Lana (Nafarroa)

Lana
	Nafarroa Garaia, Euskal Herria
; Bandera	; Armarria
Kokapena
Herrialdea	Euskal Herria
Lurraldea	Nafarroa Garaia
Merindadea	Lizarra
Eskualdea	Lizarraldea (Lana harana)
Administrazioa
Estatua	Espainia
Erkidegoa	Nafarroa
Izen ofiziala	Lana
Alkatea	Jose Javier Galdeano Asarta; (Agrupacion Independiente del Valle de Lana)
Posta kodea	31283
INE kodea	31139
Herritarra	lanar
Geografia
Koordenatuak	42°42′22″N 2°14′49″W / 42.706111111111°N 2.2469444444444°W
Azalera	41,43 km²
Garaiera	577 metro
Demografia
Biztanleria	149 (2025: −8)
Dentsitatea	0,04 bizt/km²
Zahartzea	% 25,38
Ugalkortasuna	‰ 0
Ekonomia
Jarduera	% 0 (2011)
Desberdintasuna	% 0 (2011)
Langabezia	% 6,29 (2013)
Euskara
Euskaldunak	% 8.8 + % 13.6 hartzaile (2021)
Kaleko erabilera	%

Lana^[4] ([lana]) Nafarroa Garaiko mendebaldeko udalerri eta haran txiki bat da, Lizarrako merindadekoa. 52,6 kilometro koadro ditu. Iruñea hiriburutik 67,4 kilometro mendebaldera dago, eta 149 biztanle zituen 2025. urtean.

Udalerria 5 kontzejuk osatzen dute: Galbarra, Gastiain, Narkue, Iribarri eta Biloria.

Toponimoa

Hipotesi etimologikorik hedatuena, Mikel Belaskok bere Nafarroako Toponimia lanean eginiko lanaren arabera^[5], Lana haranaren izena euskaraz badarabilgu ere zelta jatorrizkoa den landa hitzetik ateratzen da. Hitz hau Penintsulako hizkuntza erromanikoetara zein euskarara transmititu zen. Nafarroako toponimia erromantzean "lur elkorra" erranahia hartu ohi du^[6].

Honetan landa hitza lana bihurtzen da, erran nahi baita, ND fonema N bihurtzen da, Alfonso Irigoienek nafar-aragoiar erromantzeko fenomeno tipikoa dela dio. Hala ere, Landa forma hipotetikoa ez dago historikoki erregistraturik. Ibarreko lehen aipamen idatzietan harrezkero Lana aipatzen da XII. mendearen hasieran. Halaber, Erdi Aroan Lanarras terminoa bertako biztanleria izendatzeko gentilizio gisa ageri da.

Ez dirudi, Belaskoren ustez, haranaren izena euskarazko lan hitzarekin erlazionaturik dagoenik.

Neguko eguraldi baldintza gogorrak direla eta, harana "La pequeña Rusia" (Errusia txikia) izenez ezagutzen da eskualdean.

Sinboloak

Armarria

Lanako armarriak hurrengo blasoia du:

Trae de azur y cuatro fajas doradas y encima de ellas tres arcos también de oro. En las fajas la inscripción: MINICIA AVNIA SE CONTIT. AN III H.S.E. En punta un creciente ranversado de plata y a ambos lados dos flores.

Hilarri erromatar baten inskripzioa irudikatzen du, ibarraren antzinatasuna jasorik uzteko aukeratu zen.

Felipe IV .a erregeak, 1665ean, ibarreko biztanle guziei armarri hau beren etxeetan erabiltzen ahal izatea eman zien, jaio izana edo bertakoak izatea frogatze hutsarekin.

1719an, armarrien erregeak, Juan de Salaberria y Nabarrak, armarri honen ziurtagiria egin zuen, non, akats baten ondorioz, zerrendak urrezko bandatzat definitzen baititu.

Geografia

Lana ibarra Lokizko mendilerroaren azpian dago.

Inguru naturala eta klima

Galbarra kontzejuan, itsas mailaren gainetik 577 metroko altitudean, Nafarroako Foru Erkidegoko Gobernuak 1975ean jarritako estazio meteorologikoa dago.^[7]

Udalerri mugakideak

Mugakide ditu Harana ibarra (Araba) eta Larragoa iparraldean; Lokiz mendilerroa ekialdean; Antzin eta Mendaza hegoaldean; eta Zuñiga mendebaldean.

Herriak

Bost herri dira udalerriko kide: Biloria, Galbarra (herriburua), Gastiain, Narkue eta Iribarri. 1842ko erroldan bakoitza udalerri independente gisa agertzen da baina 1857rako, guztion batzea dela medio, Lana udalerri berriaren datuak plazaratzen dira estreinakoz.

Mapa

Kanpezuko herriak

Ekonomia

Tradizioz nekazaritzara eta abeltzaintzara emana izan da ibar hau. Zuhaiztiak dira mugapeko zatirik handiena (3.659 ha); hurrengoak larreak (943 ha) eta laborantza lurrak (704 ha) dira. Behi, ardi, zaldi, zerri eta ahuntz azienda nagusiak izan dira, mendi larratuan hazita. Gaur egun untxia, hegaztiak eta zerriak nabarmentzen dira.

Ikazkintza industria lan ohikoa izan zen aspalditik eta berriki arte. Mila bat metro kubo zur eta egur ateratzen dituzte urtero.

Demografia

Honako hau Wikidata bidez sortutako biztanleria grafiko automatiko bat da. Aldaketa bat egin beharrez gero,

bertan egin dezakezu.

2008ko erroldaren arabera, Espainiaz kanpoko bi etorkin bizi ziren herrian, biztanleriaren %1,02 (Nafarroako Foru Erkidegoko batezbestekoaren azpitik).

Biztanleria guneak

Udalerria biztanle-banako hauetan banatzen da, EINek (Estatistikako Institutu Nazionala) argitaraturiko biztanleria-izendegiaren arabera. Biztanleriaren datuak 2014koak dira


Biztanleria guneak	Biztanleria (2014)
Biloria	35
Galbarra	45
Gastiain	79
Iribarri	22
Narkue	19

Politika

Udaletxea

Lanako gaur egungo udaletxea 1982an eraiki zen eta solairu bakarra dauka. Atari txiki bat dauka eta fatxada porlanez eta harriz egina dago. Antzinako udaletxearen egoitza elizaren ondoan egon zen. Udala alkateak eta sei zinegotzik osatzen dute. Lanako udaletxeko idazkaria, Piedramillerako, Muesko eta Sorladako idazkari ere bada.

HELBIDEA: Iturri kalea, z/g

Udal hauteskundeak

Azken urteetan Lanako alkatea Eduardo Landa Martinez da. 2007ko udal hauteskundeetan Agrupación Independiente de Lóquiz (AIL) taldearen izenean hautatu zuten; talde horrek udaleko bost ordezkarietatik lau lortu zituen. Ez zen baliogabeko botorik izan eta boto zuriak lau izan ziren (%3,17). Abstentzioa %32,26ekoa izan zen.

**Lanako Udala 2007**
Alderdia	Botoak	Aukeratua?
Eduardo Lana Martinez (AIL)	56	Bai
Monica Martinez Martinez (AIL)	45	Bai
Miguel Angel Landa Calletano (AIL)	42	Bai
Jose Miguel Lander Sarta (AIL)	40	Bai
Pedro Felix Pierola Garcia (AIVL)	39	Bai

2011n ere Eduardo Landa aukeratu zuten alkate baina kasu honetan Agrupación Independiente del Valle de Lana (AIVL, 4 zinegotzi) taldearekin.

Alkateak

Hauek izan dira Lanako azken alkateak:

Alkatea	Agintaldi hasiera	Agintaldi amaiera	Alderdia^[8]
Jose Luis Gil Unamuno^[8]^[9]	1979	1983		Agrupacion San Saturnino.
Jose Ramon Alvarez Ruiz de Galarreta^[8] / Jose Ramon Alvarez Ruiz de Larramendi^[9]	1983	1987		Agrupacion Electoral Val de Lana.
Jose Luis Gil Unamuno^[8]	1987	1991		Independenteak
Jose Luis Gil Unamuno^[8]	1991	1995		Nafar Herriaren Batasuna
Jose Luis Gil Unamuno^[8]	1995	1999		Nafar Herriaren Batasuna
Pedro Felix Pierola Garcia^[8]	1999	2003		Nafar Herriaren Batasuna
Pedro Felix Pierola Garcia^[8]	2003	2007		Nafar Herriaren Batasuna
Eduardo Landa Martinez^[8]	2007	2011		Agrupacion Independiente de Loquiz
Eduardo Landa Martinez^[8]	2011	2015		Agrupacion Independiente del Valle de Lana
Eduardo Landa Martinez^[8]	2015	2019		Independenteak
Jose Javier Galdeano Asarta^[8]	2019	2023		Agrupacion Independiente San Anton
Jose Javier Galdeano Asarta^[10]^[11]	2023	Jardunean		Agrupacion Independiente del Valle de Lana

Azpiegiturak

Jurramendi Mankomunitateko eta Lokizko Donibane Mendizerrako Juntako kidea da Lana.

Kultura

Euskara

Nafarroako Foru Erkidegoko Gobernuak onartutako Euskararen Foru Legearen arabera, Lana eremu ez-euskalduneko udalerria da, eta hori dela eta, hizkuntza ofizial bakarra gaztelania da. 2001eko erroldan, herritarren % 5,56k zekien euskaraz hitz egiten.

Bitxikeriak

Montxo Armendariz zinema zuzendariak, 1982an, ikazkinen bizimodua kontatzen duen Tasio filma egin zuen. Zuñigako semea zen Anastasio Otxoa benetako pertsonaren bizitzan oinarriturik dago.

Lanar ospetsuak

Inocencio Gartzia Asarta (1862-1921), margolaria.
Asunción García Asarta (1905-1986), artista.
José Miguel Txasko (?), txirrindularia.

Erreferentziak

Jose Maria Jimeno Jurio (zuzendaria), Nafarroako toponimia eta mapagintza. XXIII, Iruñea, 1995. ISBN 84-235-1341-6.

↑ ^a ^b ^c ^d ^e Euskal Herriari Begira. Udalbiltza.
↑ Euskararen Adierazle Sistema. Euskara-gaitasuna adinaren eta sexuaren arabera. EAE (eskualdeka/udalerrika). Eusko Jaurlaritza.
↑ «Kaleko erabilera herrialdez herrialde» Euskararen erabilera (Wikipedia).
↑ Euskaltzaindia. 155. araua: Nafarroako udal izendegia. .
↑ Zabalza Seguín, Ana. (2010). «La herencia duradera: los apellidos en la Navarra moderna» Un juego de engaños (Casa de Velázquez): 69–83. ISBN 978-84-96820-41-8. (kontsulta data: 2025-04-01).
↑ Fernández de Gobeo Díaz de Durana, Nerea. (2014-12-15). «La presencia del euskera en el español: los vasquismos en el diccionario académico» ELUA (28): 215. doi:10.14198/elua2014.28.09. ISSN 2171-6692. (kontsulta data: 2025-04-01).
↑ Nafarroako Meteorologi Agentziaren webgunea.
↑ ^a ^b ^c ^d ^e ^f ^g ^h ⁱ ^j ^k ^l (Gaztelaniaz) «Base de datos de Alcaldes y Concejales: Ministerio de Política Territorial y Función Pública.» www.mptfp.gob.es (kontsulta data: 2020-04-27).
↑ ^a ^b «Lana» Auñamendi Eusko Ikaskuntza (kontsulta data: 2020-04-27).
↑ «Toki entitateen gida» Nafarroako Udal eta Kontzejuen Federazioa (kontsulta data: 2025-03-29).
↑ (Gaztelaniaz) «Todos los alcaldes y alcaldesas de Navarra, pueblo a pueblo» Diario de Noticias de Navarra 2023-07-18 (kontsulta data: 2025-03-17).

Ikus, gainera

Kanpo estekak

(Gaztelaniaz) Lanari buruzko informazioa, Nafarroako Foru Erkidegoko Gobernuaren webgunean.
Galbarra kontzejuaren ikuspegia, Google Street View zerbitzuan.

Datuak: Q1647932
Multimedia: Lana (Navarre) / Q1647932
Liburuak: Euskal Herriko bidaia-gida/Herriz herri/Lana

Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:
Nafarroa

[Udalbiltza-1] Euskal Herriari Begira. Udalbiltza.

[2] Euskararen Adierazle Sistema. Euskara-gaitasuna adinaren eta sexuaren arabera. EAE (eskualdeka/udalerrika). Eusko Jaurlaritza.

[Erabilera-3] «Kaleko erabilera herrialdez herrialde» Euskararen erabilera (Wikipedia).

[4] Euskaltzaindia. 155. araua: Nafarroako udal izendegia. .

[5] Zabalza Seguín, Ana. (2010). «La herencia duradera: los apellidos en la Navarra moderna» Un juego de engaños (Casa de Velázquez): 69–83. ISBN 978-84-96820-41-8. (kontsulta data: 2025-04-01).

[6] Fernández de Gobeo Díaz de Durana, Nerea. (2014-12-15). «La presencia del euskera en el español: los vasquismos en el diccionario académico» ELUA (28): 215. doi:10.14198/elua2014.28.09. ISSN 2171-6692. (kontsulta data: 2025-04-01).

[7] Nafarroako Meteorologi Agentziaren webgunea.

[:0-8] ↑ ^a ^b ^c ^d ^e ^f ^g ^h ⁱ ^j ^k ^l (Gaztelaniaz) «Base de datos de Alcaldes y Concejales: Ministerio de Política Territorial y Función Pública.» www.mptfp.gob.es (kontsulta data: 2020-04-27).

[:1-9] «Lana» Auñamendi Eusko Ikaskuntza (kontsulta data: 2020-04-27).

[10] «Toki entitateen gida» Nafarroako Udal eta Kontzejuen Federazioa (kontsulta data: 2025-03-29).

[11] (Gaztelaniaz) «Todos los alcaldes y alcaldesas de Navarra, pueblo a pueblo» Diario de Noticias de Navarra 2023-07-18 (kontsulta data: 2025-03-17).

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]