9-a de februaro

februaro 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29

La 9-a de februaro estas la 40-a tago de la jaro laŭ la gregoria kalendaro. 325 tagoj restas (326 en superjaroj).

Je la 9-a de februaro okazis, interalie:

Eventoj

790: Forta tertremo en Konstantinopolo kaj tuta Trakio
1111: Papo Paskalo la 2-a kaj germana-romia reĝo Henriko la 5-a sekrete interkonsentis pri tio, ke la reĝo rezignos pri rajto al investituro kaj konsentos liberan elekton de episkopoj, kaj rekompence germanaj episkopoj kaj abatoj devos redoni regalia (regitaĵojn), kiujn ili ricevis de monarkoj de la tempo de Karolo la Granda
1321: Pollando: en Inowrocław papa juĝo pri anekso de Gdanska Pomerio fare de la Ordeno de germanaj kavaliroj finiĝis - la ordeno estis devigita redoni la okupitan teron kaj pagi rekompencon, tamen ĝi ne akceptis la verdikton kaj gajnis suspendon fare de la Roma kurio en Avignon
1339: Pola reĝo Kazimiro la 3-a ratifis traktaton de Visegrád
1359: Pola urbo Pakość ricevis urborajton laŭ Magdeburga juro
1520: Krono de la Regno de Pollando: 400-persona taĉmento de la ordeno de germanaj kavaliroj nokte ekregis Pieniężno, kiu surprizita subiĝis sen rezisto
1528 Post enketo farita laŭ rekomendo de pola reĝo Sigismondo la 1-a pri antaŭtempaj mortoj de mazoviaj princoj oni konfirmis la mortojn pro naturaj kaŭzoj
1529: Katedralo de Bazelo kaj aliaj temploj en la urbo estis profanitaj de luterana homamaso
1552: Oni fondis urbon Valdivia en Ĉilio
1573: Kroatio: decida batalo apud Stubičke Toplice inter nobeloj kaj kamparana armeo - malvenko de la kamparana ribelo
1601: Hispana reĝa kortego translokiĝis al Valadolido
1621: Gregorio la 15-a iĝis papo
1648: Bohdan Ĥmelnickij iĝis unua hetmano de Ukrainio
1263: Apud Rigo trupoj de grandduko Treniota venkis la ordenon de germanaj kavaliroj el Livonio
1788: Aŭstrio deklaris militon kontraŭ la Otomana Imperio — Habsburga monarkio aliĝis al la Rusia Imperio por partopreni la sepan rusa-turkan militon
1798: En Svislando fondiĝis marioneta, dependa de Francio, Helveta Respubliko
1801: Unua Respubliko de Francio kaj Germanio subskribis traktaton de Lunéville
1825: John Quincy Adams iĝis prezidanto de Usono
1849: post fuĝo de papo Pio la 9-a el Romo oni proklamis Roman Respublikon ampleksantan Papan Ŝtaton; Transilvanio: en batalo de Piski generalo Jozefo Bem atakis imperiajn trupojn de Puchner ĉe la Piski-Ponto kaj trudis al ili decidan malvenkon
1851: En Madrido oni malfermis unuan stacidomon - Trajnstacidomo Atocha
1852: En Urba Teatro de Minsko okazis premiero surbaze de la dramo de Vincent Dunin-Marcinkieviĉ „Idilio”
1861: Novaj Konfederaciitaj ŝtatoj de Ameriko elektis Jefferson Davis sia ununura prezidento
1864: Januara ribelo kontraŭ la Rusia imperio: ĉefkomandanto de litovaj insurekcianoj Kastus Kalinoŭski estis arestita
1893: Italio: en Teatro alla Scala de Milano okazis premiero de la opero Falstaff de Giuseppe Verdi
1895: Masaĉuseco: en loka lernejo de la Kristana Asocio de Junaj Viroj en Holyoke okazis unua matĉo de flugpilkado; unua kunveno de Ortografia Komisiono por la bulgara lingvo okazis sub prezido de ministro pri edukado Konstantin Veliĉkov, kiu prilaboris la nacian ortografion en 1899
1900: Davisa pokalo fondiĝis en Usono por tenisistoj de viraj teamoj
1904: Rusa-japana milito: venko de japana ŝiparo en batalo apud Ĉemulpo
1905: En Sosnowiec antaŭ pordego de fandejo polico pafis al manifestantaj laboristoj – 40 personoj pereis kaj ĉ. 150 vundiĝis
1907: Pli ol 3000 virinoj en Londono partoprenis en Kota Marŝo - unua granda manifestacio organizita de la Nacia unio de virinbalotrajto-socioj
1913: Teatraĵo "Paulinka" de belorusa poeto Janka Kupala estis unuafoje prezentita en Vilno
1915: Unua mondmilito: Sueza Kanalo estis fermita por neŭtralaj ŝtatoj
1918: Trupoj de la Ruĝa Armeo post 5 tagoj de artileria bombardo okupis ĉefurbon de Ukraina Popola Respubliko Kievon — miloj da Kievanoj iĝis viktimoj de la ruĝa teroro dum amasaj ekzekutoj fare de Miĥail Muravjov; oni subskribis en Bresto pactraktaton inter Centraj Potencoj kaj Ukraina Popola Respubliko, atendante ke UPR neŭtraligos Rusion, kaj "transdonis" al ukrainoj Chełm-gubernion kun parto de Podlaĥio, Germana Regno kaj Aŭstrio-Hungario transdonis la polajn teritoriojn kontraŭ miliono da tunoj de ukraina greno
1919: Dua Pola Respubliko: en Varsovio ĉefepiskopo de Katolika Armena Eklezio kaj parlamentano Józef Teodorowicz eldiris faman predikon dum inaŭguro de Leĝdona Sejmo
1920: Sèvres: subskribo de traktato atribuanta suverenecon de Norvegio super la insularo Spitsbergen/Svalbardo, inkluzive la Urso-insulon; Brita armeo bombadis Taleex, ĉefurbon de la Ŝtato de Derviŝoj en Korno de Afriko, kiu ĉesis ekzisti
1923: Rusia flugkompanio Aeroflot estis establita
1929: Sovetunio, Pollando, Estonio, Latvio kaj Rumanio subskribis en Moskvo pakton pri neagreso (t.n. protokolon de Maksim Litvinov).
1932: Leĝo pri malpermeso de alkoholo estis nuligita en Finnlando
1934: Alianco Balkana Entento formita de Grekio, Turkio, Rumanio kaj Regno Jugoslavio
1939: Hispana Enlanda Milito: armeo de generalo Francisco Franco okupis Majorkon
1940: komenco de la unua el 4 amasaj deportadoj de poloj el Orientaj Limregionoj: oni forportis 320 000 personojn ĉe temperaturo de -40° C, el kiuj triono ne postvivis la ekziligon, aranĝitan de 30 mil NKVD-anoj (inter arestitoj estis 3 estintaj polaj ĉefministroj, 20% de la bjalistokanoj estis deportitaj); Norfolk (Anglio): germanaj destrojeroj minis 2 sablobenkojn
1941: Ĝenovo suferis fortan bombardadon fare de la brita mararmeo
1942: Speciala juĝejo en Varsovio mortpunis judon pro rita ŝoĥtado kaj vendo de viando kun altigita prezo; Orientaj Limregionoj: Popola Komisarejo pri Internaj Aferoj de Sovetunio eldonis du ordonojn pri deviga enmanigado de sovetia pasporto al iliaj loĝantoj; oni enkondukis en Usono tutjaran someran tempon por la tuta periodo de la militado; en Londono kreiĝis Pacifika Milit-Konsilio - kun reprezentantoj de Britio, Aŭstralio, Nederlanda Hindio kaj Nov-Zelando; en Kievo Gestapo arestis Olena Teliha kun aliaj reprezentantoj de ukrainaj intelektuloj, plejparte membroj de la Organizaĵo de Ukrainaj Naciistoj
1943: komenco de t.n. Volinia masakro en Volinio, Lublinio, Polesio kaj Orienta Galicio; Orienta Fronto: trupoj de soveta Voroneĵa Fronto liberigis Vovĉansk (Ĥarkiva provinco) kaj Belgorod; Batalo de Guadalcanal: fino de organizita japana rezisto; Puneo: internigita en palaco de Aga Ĥan Mahatma Gandhi komencis fastadon (21 tagoj); insensa fazo de la Batalo de Neretvo komenciĝis — unu el la plej signifaj bataloj de Jugoslavaj Partizanoj kontraŭ faŝismo
1944: Nazia justica murdo kontraŭ 30 viroj hazarde kaptitaj en Inowłódź (distrikto Tomaszów); kaj kontraŭ 30 personoj en Tomaszów Mazowiecki, en Lvovo soveta spiono kaj akompananta polo sukcese atencis kontraŭ du altrangaj funkciuloj en Galicio; oka marŝo de la partizana divizio de soveta generalmajoro Sidor Kovpak tra Lublinio kaj Podlaĥio komenciĝis, celante organizi sovetajn partizanojn kaj batali kontraŭ germanoj (ĝis la 17-a de februaro)
1945: en Silezio la soveta Ukraina Fronto konkeris Liegnitz, Lüben kaj Neumarkt; Orienta Prusio: trupoj de la soveta 3-a Belorusa Fronto okupis 2 vilaĝojn apud Landsberg, kaj de la 2-a ĉirkaŭiris germanan garnizonon en Elbing, kie estis arestita A. Solĵenicin, tiutempe kapitano de artilerio de la Ruĝa Armeo pro letero al amiko, en kiu li kritikis Stalinon; brita submarŝipo HMS Venturer torpedis kaj sinkigis apud Norvegio germanan civilan submarŝipon U-864 - 73 maristoj kaj kelkaj germanaj kaj japanaj sciencistoj pereis; en Mekko renkontiĝis Ibn Saud kun prezidento de Sirio
1946: Josef Stalin dum parolado diris pri izolado koncerne Okcidenton, kio estis antaŭanonco de la malvarma milito
1950: Makartiismo: usona senatano Joseph McCarthy akuzis 205 dungitojn de la Usona Departmento de Ŝtato pri komunismemo, lanĉinte longdaŭran kampanjon de forta kontraŭkomunismo
1953: Venĝe pro persekuto de judoj lige al la kazo de kuracistoj, membroj de naciisma-cionisma subtera movado bombatencis kontraŭ soveta ambasadejo en Tel-Avivo, vundinte tri ĝiajn kunlaborantojn — post 3 tagoj Sovetunio rompis diplomatiajn rilatojn kun Israelo; regantoj de Pola Popola Respubliko dekretis rajton por la ŝtato rifuzi nomumojn fare de la Katolika Eklezio
1956: Pollando: en ĉevalejo de Albigowa, apud Łańcut, naskiĝis araba ĉevalo Bask, kiu post vendo al Usono iĝis patro de 1035 ĉevalidoj
1960: Inaŭguro de la Trotuaro de famo en Holivudo
1962: Jamajko fariĝis sendependa nacio ene de la Komunumo de Nacioj
1963: Testoflugo de la usona pasaĝera aviadilo Boeing 727
1965: Premiero de filmo Manuskripto trovita en Zaragozo laŭ rakonto de Jan Potocki
1968: Nederlando: unua linio de metroo estis malfermita en Roterdamo
1969: Testoflugo de la jetmotora aviadilo Boeing 747 nomata Jumbo Jet
1970: En Pollando finiĝis proceso de opoziciaj aktivuloj (t.n. tatranoj), kiuj kontrabandis tra ĉeĥoslovaka-pola landlimo publikaĵojn de la pariza "Kultura" - inter akuzitoj estis interalie bardo Jan Krzysztof Kelus - 5 personoj estis kondamnitaj al mallibero
1978: Kanado elpelis 13 diplomatojn de Sovetunio akuzitajn pri spionado
1982: Pola Popola Respubliko: juĝejo en Vroclavo verdiktis pri gvidantoj de protestoj dum la milita stato en Pollando, t.e. pafita striko de ministoj en Katowice kun 9 viktimoj - po 4, 3,5 kaj 3 jaroj da mallibero
1986: Haleja kometo atingis apsidon por la dua fojo en la 20-a jarcento
1990: En la blazonon de Pollando revenis krono laŭ modelo de 1927
1991: Referendumo por sendependeco de Litovio — 90% voĉdonis kontraŭ la soveta okupado; unua numero de la Nacia Volontul-Defendo "Savanoris" estis publikigita
1992: Alĝerio enkondukis krizostaton
1996: Germanio: en Darmstadt en Esplor-Instituto de Pezaj Jonoj oni unuafoje ricevis kopernicion - kemian elementon kun atomnumero 112
1998: Tbilisi: sensukcesa atenco kontraŭ prezidento de Kartvelio Eduard Ŝevardnadze
2001: Taksin Ĉinaŭat iĝis ĉefministro de Tajlando
2005: Eŭska ETA eksplodigis aŭtomobilan kaptilon apud kongresa centro en Madrido - 43 personoj vundiĝis
2007: Komunikado: Koninklijke PTT Nederland NV nuligis teleksan reton en Nederlando
2010: Eŭropa Parlamento aprobis Komisionon Barroso
2014: Dum Vintra Olimpiko de 2014 en Soĉio pola sportisto Kamil Stoch gajnis oran medalon en konkurso de skisaltado
2016: Niĝerio: pro bombatenco de sinmortiganto en subŝtato Borno 56 personoj pereis kaj 78 vundiĝis; En Bavario rezulte de Fervoja akcidento de Bad Aibling 11 personoj pereis, 82 vundiĝis
2017: Normandio: eksplodo kun incendio okazis en maŝinejo kaj nuklea centralo en Flamanville (Manche)
2018: En sudkorea Pjonĉango komenciĝis la 23-a Vintra Olimpiko
2020: Sur insulo Seymour, marborde de Antarkta duoninsulo, oni registris la plej altan temperaturon de aero en la historio de Antarkto 20,7 °C
2023: Invado de Rusio en Ukrainio: Pasinttage Rusia armeo pripafis pli ol 100 lokojn en Ukrainio; ĝis nun pli ol 7 600 rusiaj soldatoj libervole iris al ukraina mallibero; laŭ militista blogo Oryx el 3 mil tankoj uzitaj de Rusia armeo komence de la invado 1000 estis detruitaj, kaj 544 transprenitaj de ukraina armeo, Ukrainio perdis en bataloj 459 tankojn; laŭ retejo Meduza, Rusio perdis pli ol 20 generalojn; oni likvidis milojn da rusaj propagandaj kontoj ĉe TikTok

Naskiĝoj

1060: Honorio la 2-a, papo (m. 1130)
1441: Aliŝer Navoi, veziro, poeto kaj politikisto (m. 1501)
1471: Elisabetta Gonzaga, itala dukino (m. 1526)
1579: Johannes Meursius, nederlanda humanisto, filologo, helenisto (m. 1639)
1645: Johann Aegidius Bach, germana vjolisto kaj aldisto (m. 1716)
1700: Daniel Bernoulli, svisa matematikisto kaj fizikisto (m. 1782)
1717: Johann August von Hellfeld, germana jurscienculo (m. 1782)
1737: Thomas Paine, usona eseisto, revoluciulo, inventisto, unu el Patroj-fondintoj de Usono (m. 1809)
1753: Václav Matěj Kramerius, ĉeĥa patrioto, eldonisto kaj verkisto (m. 1808)
1756: Friedrich Wilhelm Döring, germana filologo kaj pedagogo (m. 1837)
1773: William H. Harrison, prezidento de Usono (m. 1841)
1775: Farkas Bolyai hungara matematikisto kaj dramverkisto (m. 1856)
1783: Vasilij Ĵukovskij, rusa poeto, verkisto kaj tradukisto (m. 1852)
1791: Julius von Plänckner, germana oficiro kaj kartografo (m. 1858)
1795: Joseph Trausch, transilvania (literatur)historiisto kaj juristo (m. 1871)
1798: Jules Michelet, franca historiisto, verkisto kaj filozofo (m. 1874)
1812: Josef Jiří Kolár, ĉeĥa aktoro, tradukisto kaj verkisto (m. 1896)
1815: Federico Madrazo, hispana pentristo (m. 1894)
1826: Konstantin Trutovskij, rusa pentristo kaj ilustristo (m. 1893)
1834: Felix Dahn, germana juristo kaj verkisto
1846: Wilhelm Maybach, germana inĝeniero kaj industriisto (m. 1929)
1854: Aletta Jacobs, nederlanda kuracistino kaj feministino (m. 1929)
1866: Charles Lambert, franca literaturisto kaj profesoro, membro de la unua provizora Lingva Komitato, redaktoro de la revuo Esperanto, kontribuanto de La Revuo (m. nekonata)
1867: Natsume Sôseki, japana verkisto (m. 1916)
1874: Amy Lowell, usona kritikistino kaj poetino (m. 1925)
1880: Antal Schmidt, hungara zoologo (m. 1966)
1885: Alban Berg, aŭstra komponisto (m. 1935)
1891: Marie Strejčková-Šamlová, ĉeĥa esperantistino, parolantino de Verda Stacio en Brno (m. 1970)
1895: Hermann Brill, germana kuracisto kaj politikisto socialdemokratia (m. 1959)
1900: Imre Mikes, hungara ĵurnalisto, redaktoro (m. 1990)
1902: Gertrud Scholtz-Klink, germana gvidantino de porvirinaj organizaĵoj (nacisocialismaj) (m. 1999)
1905: Henrik Seppik, estona turisma aganto, kunlaboranto de la Enciklopedio de Esperanto, tradukisto, gramatikisto, vortaristo (m. 1990)
1909: Carmen Miranda, portugala sambo-kantistino (m. 1955)
1915: István Vörös, rumania hungara literaturhistoriisto (m. 1979)
1917: Zoltán Csizér, rumania hungara kuracisto (m. 1996)
1923: Brendan Behan, irlanda poeto (m. 1964)
1925: Burkhard Heim, germana fizikisto kaj teknikisto pri eksplodaĵoj (m. 2001)
1930: Zoltán Berde, rumania hungara instruisto, literaturhistoriisto, lokhistoriisto (m. 2005)
1931: Thomas Bernhard, aŭstria verkisto (m. 1989)
1931: Robert Morris, usona artisto (m. 2018)
1931: László Vita, rumania hungara ekonomikisto (m. 2013)
1932: Gerhard Richter, germana pentristo
1932: Edward Zwolski, pola historiisto, klasika filologo, tradukisto (m. 1997)
1936: István Znám, slovaka-hungara matematikisto (m. 1993)
1936: Georg Maximilian Sterzinsky, germana kardinalo (m. 2011)
1940: John Maxwell Coetzee, sudafrika verkisto Nobelpremiita
1943: Zbigniew Święch, pola ĵurnalisto kaj verkisto
1943: Joseph E. Stiglitz, usona Nobelpremiita ekonomikisto, kontraŭa al privatigo kaj administrado pri tutmondiĝo
1943: Joe Pesci, usona aktoro
1944: Alice Walker, usona verkistino
1950: Gábor Koltay, hungara reĝisoro, verkisto, teatrestro
1952: Gyöngyvér Horváth Szőke, rumania hungara grafikistino (kolografino)
1954: Kevin Warwick, brita kibernetikisto, konata kiel Kapitano Ciborgo
1954: Walter Baier, aŭstra politikisto komunista
1959: Ali Bongo Ondimba, prezidento de Gabono
1974: Amber Valletta, usona modelo kaj aktorino
1979: Zhang Ziyi, ĉina aktorino
1985: Csongor Köllő, rumania hungara aktoro