Frederick Wiseman
| Frederick Wiseman | ||||
|---|---|---|---|---|
.jpg) | ||||
| Volledige naam | Frederick Wiseman | |||
| Geboren | 1 januari 1930 Boston | |||
| Overleden | 16 februari 2026 Cambridge | |||
| Geboorteland |  Verenigde Staten | |||
| Jaren actief | 1967 – 2023 | |||
| Beroep | Documentairemaker, regisseur | |||
| Genre | Observerende documentaire | |||
| Onderscheidingen | ||||
| Ereprijs van de Academy of Motion Picture Arts and Sciences | 2016 | |||
| (en) IMDb-profiel | ||||
| (nl) Moviemeter-profiel | ||||
| (mul) TMDB-profiel | ||||
| ||||
Frederick Wiseman (Boston (Massachusetts), 1 januari 1930 – Cambridge (Massachusetts), 16 februari 2026) was een Amerikaans documentairemaker en regisseur. Hij verwierf internationale bekendheid met observerende documentaires over maatschappelijke en culturele instituties, waaronder Titicut Follies (1967), die door de staat Massachusetts werd verboden en pas in 1991 opnieuw werd vrijgegeven.[1]
Levensloop
[bewerken | brontekst bewerken]Jeugd
[bewerken | brontekst bewerken]Wiseman werd geboren op 1 januari 1930 in Boston.[1] Hij studeerde aan Williams College en behaalde vervolgens een graad in de rechten aan de Yale Law School.[1] Na zijn studie diende hij in het Amerikaanse leger. Met gebruikmaking van de G.I. Bill of Rights vervolgde hij zijn studie aan de Sorbonne in Parijs.[1]
Na terugkeer in de Verenigde Staten werd hij docent aan de universiteit van Boston.[1] In het kader van zijn onderwijs bezocht hij met studenten onder meer het Bridgewater State Hospital in Massachusetts, een inrichting voor geesteszieke delinquenten. Dat bezoek vormde de basis voor zijn debuutfilm.[1]
Carrière
[bewerken | brontekst bewerken]Wiseman debuteerde in 1967 met Titicut Follies, een zwart-witdocumentaire over het Bridgewater State Hospital.[2] Kort voor de première op het New York Film Festival trachtte de staat Massachusetts de vertoning te verbieden op grond van vermeende schending van de privacy van patiënten. De film bleef verboden tot 1991.[1]
Met High School (1968), Law and Order (1969), Juvenile Court (1973) en Welfare (1975) richtte Wiseman zich op uiteenlopende publieke instellingen, waaronder scholen, politieorganisaties en sociale diensten.[2] Zijn films kenmerken zich door het ontbreken van commentaar, interviews en toegevoegde muziek. Hij filmde met beschikbaar licht en monteerde zijn films zelf.[3][4] Over zijn montageproces verklaarde hij in 2009 dat hij van elk beeld moest kunnen verantwoorden waarom het in de film zat en waarom het op die specifieke plaats was gemonteerd.[5]
In de jaren tachtig en negentig realiseerde hij onder meer Near Death (1989), een bijna zes uur durende documentaire over een intensivecareafdeling in Boston.[3] In latere producties verschoof zijn aandacht gedeeltelijk naar culturele instellingen, zoals in Ballet (1995), La Comédie-Française ou L’Amour joué (1996) en La Danse: The Paris Opera Ballet (2009).[1]
Ook in de 21e eeuw bleef Wiseman actief met films als In Jackson Heights (2015), Ex Libris: The New York Public Library (2017), Monrovia, Indiana (2018) en City Hall (2020).[1] Zijn laatste film, Menus-Plaisirs – Les Troisgros (2023), gaat over een Frans driesterrenrestaurant en de familie die het runt.[1][4]
Hoewel hij vaak werd geassocieerd met de direct cinema, gaf Wiseman er de voorkeur aan zijn werk eenvoudigweg als films te beschouwen.[1] In 2016 ontving hij een ereprijs van de Academy of Motion Picture Arts and Sciences voor zijn bijdrage aan de documentairefilm.[3]
Privéleven
[bewerken | brontekst bewerken]Wiseman overleed op 16 februari 2026 op 96-jarige leeftijd. Zijn overlijden werd bekendgemaakt door zijn familie via zijn distributiebedrijf Zipporah Films.[1] [6]
Filmografie (selectie)
[bewerken | brontekst bewerken]- Titicut Follies (1967)
- High School (1968)
- Law and Order (1969)
- Welfare (1975)
- Near Death (1989)
- Ballet (1995)
- La Danse: The Paris Opera Ballet (2009)
- In Jackson Heights (2015)
- Ex Libris: The New York Public Library (2017)
- City Hall (2020)
- Menus-Plaisirs – Les Troisgros (2023)
- 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 (en) John Anderson, Frederick Wiseman, 96, Penetrating Documentarian of Institutions, Dies
. The New York Times (16 februari 2026). - 1 2 (en) Alissa Wilkinson, Frederick Wiseman Watched People Like Nobody Else. The New York Times (16 februari 2026).
- 1 2 3 André Waardenburg, Invloedrijke documentairemaker Wiseman liet beelden voor zichzelf spreken . NRC (17 februari 2026).
- 1 2 Bart Koetsenruijter, Frederick Wiseman (1930-2026): de grootste observator van de Amerikaanse samenleving . de Volkskrant (17 februari 2026). Geraadpleegd op 18 februari 2026.
- ↑ Bor Beekman, Wiseman: documentaires maken is doodsimpel . de Volkskrant (23 november 2009). Geraadpleegd op 18 februari 2026.
- ↑ In memoriam Frederick Wiseman