Koman

Koman

Carèta oḍi'

Koman (nyama ilmiah: Bacteria) panèka sala sèttong kalompo' mikroorganisme asèl sèttong sè èbâgi ka tingkatan domain. Asareng kalabân domain Arkèa, koman ègolongaghi mènangka prokariota. Sèl koman ngaghungè bhângon sè spesifik, contona akadhi bola, batang, otabâ spiral, sè biasana okoranna pan-saponaoan mikromèter. Koman panèka sala sèttong bhângon kaoḍi'ân sè ḍâ'-aḍâ' muncul sareng samangkèn ngânnângngè sabâgiyân bânnya'  habitat è Bhumi. Koman bisa oḍi' è tana, aèng, mata aèng panas sè cèlo', limbah radioaktif, sampè'  jhughân è kerak bhumè. Koman jhughân abhânto hubungan simbiosis kalabân tombuwân sareng kebân. Kabânnya'an Koman ghi' ta' èkaonèngè karakterra, sareng namong sekitar 27 persen filum koman sè ngaghungè spèsiès sè bisa ètanem è laboratorium. Pangajhârân tentang koman èsebbhut kalabân baktèriologi, sala sèttong cabang mikrobiologi.

Kabânynya'an sakabbhina kebân aghântong ḍâ' koman kaangghuy oḍi'na polana coma koman sareng pan-bârâmpan arkea sè ngaghungè gèn sareng enzim sè parlo kaangghuy aghâbây vitamin B12. Vitamin panèka èkaollè sareng kebân lèbât rantai dhâ'ârân otabâ èhasèlaghi sareng mikroorganisme sè oḍi' è ḍâlem sistem pencernaanna. Bâḍâ ra-kèra 40 juta sèl koman è ḍâlem sèttong gram tana sarenf sèttong juta sèl koman è ḍâlem sèttong mililiter aèng tabâr. Manabi ètong-bitong sakabbhina, kabânynya'an, bâḍâ ra-kèra 4-6 x 1030 koman sareng arkea è Bhumè, sè abhângon biomassa sè namong èlampa'aghi sareng tombuwân. Koman aghâdhui peran penting ḍâlem siklus nutrisi, contona, ḍâlem proses nalè'è nitrogen ḍâri atmosfer sarenf ḍèkomposisi mayyit. È komunitas organisme è sekitar vèntilasi hidrotèrmal sareng vèntilasi cellep, Koman ekstremofil nyadhiyaaghi nutrisi sè èparloaghi kaangghuy ajâgâ kaoḍi'ân kalabân ngobâ senyawa larut, akadhi hidrogèn sulfida sareng mètana, dhâddhi kakowatan otabâ ènergi.

Ka manossa sarebf sabâgiyân bânnya' kebân, koman palèng bânnya' è saluran pencernaan. Kolè' jhughân èkènnèngngè sampè' èpadhâddhi roma sarenf bânnya' koman. Kabânnya'an koman è ḍâlem bhâdhâan ta' bahaya polana bhâdhâ èjâgâ sareng sistem kekebalan. Salaèn panèka, bânnya' koman sè aparèng manpaat, khusussa mènangka bâgiyân ḍâri flora usus. Namong, bâḍâ saponapa spesies bakteri sè asèpat patogenik panèka aghâbây panyakèt infèksi, è antarana kolera, sifilis, gonore, antraks, kusta, sareng pes. Panyakèt koman sè palèng bânnya' matè'è panèka è infeksi saluran pernapasan. Tuberkulosis mate'è ra-kèra ḍuwâ' juta orèng sataon, kabânnya'an kadhâddhiyân è Afrika Sub-Sahara. Antibiotik èghunaaghi kaangghuy ngobatè infèksi koman tor jhughân èghunaaghi è pertanèan, sè aghâbây resistensi antibiotik dhâddhi masalah sè pagghun tombu. È industri, koman aghâdhui perran penting ḍâlem pengolahan aèng limbah sareng penguraian tumpahan mènnya', proḍuksi kèju sareng yogurt lèbât fèrmèntasi, pemurnian emmas, palaḍium, tembaga, sareng logam laènna è sektor pertambangan, sarta è biotèknologi, akadhi proḍuksi antibiotik sareng bahan kimia laènna.