Islamiy muqaddes kitaplar

Islamiy muqaddes kitaplar - musılmanlar tárepinen ilahiy áhmiyetke iye dep tán alınatuǵın bir qatar diniy tekstler bolıp tabıladı. Olar Alla tárepinen túrli payǵambarlar hám rasullar arqalı túsirilgen dep esaplanadı hám olardıń hámmesi Qurannan aldın payda bolǵan. Wahiy sıpatında haqıyqıy dep tán alınatuǵın kitaplar arasında Quranda atı atalǵan úshewi bar: Tawrat (Izrail áwladları arasındaǵı payǵambarlar hám rasullarǵa berilgen), Zabur (Dawıtqa berilgen) hám Injil (Isaǵa berilgen). Bunnan tısqarı, Quranda Ibrahim betleri hám Muwsa betleri, sonday-aq, ayırım rasullarǵa berilgen ayrıqsha wahiyler hám hidayatlar da tilge alınadı.

Musılmanlar Qurandı Muhammed payǵambarǵa túsirilgen Allanıń insaniyat ushın sońǵı wáhiyi dep biledi hám sol sebepli onı burınǵı muqaddes jazıwlardıń, sonıń ishinde, Injil hám Tawrattıń (Bibliya) juwmaǵı hám tastıyıqlanıwı dep esaplaydı^[1]. Usı kóz-qarasta Quranǵa berilgen ústin áhmiyetke qaramastan, burınǵı Ibrahim jazıwlarınıń haqıyqatlıǵına iseniw Islamdaǵı iymannıń altı shártinen biri bolıp tabıladı. Biraq ózin musılman dep esaplaytuǵın adamlardıń kópshiligi ushın bul isenim dárejesi tahrif túsinigi menen sheklenedi.

Quran táfsirindegi tafsir al-Qur'an bi-l-Kitab (arab: تفسير القرآن بالكتاب) atlı islam metodologiyası Qurandı Bibliya arqalı talqılawdı názerde tutadı^[2]. Bul jantasıw Qurandı sáwlelendiriw hám onı túsindiriwde tereńirek táfsiriy mazmun beriw maqsetinde Bibliyanıń kanonikalıq arabsha nusqaların, sonıń ishinde, Tawrat hám Injildi qollanadı. Bibliya hám Quran tekstlerin óz-ara sáykeslestirgen belgili musılman mufassirun (pikir bildiriwshiler) qatarına al-Andaluslı Abu al-Hakam Abd al-Salam ibn al-Isbili, Ibrahim bin Umar bin Hasan al-Biqa'i^[2], Hamid al-Din al-Kirmani hám de Ixvon as-Safo kiredi^[3].

Iri kitapları

Quran

Baslı maqala: Quran

Quran - Islamnıń oraylıq diniy teksti bolıp, musılmanlar onı Alla (arab: الله) tárepinen túsirilgen wahiy dep biledi^[4]. Quran birqansha bablarǵa (súreler) bólingen bolıp, olar óz náwbetinde ayatlarǵa bólingen. Musılmanlar Quran Alla tárepinen Muhammedke Jábreyil (Gabriel) perishte arqalı awızsha tárizde^[5]^[6], shama menen 23 jıl dawamında, 609-jıldıń aqırlarınan baslap, yaǵniy Muhammedtiń 39 jasınan onıń ólgen jılı - 632-jılǵa shekem túsirilgenine isenedi^[4]^[7]^[8]. Musılmanlar Qurandı Muhammedtiń eń áhmiyetli ájayıbatı, onıń payǵambar ekenliginiń dáliyli^[9] hám de Adam ataǵa túsirilgen xabarlar menen baslanǵan hám Muhammed penen juwmaqlanǵan iláhiy xabarlar dizbeginiń juwmaǵı dep esaplaydı. Quran klassikalıq arab ádebiyatınıń eń ullı shıǵarması sıpatında keń túrde tán alınadı^[10]^[11]^[12]^[13].

Tawrat (Torah)

Baslı maqala: Islamda tawrat

Tawrat (sonday-aq, Tawrah yamasa Taurat; arab: توراة) - islamiy kontekstte Tawrattıń arabsha atı bolıp, musılmanlar onı Alla tárepinen Izrail perzentleri arasındaǵı payǵambarlar hám rasullarǵa berilgen muqaddes kitap dep iseniledi. Tawratqa baylanıslı ráwiyatlar haqqında sóz bolǵanda, musılmanlar onı tek ǵana Pentateux penen emes, al Ibraniyshe Muqaddes Kitaptıń basqa kitapları, sonday-aq, Talmud hám Midrash jazıwları menen de ayqınlastırǵan^[14].

Zabur (Zaburlar)

Baslı maqala: Zabur

Quranda Zabur tilge alınadı hám ol Zaburlar kitabı sıpatında talqılanadı^[15]; ol Dawıtqa (Dawıt patsha) túsirilgen muqaddes jazıw dep kórsetiledi. Ilimpazlar Zaburdı kóbinese nızam shıǵarıwshı kitaptan góre, muqaddes hám alǵıs qosıqlar sıpatında túsingen^[16]. Házirgi Zaburlar da kóplegen musılman ilimpazlar tárepinen tilge alınıp kelinbekte^[17]^[18]. Quran 21:105 hám Psalm 37:29 mazmunı jaǵınan bir-birine tuwrıdan-tuwrı sáykes keledi^[19].

Injil (Gospel)

Baslı maqala: Islamda Injil

Injil Quranǵa muwapıq, Isa alayhissalamǵa túsirilgen muqaddes kitap. Kóplegen alımlar hám musılmanlar bunı Jańa Ahdqa emes, al Isa alayhissalamǵa Allanıń sózi sıpatında berilgen tiykarǵı Injilge isharat dep biledi^[20].

Qosımsha muqaddes kitapları

Quranda bir qatar qosımsha kitaplar, wáhiyler, hidayat hám hikmet derekleri haqqında da atap ótilgen.

Ibrahim betleri

Ibrahim betleri (arab: صحف إبراهيم, Ṣuḥuf ʾIbrāhīm)^{[lower-alpha 1]} - «Dáslepki Wáhiy kitaplar») Ibrahimge túsirilgen eń áyyemgi muqaddes kitaplardan biri sıpatında tán alınadı^[21]. Olar ádette "betler" dep atalǵan bolsa da, kóplegen dilmashlar arabsha suhuf sózin «kitaplar» dep awdarǵan^[22]^[23]. Quranda «muqaddes kitaplar»ǵa silteme beriwshi ayat 87:18-19da ushırasadı; onda olar Muwsa betleri menen birgelikte «Dáslepki Wáhiy kitaplar» sıpatında tilge alınǵan.

Muwsa betleri

Muwsa betleri (arab: صُحُفِ مُوسَىٰ, Ṣuḥuf Mūsā) Quranda eki márte tilge alınǵan áyyemgi muqaddes kitaplar toplamı. Olar Islamnıń diniy tekstleri quramına kiredi. Iordaniyalı alım hám filosofiya ilimleri professorı Ǵaziy bin Muhammed «Muwsa betlerin» Tawrat penen birdey dep esaplaydı^[24]. Basqalar bolsa olardıń «Qudaydıń urısları kitabı»na baylanıslı bolıwı múmkinligin aytadı^[22], bul Eski Ahd yamasa Tanaxtaǵı «Sanlar Kitabı»nda tilge alınǵan joǵalǵan tekst bolıp tabıladı^[25]. Quranda «muqaddes kitaplar»ǵa silteme beriwshi ayat 87:18-19da ushırasadı; onda olar Ibrahim betleri menen birgelikte «Dáslepki Wáhiy kitaplar» sıpatında tilge alınǵan.

Esletpeler

↑ Alternativleri: arab: صُحُفِ إِبْرَاهِيم Ṣuḥufi ʾIbrāhīm yamasa الصُّحُفِ ٱلْأُولَىٰ Aṣ-Ṣuḥufi 'l-Ūlā

Derekler

↑ Glasse, Cyril. "Holy Books". Concise Encyclopedia of Islam.
1 2 McCoy, R. Michael. Interpreting the Qurʾān with the Bible (Tafsīr al-Qurʾān bi-l-Kitāb) (en). Brill, 2021-09-08. ISBN 978-90-04-46682-1.
↑ Mc Laughlin, Fiona (2018). "Fallou Ngom, Muslims beyond the Arab World: The Odyssey of ʿAjamī and the Murīdiyya, AAR Religion, Culture, and History (New York: American Academy of Religion and Oxford University Press, 2016). Pp. 336. $105.00 cloth. ISBN: 9780190279868". International Journal of Middle East Studies 50 (4): 826–828. doi:10.1017/S0020743818001083. https://www.cambridge.org/core/journals/international-journal-of-middle-east-studies/article/abs/fallou-ngom-muslims-beyond-the-arab-world-the-odyssey-of-ajami-and-the-muridiyya-aar-religion-culture-and-history-new-york-american-academy-of-religion-and-oxford-university-press-2016-pp-336-10500-cloth-isbn-9780190279868/1BFAB0E589221E16BE3172407BF75DD1.
1 2 Nasr, Seyyed Hossein (2007). "Qurʼān". Encyclopædia Britannica Online. https://www.britannica.com/eb/article-68890/Quran. <!--->
↑ Lambert, Gray. The Leaders Are Coming!. WestBow Press, 2013 — 287 bet. ISBN 9781449760137.
↑ ; Michael R. DrewPendulum: How Past Generations Shape Our Present and Predict Our Future. Vanguard Press, 2012 — 143 bet. ISBN 9781593157067.
↑ Fisher, Mary Pat. Living Religions: An Encyclopaedia of the World's Faiths. I.B. Tauris Publishers, 1997 — 338 bet.
↑ Quran 17:106
↑ Peters, F.E.. The Words and Will of Allah. Princeton University Press, 2003 — 12–13 bet. ISBN 0-691-11461-7.
↑ Patterson, Margot. Islam Considered: A Christian View. Liturgical Press, 2008 — 10 bet. ISBN 978-0-8146-1915-5.
↑ Ali, Mir Sajjad; Rahman, Zainab. Islam and Indian Muslims. Guan Publishing House, 2010 — 24 bet. ISBN 978-81-7835-805-5. , citing N. J. Dawood's judgement.
↑ Jones, Alan. The Koran. London: Everyman Paperback, 1994. ISBN 1842126091. „"(opening page) Its outstanding literary merit should also be noted: it is by far, the finest work of Arabic prose in existence."“
↑ Arberry, Arthur J.. The Koran Interpreted: A Translation. London: Simon and Schuster, 1996 — 191 bet. ISBN 0684825074. „"It may be affirmed that within the literature of the Arabs, wide and fecund as it is both in poetry and in elevated prose, there is nothing to compare with it."“
↑ Lang, Isabel. Intertextualität als hermeneutischer Zugang zur Auslegung des Korans: Eine Betrachtung am Beispiel der Verwendung von Israiliyyat in der Rezeption der Davidserzählung in Sure 38: 21-25 (de). Logos Verlag Berlin GmbH, 31 December 2015 — 98 bet. ISBN 9783832541514.
↑ «Zabur - Oxford Islamic Studies Online» (en). www.oxfordislamicstudies.com. 26-iyul 2018-jılda túp nusqadan arxivlendi. Qaraldı: 26-iyul 2018-jıl.
↑ "Psalms". Encyclopaedia of Islam.
↑ Lings, Martin. Mecca, from Before Genesis Until Now.
↑ Malik, Abdul. In Thy Seed.
↑ «Psalms - Oxford Islamic Studies Online» (en). www.oxfordislamicstudies.com. 26-iyul 2018-jılda túp nusqadan arxivlendi. Qaraldı: 26-iyul 2018-jıl.
↑ Ali, Abdullah Yusuf. The Holy Qur-an, 1938.
↑ Quran 87:19
1 2 Ali, Abdullah Yusuf. The Holy Qur'an: Text, Translation and Commentary. Úlgi:Page needed
↑ Pickthall, Marmaduke. The Meaning of the Glorious Koran.
↑ A Thinking Person's Guide to Islam: The Essence of Islam in 12 Verses from the Qur'an. Turath, 2018. ISBN 9781906949648.
↑ Numbers 21:14

[21] Alternativleri: arab: صُحُفِ إِبْرَاهِيم Ṣuḥufi ʾIbrāhīm yamasa الصُّحُفِ ٱلْأُولَىٰ Aṣ-Ṣuḥufi 'l-Ūlā

[1] Glasse, Cyril. "Holy Books". Concise Encyclopedia of Islam.

[McCoy2021-2] 1 2 McCoy, R. Michael. Interpreting the Qurʾān with the Bible (Tafsīr al-Qurʾān bi-l-Kitāb) (en). Brill, 2021-09-08. ISBN 978-90-04-46682-1.

[3] Mc Laughlin, Fiona (2018). "Fallou Ngom, Muslims beyond the Arab World: The Odyssey of ʿAjamī and the Murīdiyya, AAR Religion, Culture, and History (New York: American Academy of Religion and Oxford University Press, 2016). Pp. 336. $105.00 cloth. ISBN: 9780190279868". International Journal of Middle East Studies 50 (4): 826–828. doi:10.1017/S0020743818001083. https://www.cambridge.org/core/journals/international-journal-of-middle-east-studies/article/abs/fallou-ngom-muslims-beyond-the-arab-world-the-odyssey-of-ajami-and-the-muridiyya-aar-religion-culture-and-history-new-york-american-academy-of-religion-and-oxford-university-press-2016-pp-336-10500-cloth-isbn-9780190279868/1BFAB0E589221E16BE3172407BF75DD1.

[Britannica-4] 1 2 Nasr, Seyyed Hossein (2007). "Qurʼān". Encyclopædia Britannica Online. https://www.britannica.com/eb/article-68890/Quran. <!--->

[Lambert-5] Lambert, Gray. The Leaders Are Coming!. WestBow Press, 2013 — 287 bet. ISBN 9781449760137.

[Williams_&_Drew-6] ; Michael R. DrewPendulum: How Past Generations Shape Our Present and Predict Our Future. Vanguard Press, 2012 — 143 bet. ISBN 9781593157067.

[LivRlgP338-7] Fisher, Mary Pat. Living Religions: An Encyclopaedia of the World's Faiths. I.B. Tauris Publishers, 1997 — 338 bet.

[8] Quran 17:106

[9] Peters, F.E.. The Words and Will of Allah. Princeton University Press, 2003 — 12–13 bet. ISBN 0-691-11461-7.

[10] Patterson, Margot. Islam Considered: A Christian View. Liturgical Press, 2008 — 10 bet. ISBN 978-0-8146-1915-5.

[11] Ali, Mir Sajjad; Rahman, Zainab. Islam and Indian Muslims. Guan Publishing House, 2010 — 24 bet. ISBN 978-81-7835-805-5. , citing N. J. Dawood's judgement.

[12] Jones, Alan. The Koran. London: Everyman Paperback, 1994. ISBN 1842126091. „"(opening page) Its outstanding literary merit should also be noted: it is by far, the finest work of Arabic prose in existence."“

[13] Arberry, Arthur J.. The Koran Interpreted: A Translation. London: Simon and Schuster, 1996 — 191 bet. ISBN 0684825074. „"It may be affirmed that within the literature of the Arabs, wide and fecund as it is both in poetry and in elevated prose, there is nothing to compare with it."“

[14] Lang, Isabel. Intertextualität als hermeneutischer Zugang zur Auslegung des Korans: Eine Betrachtung am Beispiel der Verwendung von Israiliyyat in der Rezeption der Davidserzählung in Sure 38: 21-25 (de). Logos Verlag Berlin GmbH, 31 December 2015 — 98 bet. ISBN 9783832541514.

[15] «Zabur - Oxford Islamic Studies Online» (en). www.oxfordislamicstudies.com. 26-iyul 2018-jılda túp nusqadan arxivlendi. Qaraldı: 26-iyul 2018-jıl.

[16] "Psalms". Encyclopaedia of Islam.

[17] Lings, Martin. Mecca, from Before Genesis Until Now.

[18] Malik, Abdul. In Thy Seed.

[19] «Psalms - Oxford Islamic Studies Online» (en). www.oxfordislamicstudies.com. 26-iyul 2018-jılda túp nusqadan arxivlendi. Qaraldı: 26-iyul 2018-jıl.

[20] Ali, Abdullah Yusuf. The Holy Qur-an, 1938.

[22] Quran 87:19

[yusuf-23] 1 2 Ali, Abdullah Yusuf. The Holy Qur'an: Text, Translation and Commentary. Úlgi:Page needed

[24] Pickthall, Marmaduke. The Meaning of the Glorious Koran.

[25] A Thinking Person's Guide to Islam: The Essence of Islam in 12 Verses from the Qur'an. Turath, 2018. ISBN 9781906949648.

[26] Numbers 21:14

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]

[14]

[15]

[16]

[17]

[18]

[19]

[20]

[lower-alpha 1]

[21]

[22]

[23]

[24]

[25]