie także i sama bandera wojenna.

Obecny wzór pochodzi z ustawy z dnia 19 lutego 1993 r. o znakach Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej, która określiła, że „banderą wojenną jest prostokątny płat tkaniny o barwach Rzeczypospolitej Polskiej, zakończony dwoma trójkątnymi językami na wolnym liku. Pośrodku długości białego pasa, mierzonej od liku przydrzewcowego do wierzchołka wcięcia między językami, jest umieszczone godło Rzeczypospolitej Polskiej. Stosunek szerokości płata do jego długości wynosi 1:2,1. Głębokość wcięcia pomiędzy językami jest równa połowie szerokości płata. Stosunek wysokości godła do szerokości płata wynosi 2:5”.

W Rzeczypospolitej przedrozbiorowej polska bandera wojenna przedstawiać miała Orła Białego na czerwonym tle, statki handlowe nosić miały natomiast czerwoną banderę z wizerunkiem ramienia trzymającego pałasz; współczesne analizy częściowo jednak podważają ten utrwalony w XIX- i XX-wiecznej polskiej historiografii pogląd.

Protokół flagowy

Protokół flagowy  (zwany też etykietą flagową) odnosi się do zasad eksponowania flagi lub flag Rzeczypospolitej Polskiej, zarówno samodzielnie, jak i w otoczeniu innych flag. Reguły te wynikają z obowiązującego prawa oraz szeroko przyjętego ceremoniału protokołu dyplomatycznego i zwyczajów weksylologicznych. Podstawowe zasady postępowania z symbolami państwowymi w Polsce są określone prawnie, przede wszystkim w art. 28 ust. 4 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz ustawie o godle, barwach i hymnie Rzeczypospolitej Polskiej oraz o pieczęciach państwowych. Ustawa ta zawiera jednak głównie ogólne wytyczne dotyczące czci, szacunku i zakazu komercyjnego wykorzystania symboli, a także ich ustawowe wzory. Polska nie ma jednego, kompleksowego aktu prawnego (wzorem niektórych państw), który normowałby szczegółowe wytyczne i zalecenia dotyczące właściwego ceremoniału, hierarchii oraz godnego eksponowania flagi. Dlatego, w praktyce, oprócz powszechnie obowiązujących przepisów prawa, stosuje się ustalone ustalone zwyczaje oraz opracowane na ich podstawie wytyczne opracowane przez Polski Instytut Heraldyczno-Weksylologiczny, które uzupełniają ramy prawne.

Zasady ogólne

Używanie flag wymaga stosowania zasady precedencji, która oznacza przyznanie honorowego miejsca symbolom państwowym przed symbolami niższej rangi lub ich umieszczenie pośród symboli równej rangi w kolejności wyznaczonej przez precedencję. Zasadą jest, że miejsce honorowe powinno znajdować się zawsze po prawej stronie. Jednak w heraldyce i weksylologii przyjmuje się zasadę opisywania herbów i flag z punktu widzenia rycerza trzymającego tarczę lub flagę, czyli w porządku odwrotnym niż dla osób patrzących na nią z zewnątrz. Oznacza to że prawa strona znajduje się po lewej stronie dla patrzącego i odpowiednio nazywa się ją „prawą heraldyczną”, a lewa strona, czyli prawa dla patrzącego, nosi nazwę „lewej heraldycznej”. Zatem, miejscem honorowym dla symboli jest strona lewa, a porządek ich eksponowania będzie postępował od lewej do prawej. Flagę czyta się więc tak jak pismo: od lewej do prawej i z góry na dół. W przypadku flagi państwowej RP, z perspektywy patrzącego, kolor biały powinien znajdować się nad kolorem czerwonym, a gdy flagę wywiesza się pionowo na ruchomym drążku, który obraca się wokół masztu, to kolor biały zawsze powinien znajdować się od strony drzewca. Jedynym prawnie i zwyczajowo przyjętym wyjątkiem od zasad ułożenia barw jest sytuacja, gdy flaga jest kładziona na trumnie. Wówczas kolor biały musi znajdować się nad sercem zmarłego.

Warunki ekspozycji flagi państwowej RP

• Na fladze państwowej nie wolno umieszczać ani przyczepiać do niej żadnego znaku, litery słowa, liczby czy jakiegokolwiek rysunku . Powszechny stał się zwyczaj umieszczania na barwach narodowych nazw miejscowości, z których przyjeżdżają kibice na zawody sportowe (np. w skokach narciarskich) – aby jednak nie naruszać protokołu, taki transparent może być w barwach narodowych, ale nie może to być flaga o proporcji 5:8.
• Flaga musi być czysta i niepostrzępiona, a jej barwy nie mogą być wyblakłe .
• Na zewnątrz flaga może być eksponowana od świtu do zmierzchu. Jeśli ma być eksponowana po zmierzchu, musi być dobrze oświetlona .
• Flaga powinna być tak umieszczana, aby nie dotykała podłoża, podłogi lub nie była zamoczona w wodzie .
• Flaga powinna być zabezpieczona przed zniszczeniem, zerwaniem lub upadkiem na ziemię. Podczas ulewy, burzy, zamieci śnieżnej lub przy bardzo silnym wietrze flagę należy zdjąć lub, jeżeli musi być wywieszona (np. podczas wizyty oficjalnej) należy dbać, aby nie uległa zniszczeniu lub zerwaniu. O ile do tego dojdzie, należy ją bezzwłocznie zdjąć .
• Flagą nie oddaje się honorów (np. przez jej pochylenie) żadnej innej fladze, znakowi lub osobie .
• Flaga nie może służyć jako nakrycie stołu lub opakowanie jakiegoś przedmiotu . Na fladze nie kładzie się żadnych przedmiotów, w tym wieńców lub kwiatów .
• Flagą nie można przykryć pomnika lub tablicy pamiątkowej przed ich odsłonięciem . Po przecięciu wstęgi w barwach państwowych z okazji uroczystości otwarcia jakiegoś obiektu lub odsłonięcia pomnika, wstęgę należy zabezpieczyć, aby nie upadła na ziemię, nie leżała na ziemi ani nie była deptana .
• Godnym sposobem zniszczenia zużytej flagi lub bandery jest jej niepubliczne spalenie. Można również godnie zniszczyć flagę przez rozdzielenie barw . Papierowe flagi podlegają takiej samej procedurze jak flagi z materiału. Flagi związane z wyjątkowymi wydarzeniami (np. historycznymi) zaleca się przekazać do muzeum .

Eksponowanie flagi państwowej RP z innymi flagami

Przykłady właściwej kolejności flag z flagami państw obcych, samorządów oraz Unii Europejskiej. Flaga państwowa RP zawsze zajmuje najbardziej honorowe miejsce. W układzie dwóch lub czterech flag jest to strona lewa dla patrzącego (prawa heraldyczna), w układzie trzech lub pięciu flag – miejsce centralne, a w układach powyżej pięciu flag – skrajne strony lewa i prawa

Jeśli w grupie flag są, poza flagą państwową RP, flagi innych państw oraz flagi polskich jednostek samorządu terytorialnego, to ich kolejność ustala się zgodnie z hierarchią. Na terytorium Polski flaga państwowa RP ma zawsze pierwszeństwo przed wszystkimi innymi flagami, a w przypadku flag jednostek samorządu terytorialnego – flagi polskich samorządów mają pierwszeństwo przed flagami zagranicznych jednostek terytorialnych tego samego rzędu. Flaga państwowa RP w obecności kilku flag innych państw powinna być umieszczana na pierwszym miejscu po lewej stronie, a po niej – po prawej stronie – kolejne flagi suwerennych państw umieszczone w porządku alfabetycznym ich nazw zgodnie z alfabetem używanym w języku polskim lub angielskim. Flagi organizacji międzynarodowych (np. Unii Europejskiej lub NATO) nie mają statusu flag państwowych i powinny zajmować drugie miejsce w stosunku do flagi państwowej.

Flagi umieszcza się w następującej kolejności (od miejsca honorowego po lewej, do prawej):

1. Flaga państwowa Rzeczypospolitej Polskiej.
2. Flaga innego państwa (lub innych państw w kolejności alfabetycznej).
3. Flaga województwa.
4. Flaga powiatu.
5. Flaga gminy.
6. Flaga Unii Europejskiej.
7. Flaga organizacji ogólnopolskiej.
8. Flaga organizacji międzynarodowej.
9. Flaga służbowa (np. Policji, Straży Granicznej, Państwowej Straży Pożarnej, Poczty Polskiej, straży miejskiej itp.).
10. Flaga firmowa (instytucji, organizacji, uczelni, szkoły, klubu sportowego itp.).
11. Flaga okolicznościowa (związana z wydarzeniem).

Z wymienionymi powyżej flagami nie wolno eksponować flag reklamowych.

Hierarchii tej należy przestrzegać przy wszystkich formach eksponowania flag w przestrzeni publicznej, na zewnątrz i wewnątrz budynków.

Flaga Unii Europejskiej powinna być wywieszona obok flagi państwowej RP na stałe na budynkach, w których mieszczą się siedziby agend UE oraz na granicach stanowiących granicę zewnętrzną UE. W innych miejscach flaga UE może być wywieszana w dniach wyborów do Parlamentu Europejskiego, oficjalnych wizyt z udziałem przedstawicieli UE oraz w Dniu Europy (9 maja). Ponadto, w celach informacyjnych, flaga UE może być wywieszana na jednostkach realizujących programy unijne 

Sposoby ekspozycji flagi

Limuzyna prezydenta RP Bronisława Komorowskiego z biało-czerwoną chorągiewką na prawym błotniku

Podstawowym sposobem ekspozycji flagi jest wywieszenie jej na maszcie pionowym lub skośnym. Inne sposoby to :

• wywieszenie z okna lub balkonu na drążku umieszczonym prostopadle do ściany budynku
• zawieszenie pionowo nad ulicą na linie rozciągniętej między dwoma budynkami,
• zatknięcie flagi na drążku w ukośnym uchwycie przymocowanym do ściany budynku, latarni ulicznej lub pojazdu komunikacji miejskiej,
• umieszczenie flagi na pręcie umocowanym do prawego błotnika samochodu (chorągiewka samochodowa),
• niesienie flagi na drzewcu w pochodzie.
• umieszczenie flagi na drzewcu na specjalnej podstawie w sali lub gabinecie, a także na podium po prawej stronie mównicy,
• umieszczenie na flagi pręcie z podstawką i ustawienie na stole (flaga stolikowa),
• umocowanie górnego skraju flagi do poziomej listwy w krytych obiektach sportowych.

Flagi na masztach

Sposób eksponowania flagi państwowej RP w otoczeniu innych flag

• W sytuacji ustawiania masztów przed budynkiem zasadą jest, iż mając do dyspozycji jeden maszt ustawia się go po tej stronie bramy lub wejścia do obiektu, która dla patrzącego na budynek jest stroną lewą. Dwa lub więcej masztów można rozmieścić w linii prostej wzdłuż fasady budynku lub prostopadle do niej, po jednej lub po obu stronach dojścia prowadzącego do głównego wejścia. Trzy lub więcej masztów można rozmieścić w półkolu, siedem lub więcej masztów w kole .
• W przypadku ustawienia większej liczby masztów, wszystkie muszą być jednakowej wysokości. Odległość między nimi nie powinna być mniejsza niż 1/5 wysokości masztu .
• Na jednym maszcie wolno umieścić tylko jedną flagę. W grupie flag wszystkie flagi muszą mieć jednakową szerokość (wysokość) i być umieszczone na równej wysokości. Szerokość flagi na maszcie stojącym nie może być mniejsza niż 1/6 wysokości masztu lub większa niż 1/4 wysokości masztu .
• W razie wspólnego eksponowania dwóch lub czterech flag, flaga państwowa RP powinna zostać umieszczona po lewej stronie dla patrzącego od frontu. Kolejne w hierarchii są flagi na lewo od niej (na prawo dla patrzącego od frontu) .
• W razie wspólnego eksponowania trzech lub pięciu flag, flaga państwowa RP powinna zostać umieszczona pośrodku. Kolejne w hierarchii są flagi umieszczone na przemian na prawo oraz na lewo od niej 
• Jeśli jest sześć lub więcej masztów w jednym rzędzie, flaga państwowa RP powinna być na maszcie czołowym i powtórzona na maszcie ostatnim.
• Jeżeli maszty tworzą półkole, to flagę państwową RP należy umieścić pośrodku.
• Jeżeli maszty ustawiono w układzie koła, to kolejność flag ustala się zgodnie z kierunkiem wskazówek zegara, zaczynając od masztu znajdującego się naprzeciw głównego wejścia. W centrum koła można ustawić maszt wyższy od innych, przeznaczony dla flagi państwowej RP pod warunkiem, że na pozostałych masztach nie będą wywieszane flagi innych państw.
• Obywatele nie powinni umieszczać flagi na maszcie znajdującym się na szczycie domów lub innych prywatnych zabudowań, ponieważ taki sposób eksponowania flagi sugeruje, że w budynku sprawowane są funkcje państwowe. Osoby prywatne mogą natomiast podnieść ją na maszcie umieszczonym przed budynkiem .

Flagi na drzewcach

• Każdy obywatel polski ma prawo wywiesić flagę państwową RP na swoim domu, a także w oknie lub na balkonie swego mieszkania. Najczęściej flaga jest eksponowana na drzewcu drewnianym lub metalowym. Szerokość takiej flagi nie może być mniejsza niż 1/3 długości drzewca lub większa niż 1/2 jego długości. Drzewce jest zazwyczaj umieszczone w uchwycie pod kątem ok. 45° do ściany, nad wejściem do budynku lub obok wejścia, na wysokości górnej framugi drzwi wejściowych. Możliwe jest też umieszczenie drzewca poziomo na balkonie lub w oknie. Można również umieścić drzewce poziomo na balkonie lub w oknie.
• Flaga państwowa z godłem RP nie powinna być używana przez obywateli, ponieważ jest zastrzeżona wyłącznie dla grup podmiotów określonych w ustawie (placówki dyplomatyczne, lotniska, samoloty cywilne podczas lotów za granicą, kapitanaty portów, na statkach morskich) .
• Jeśli flaga państwowa RP jest zawieszona nad jezdnią ulicy, barwa biała powinna być po lewej stronie dla patrzącego w kierunku rosnącej numeracji domów .
• W przypadku, gdy flaga państwowa RP jest skrzyżowana z inną flagą, flaga RP jest umieszczona z lewej strony (prawa heraldyczna). Jej drzewce krzyżuje się nad drzewcem innej flagi, co podkreśla jej wyższą rangę .
• Jeśli na scenie, w czasie różnych uroczystości i imprez przewidziane jest eksponowanie flag, to należy je umieścić na lewo (dla patrzącego na scenę) od przemawiających lub prowadzących, w rzędzie, na odpowiednich podstawach lub stojakach. Kolejność musi być zgodna z ogólną hierarchią flag, czyli w takiej samej kolejności i porządku precedencji, jak w przypadku eksponowania flag na masztach.
• W czasie sportowych imprez międzynarodowych odbywających się na otwartych stadionach, flagi umieszcza się w rzędzie na koronie stadionu. Na początku i końcu jest flaga państwowa RP, a między nimi flagi innych państw w porządku alfabetycznym, zgodnie z ich nazwami w języku polskim. Dodatkowa flaga państwowa RP umieszczana jest w środku rzędu, nad trybuną główną.

Flagi w pomieszczeniach zamkniętych

Przykład właściwej ekspozycji flagi państwowej RP w pomieszczeniu zamkniętym w układzie trzech flag. Zgodnie z hierarchią, flaga Polski zajmuje centralne, najbardziej honorowe miejsce. Po lewej stronie (heraldycznie prawej) umieszczono flagę województwa małopolskiego jako drugą w precedencji, natomiast po prawej stronie (heraldycznie lewej) znajduje się flaga Unii Europejskiej, zajmująca trzecie miejsce w hierarchii

Przykład właściwej ekspozycji barw narodowych RP w formie draperii na ścianie za stołem prezydialnym. Zgodnie z hierarchią, barwy Rzeczypospolitej Polskiej wraz z godłem państwowym zajmują miejsce po lewej stronie (prawa heraldyczna), natomiast barwy województwa śląskiego z jego herbem znajdują się po stronie prawej (lewa heraldyczna)

• W salach, gdzie znajduje się scena lub podium, flaga państwowa RP powinna być umieszczona na podwyższeniu, po lewej stronie mównicy (dla publiczności patrzącej na scenę). Na podwyższeniu można umieścić więcej niż jedną flagę. Wówczas obowiązuje kolejność zgodna z hierarchią flag na masztach w rzędzie.
• Barwy narodowe (biało-czerwone, często w formie szarf lub draperii) drapuje się w centralnym miejscu na ścianie za stołem prezydialnym. W tym układzie pas biały musi znajdować się z lewej strony (w pionie) oraz u góry (w poziomie).
• W gabinecie flagę lub flagi umieszcza się po lewej stronie biurka urzędnika państwowego lub samorządowego, patrząc od strony wejścia.
• Podczas wizyt najwyższych rangą przywódców innych państw (głowy państwa lub szefa rządu), ze względów kurtuazyjnych można w pomieszczeniu, w którym prowadzone są rozmowy, umieścić flagę państwa, z którego pochodzi gość, na pierwszym miejscu (honorowym), a więc przed flagą polską. Ten akt ustąpienia miejsca ma też wymiar praktyczny – podczas konferencji prasowych gość zajmuje miejsce po prawej ręce polskiego gospodarza, co oznacza, że flagi gościa i gospodarza znajdą się odpowiednio za ich plecami, w prawidłowej kolejności.
• W pomieszczeniach reprezentacyjnych i konferencyjnych (np. Kancelarii Prezesa Rady Ministrów, ministerstw) wystrój flagowy powinien podkreślać, że są to instytucje polskie. W tym celu można ustawić w rzędzie wiele flag polskich, których płaty będą lekko zachodzić na flagi sąsiednie.
• W zadaszonych halach i obiektach sportowych zaleca się poziome eksponowanie flag, które jest bardziej czytelne i estetyczne w tego typu przestrzeni. Górny skraj flagi jest przymocowywany do drewnianej lub metalowej poprzeczki. Poprzeczka ta jest następnie zawieszana na dwóch linkach, mocowanych przy jej końcach.

Bannery

Banner to długie weksylium (tkanina flagowa) eksponowane w układzie pionowym, mocowane zazwyczaj na masztach stojących. Istnieją dwa dopuszczalne sposoby montażu banneru na maszcie, zapewniające jego właściwą prezencję i czytelność:

1. Banner umocowany na dwóch poprzeczkach – jednej u góry i jednej u dołu. Zawiesza się go w taki sposób, aby jego oś pionowa pokrywała się z pionową linią masztu (czyli banner zwisa pionowo wzdłuż masztu).
2. Banner umieszczony na maszcie z poprzeczką tylko u góry. Poprzeczka musi znajdować się z prawej strony masztu (patrząc od frontu) i musi być na stałe przymocowana do masztu.

Ceremoniał flagowy

Podnoszenie i opuszczanie flagi państwowej

Wojskowy poczet flagowy w momencie przygotowania do podniesienia flagi państwowej na maszt. Zgodnie z regulaminem, poczet występuje w składzie trzyosobowym: dowódca pocztu, flagowy (odpowiedzialny za sprawne wciąganie flagi na linkę) oraz asystujący. Na zdjęciu widoczny jest istotny detal ceremoniału: asystujący podtrzymuje skraj flagi, dbając o to, by płat tkaniny nie dotknął podłoża przed podniesieniem. W jednostkach wojskowych posiadających orkiestrę, podnoszeniu flagi towarzyszy odgrywanie hymnu państwowego. W pozostałych jednostkach lub podczas codziennych apeli, gdy orkiestra jest nieobecna, flaga jest podnoszona przy dźwiękach sygnału „Hasło Wojska Polskiego”

• Flaga państwowa może być wyeksponowana na stałe przed urzędem, np. przy wejściu, co służy podkreśleniu państwowego charakteru danej instytucji, przy czym w porze nocnej musi być ona zawsze oświetlona. Zgodnie z przyjętym zwyczajem weksylologicznym, flagę podnosi się do godziny 8:00 rano, a opuszcza o zachodzie słońca. Sposób jej umieszczenia niesie ze sobą konkretny komunikat: flaga na dachu siedziby informuje o obecności głowy państwa lub obradach organu kolegialnego, natomiast flaga przed budynkiem akcentuje publiczny charakter obiektu .
• Podczas uroczystości, rocznic i świąt państwowych flaga jest podnoszona na lub przed siedzibą urzędu najpóźniej do godziny 8:00, a budynek powinien zostać dodatkowo udekorowany flagami na drzewcach. Jeżeli takie obchody przypadają w przeddzień dni wolnych, dopuszczalne jest pozostawienie flag przez kilka dni pod warunkiem ich nocnego oświetlenia .
• Dla zapewnienia jednolitości działań administracji publicznej Kancelaria Prezesa Rady Ministrów powinna corocznie ogłaszać wykaz dni o charakterze ogólnokrajowym, w których obowiązuje wywieszenie flagi. Na szczeblu regionalnym lub lokalnym coroczne listy dodatkowych obchodów o charakterze miejscowym może ogłaszać właściwy organ .
• Jeżeli w budynku znajduje się kilka urzędów, flagę wywiesza urząd, który zarządzą budynkiem; wielkość flagi powinna być dostosowana do wielkości obiektu (nieodpowiednie jest umieszczanie bardzo małej flagi na dużym obiekcie lub odwrotnie) oraz warunków otoczenia (np. zbyt długa flaga, sięgającą głów przechodniów) 
• Szczególne znaczenie ma uroczyste podniesienie flagi, które odbywa się publicznie z uroczystą asystą oraz przy dźwiękach hymnu państwowego. Procedura ta wymaga udziału co najmniej dwóch osób: jedna z nich, po rozwinięciu złożonej flagi, mocuje ją do linki masztu, podczas gdy druga osoba podtrzymuje jej swobodny skraj w taki sposób, aby flaga nie dotknęła podłoża. Następnie osoba mocująca energicznie wciąga flagę na maszt; druga osoba puszcza trzymaną krawędź dopiero, gdy flaga znajdzie się na wysokości jej ramion .
• Flaga jest zawsze podnoszona energicznie, a opuszczana powoli . W sytuacjach, gdy procedurze towarzyszy hymn, tempo wciągania musi być precyzyjnie dostosowane do czasu trwania utworu, tak aby obie czynności zaczęły się i zakończyły jednocześnie .
• W przypadku ekspozycji flagi polskiej obok innych flag, wciąga się ją na maszt jako pierwszą i opuszcza jako ostatnią .

Niesienie flagi w przemarszu lub pochodzie

Poczet flagowy Kompanii Reprezentacyjnej Wojska Polskiego podczas uroczystego przemarszu z flagą państwową RP na drzewcu w trakcie uroczystości organizowanej poza granicami państwa. Ten wariant flagi jest ustawowo zarezerwowany m.in. dla oficjalnych przedstawicielstw dyplomatycznych, a jej użycie przez pododdziały reprezentacyjne podczas uroczystości organizowanych poza granicami kraju ma na celu podkreślenie państwowego charakteru delegacji. Podczas marszu flagowy trzyma drzewce na ramieniu. Warto podkreślić, że poczet ten, w przeciwieństwie do pocztów sztandarowych, nigdy nie wykonuje pokłonu flagą (nie pochyla jej). Zgodnie z nadrzędną zasadą etykiety, flaga państwowa RP, jako symbol suwerenności, pozostaje wówczas w pozycji pionowej i nie jest pochylana w celu oddania honoru żadnej innej osobie ani symbolowi. W momentach wymagających oddania najwyższych honorów (np. podczas wykonywania hymnu państwowego lub podniesienia innej flagi na maszt), flagowy przyjmuje postawę będącą odpowiednikiem komendy „prezentuj broń” – drzewce zostaje oderwane od ziemi i jest trzymane oburącz idealnie pionowo przed flagowym

Żołnierze i funkcjonariusze służb mundurowych niosący uroczyście barwy narodowe RP w formie długiej wstęgi podczas defilady na placu marsz. Józefa Piłsudskiego w Warszawie. Kluczowym elementem poprawności tej ekspozycji jest zachowanie układu barw: patrząc od czoła pochodu (z perspektywy widzów przed którymi maszeruje kolumna), pas biały musi znajdować się po lewej stronie. Obecność przedstawicieli różnych formacji mundurowych podkreśla jedność służb w ochronie i honorowaniu symboli państwowych w miejscu o szczególnym znaczeniu dla polskiej tożsamości narodowej – przed Grobem Nieznanego Żołnierza

• Podczas marszów flaga państwowa RP standardowo niesiona jest przed rzędem innych flag, lecz dopuszczalne jest także jej niesienie z innymi flagami w jednej rzędzie. Kolejność flag w rzędzie wyznacza ogólna hierarchia weksylologiczna: w przypadku rzędu trzech lub pięciu flag, flaga państwowa RP zajmuje miejsce środkowe, w rzędzie czterech flag jest po lewej stronie dla patrzących na czoło pochodu, a w rzędzie sześciu flag dwie flagi państwowe RP zajmują skrajne miejsca po stronie lewej i po prawej.
• Częstą praktyką podczas manifestacji i świąt narodowych jest niesienie nad głowami uczestników bardzo długiej i szerokiej wstęgi w barwach narodowych. W takim wariancie ekspozycji kluczowe jest, aby pas biały znajdował się po lewej stronie dla osoby patrzącej na czoło nadchodzącego pochodu.

Etykieta

Współczesna interpretacja przepisów dotyczących etykiety flagowej kładzie nacisk na neutralność płciową obowiązków wobec symboli państwowych. W przeciwieństwie do zapisów art. 14 ustawy o godle, barwach i hymnie z 1980 r., która literalnie wspominała o „mężczyznach w ubraniach cywilnych”, nowoczesne regulacje resortowe posługują się inkluzywnym terminem „osoby w ubiorach cywilnych”, nie wprowadzając rozróżnienia na płeć w kwestii zdejmowania nakrycia głowy. Przyjęcie założenia, że kobieta w zwykłym nakryciu głowy (np. czapce wełnianej, jak na zdjęciu po prawej stronie) byłaby zwolniona z obowiązku, który dotyczy mężczyzny w analogicznym ubiorze, stanowiłoby przejaw seksizmu i nierównego traktowania. Jedynym dopuszczalnym wyjątkiem pozostają nakrycia głowy będące integralną częścią eleganckiego damskiego stroju wizytowego (jak np. ozdobny kapelusz na zdjęciu po lewej stronie), które pełnią funkcję estetycznej ozdoby kreacji, a nie praktycznego okrycia. Wynika to z historycznych konwenansów etykiety ubioru, a nie z uprzywilejowania płciowego

Wszystkie osoby obecne podczas ceremonii podnoszenia na maszt flagi państwowej i jej opuszczania, a także w momencie przechodzenia flagi państwowej niesionej podczas pochodu, przemarszu lub przeglądu, są zobowiązane do zwrócenia się frontem w stronę flagi oraz zachowania należytej powagi, ciszy i spokoju . W takich momentach zabrania się prowadzenia rozmów oraz wszelkich zachowań nielicujących z powagą sytuacji. Osoby uczestniczące w uroczystości powinny przyjąć postawę wyrażającą szacunek, odpowiadającą wojskowej postawie zasadniczej („baczność”). Szczegółowe zasady zachowania zależą od statusu uczestników i ich ubioru.

Osoby cywilne

Zgodnie ze współczesną interpretacją, wszystkie osoby w strojach cywilnych, bez względu na płeć, mają obowiązek zdjąć nakrycie głowy. Choć dawne przepisy (art. 14 ustawy o godle, barwach i hymnie Rzeczypospolitej Polskiej z 1980 r.) odnosiły ten wymóg jedynie do mężczyzn, co wynikało z ówczesnych konwenansów, traktujących ozdobne kapelusze jako integralną i nienaruszalną część damskiego stroju wizytowego, obecna wykładnia opiera się na fakcie upowszechnienia się nakryć głowy o charakterze neutralnym płciowo (np. czapki z daszkiem, czapki wełniane), które podlegają tym samym zasadom etykiety, co tradycyjne nakrycia męskie. W takich przypadkach płeć osoby noszącej nakrycie nie ma znaczenia – każda osoba cywilna ma obowiązek je zdjąć w geście szacunku dla symbolu państwowego. Tę zmianę interpretacyjną potwierdzają współczesne przepisy resortowe (np. regulaminy wojskowe i służb mundurowych), które odeszły od sformułowania „mężczyźni w ubraniach cywilnych” z 1980 r. na rzecz określenia „osoby w ubiorach cywilnych”. Utrzymujące się niekiedy przekonanie o zwolnieniu kobiet z tego obowiązku jest błędną kalką obyczajową, wynikającą z bezkrytycznego przenoszenia historycznego przywileju (dotyczącego wyłącznie sformalizowanych, ozdobnych nakryć wizytowych) na współczesną odzież o charakterze codziennym, roboczym i sportowym. Błąd ten bazuje na niezrozumieniu sensu dawnej normy: kobieta w dawnych dekadach nie zdejmowała kapelusza nie ze względu na nie ze względu na domniemaną „słabość płci” czy szczególny przywilej, lecz dlatego, że jej nakrycie głowy było integralnym, konstrukcyjnym elementem fryzury i całej kreacji (często mocowanym szpilkami), którego usunięcie było technicznie utrudnione i niszczyło estetykę stroju. Współczesne nakrycia głowy typu unisex nie posiadają tych cech, w związku z czym stosowanie wobec nich dawnych wyjątków jest bezzasadne i sprzeczne ze współczesną etykietą i duchem nowoczesnego ceremoniału państwowego. Ewolucję tę dostrzegły i usankcjonowały organy państwowe. Kluczowa zmiana w słownictwie nowoczesnych regulacji resortowych – polegająca na zastąpieniu jednego słowa („mężczyźni” → „osoby”) – choć z pozoru subtelna, stanowi w istocie wykładnię autentyczną. Ta pozornie drobna korekta terminologiczna w przepisach niższej rangi niż ustawa z 1980 r. de facto aktualizuje przestarzały zapis ustawowy, dostosowując go do współczesnych standardów społecznych i konstytucyjnej zasady równouprawnienia płci. Potwierdza ona, że w świetle nowoczesnego ceremoniału państwowego obowiązek oddania szacunku poprzez zdjęcie nakrycia głowy dotyczy w równym stopniu mężczyzn, jak i kobiet. Wyjątki przewidziane są wyłącznie dla nakryć będących integralną częścią damskiego stroju wizytowego (np. ozdobne kapelusze, toczki, fascynatory). Wynika to z faktu, że stanowią one głównie ozdobę dopasowaną do eleganckiej kreacji wizytowej, a nie są noszone w celach czysto praktycznych, co odróżnia ich kontekst sytuacyjny od zwykłego nakrycia głowy. Zwolnione z tego obowiązku są również osoby w tradycyjnych strojach ludowych, strojach o charakterze kulturowym (np. uroczysty strój akademicki) oraz osoby noszące nakrycia wymagane z powodów religijnych, takie jak jarmułki, turbany czy hidżaby.

Osoby w umundurowaniu

Osoby w mundurze z nakryciem głowy, które nie znajdują się w zorganizowanej grupie, oddają honory przez salutowanie. Zachowanie umundurowanych osób występujących w zorganizowanej grupie określają odrębne przepisy wydane na podstawie ustawy o godle, barwach i hymnie RP.

Poczty sztandarowe i flagowe

Poczty sztandarowe oddają honory przez pochylenie sztandaru. Natomiast poczty niosące flagę państwową RP na drzewcu nie pochylają jej, utrzymując ją zawsze w pozycji pionowej. Wynika to z fundamentalnej zasady, że flaga jako symbol suwerenności nie oddaje honorów żadnemu innemu obiektowi ani osobie.

Flaga podczas żałoby

Flaga państwowa RP z kirem żałobnym

• W dniach żałoby narodowej flagi na masztach pionowych opuszcza się do połowy masztu. Rano podnosi się flagę na szczyt masztu, po czym powoli opuszcza się ją do połowy wysokości masztu. Wieczorem podnosi się flagę na chwilę na szczyt masztu, po czym opuszcza na dół i składa. Flagi na masztach skośnych, umieszczone w uchwytach ściennych lub eksponowane wewnątrz budynków opatruje się kirem . Kir to czarna wstęga, którą wiąże się na drzewcu flagi powyżej skraju górnego płata. Oba końce wstęgi nie powinny być dłuższe od połowy długości flagi. Flag wciąganych żałobnie do połowy masztu nie dekoruje się dodatkowo kirem .
• Podczas uroczystego podnoszenia flagi państwowej RP w czasie żałoby, zamiast hymnu państwowego, wykonuje się „Marsz żałobny” Fryderyka Chopina.
• Flagą państwową RP można przykryć trumnę osoby wybitnie zasłużonej dla państwa. Układa się ją wtedy wzdłuż trumny w taki sposób, by linia oddzielająca obie barwy flagi pokrywała się z wyimaginowaną linią dzielącą trumną na pół wzdłuż jej długości. Pas biały znajduje się nad sercem zmarłego. Przed złożeniem trumny do grobu należy flagę zdjąć, złożyć w sposób przewidziany ceremoniałem i wręczyć najbliższemu krewnemu osoby zmarłej lub jej pełnomocnikowi .

Znieważenie flagi i naruszenie przepisów o jej używaniu

Polska flaga z przestrzelinami, powstanie warszawskie (1944)

Znieważenie, niszczenie, uszkadzanie lub usuwanie flagi Polski to występek zagrożony karą grzywny, karą ograniczenia wolności albo karą pozbawienia wolności do roku. Art. 137 § 1 Kodeksu karnego w tym samym zakresie obejmuje ochroną godło, sztandar, chorągiew, banderę, flagę lub inny polski znak państwowy.

Art. 137 § 2 k.k. reguluje kwestię znieważenia, niszczenia, uszkadzania lub usuwania flag lub innych znaków państwowych obcego państwa na terenie Polski. Ochrona prawna z tytułu art. 137 § 2 k.k. ogranicza się do znaków wystawionych publicznie przez przedstawicielstwo tego państwa lub na zarządzenie polskiego organu władzy. Zgodnie z tak zwaną klauzulą wzajemności z art. 138 § 1 k.k. znaki państwa obcego na terenie Polski są objęte ochroną jedynie, w przypadku gdy państwo obce zapewnia wzajemność.

Naruszenie przepisów o używaniu flagi Polski stanowi wykroczenie określone w art. 49 § 2 Kodeksu wykroczeń zagrożone karą aresztu lub grzywny.

W poezji

Pieśń o fladze napisał m.in. Konstanty Ildefons Gałczyński. Wiersz został napisany 1 października 1944 roku w stalagu XI A (Altengrabow). Zaczyna się od słów:

Jedna była – gdzie? Pod Tobrukiem.
Druga była – gdzie? Pod Narvikiem.
Trzecia była pod Monte Cassino.
A każda jak zorza szalona,
biało-czerwona, biało-czerwona!

Na Festiwalu Piosenki Żołnierskiej w 1969 roku za piosenkę „Biało-czerwona” został wyróżniony Krzysztof Cwynar.

Galeria

• 
  Obraz flagi Polski w uproszczonej kolorystyce.
• 
  Obraz bandery wojennej w uproszczonej kolorystyce.
• 
  Obraz flagi Polski z godłem w uproszczonej kolorystyce.
• 
  Flaga Polski na budynku Sejmu.
• 
  Flagi Polski przed i na Pałacu Prezydenckim w Warszawie.
• 
  Flaga Polski na Belwederze w Warszawie.
• 
  Flaga Polski na Maszcie wolności
• 
  Flaga Polski w miejscu zaślubin Polski z morzem w Pucku.
• 
  Polska bandera wojenna na ORP Błyskawica.
• 
  Barwy i godło Polski w sali obrad Sejmu.
• 
  Flaga Polski wśród flag państw członkowskich ONZ przed kwaterą główną Organizacji w Nowym Jorku.
• 
  Flaga Polski podczas Euro 2012 na stadionie miejskim we Wrocławiu.
• 
  Sztandary powstańcze podczas Bitwy pod Ostrołęką w 1831.
• 
  Polska flaga w Helsinkach w latach 30.
• 
  Polska flaga w Paryżu na Placu Warszawskim podczas Wystawy Światowej w 1937.
• 
  Polska flaga na „Szarym Wilku” – niemieckim transporterze Sd.Kfz.251. Zdobytym przez powstańców ze Zgrupowania „Krybar” na 5. dywizji SS Wiking.
• 
  Polska flaga zawieszona na Kolumnie Zwycięstwa w zrujnowanym Berlinie 2 maja 1945.
• 
  Flaga polska powiewająca nad ruinami klasztoru na Monte Cassino.
• 
  Polska flaga spod Monte Cassino eksponowana w Pałacu Prezydenckim z okazji 75. rocznicy Bitwy.
• 
  Polskie barwy narodowe na AirShow w Radomiu 2005

Zobacz też

• Lista flag Polski
• Barwy Polski
• Biało-czerwona szachownica
• Godło Polski
• Proporzec Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej
• Maszt Wolności

Bibliografia

• Dobromir Dziewulak. Etykieta flagowa. „„Analizy BAS””. nr 14/2009, 2009. Biuro Analiz Sejmowych Kancelarii Sejmu. 
• Protokół flagowy – Jak postępować z flagami. pl.info.pl. [dostęp 2026-01-02]. [zarchiwizowane z tego adresu (2008-07-01)].
• Alfred Znamierowski: Miniprzewodnik Biało-Czerwona. Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji, 2018. [dostęp 2026-01-02].
• Tadeusz Jeziorowski: PROTOKÓŁ FLAGOWY czyli jak eksponować flagę. pogotowieflagowe.pl, 2005. [dostęp 2026-01-02].
• Robert Horbaczewski: Eksponując flagę państwową, trzeba pamiętać o zasadach. prawo.pl, 2025-05-01. [dostęp 2026-01-02].

Linki zewnętrzne

• Ustawa z 31 stycznia 1980 o godle, barwach i hymnie Rzeczypospolitej Polskiej oraz o pieczęciach państwowych (Dz. U. z 2024 r. poz. 155)
• Ustawa z dnia 19 lutego 1993 r. o znakach Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2025 r. poz. 816)
• Historyczne flagi Polski. akromer.republika.pl. [zarchiwizowane z tego adresu (2010-02-06)].