4-a de marto

marto 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31

La 4-a de marto estas la 63-a tago de la jaro (la 64-a en superjaroj) laŭ la gregoria kalendaro. 302 tagoj restas.

Je la 4-a de marto okazis, interalie:

Eventoj

51: Nerono ricevis la titolon princeps
852: Unua mencio pri Kroatio
1152: Frederiko la 1-a kroniĝis kiel reĝo de Germanio
1193: Sultano Saladino mortis en la Citadelo de Damasko
1226: Vestfalia imperia cirklo de la germanlingva Sankta Romia Imperio: Hamm iĝis urbo
1238: En batalo apud rivero Sit mongola armeo de Batu ĥano, nepo de Ĝingis-Ĥano, venkis princon de dinastio Rjurik
1386: Ladislao la 2-a kroniĝis kiel reĝo de Pollando
1461: Batalo de Towton - decida batalo de la milito de la rozoj, Eduardo la 4-a iĝis reĝo de Anglio
1493: Malkovro de Ameriko: Kristoforo Kolumbo alvenis ŝipe al la haveno de Lisbono post dua vojaĝo al Ameriko
1513: Pola reĝo Sigismondo la 1-a donis al Piła urborajton bazitan sur magdeburga juro
1519: Hispana esploristo Hernán Cortés atingis marbordon de Meksiko komencante konkeron de Azteka imperio
1665: Dua angla-nederlanda milito: Anglio deklaris militon al la Respubliko de la Sep Unuiĝintaj Provincoj
1681: Reĝo de Anglio Karlo la 2-a rajtigis kvakeron William Penn fondi novan kolonion en ĉirkaŭaĵoj de estonta Filadelfio
1768: En Bar oni ĵurigis armitan asocion de la Bara Konfederacio, fondita la 29-an de februaro
1769: Franca astronomo Charles Messier aldonis nebulozon de Oriono al la Messier-katalogo
1789: Dum unua kunsido de Usona Kongreso la Usona Konstitucio ekvalidis kiel unua en la mondo
1791: Vermonto fariĝis la 14-a subŝtato de Usono
1797: John Adams iĝis la 2-a prezidento de Usono
1801: Thomas Jefferson iĝis la 3-a prezidento de Usono
1809: James Madison iĝis la 4-a prezidento de Usono
1817: James Monroe iĝis la 5-a prezidento de Usono
1825: John Quincy Adams iĝis la 6-a prezidento de Usono
1829: Andrew Jackson iĝis la 7-a prezidento de Usono
1831: Julia monarkio: reĝo Ludoviko-Filipo abolis sklavkomercon en Francio
1836: Aŭstra imperiestro Ferdinando la 1-a donis privilegion por konstruado de la Norda fervojo de imperiestro Ferdinando kunliganta Vienon kun Bochnia
1837: Martin Van Buren iĝis la 8-a prezidento de Usono; Ĉikago urbiĝis; pro la versaĵo La morto de la poeto estis arestita Miĥail Lermontov
1841: William H. Harrison iĝis la 9-a prezidento de Usono
1845: James K. Polk iĝis la 11-a prezidento de Usono
1848: Karl Marx estis forigita de Belgio; Karlo Alberto de Savojo igis la Regnon de Sardio konstitucia monarkio
1849: Moravio: Francisko Jozefo la 1-a per manifesto de Olomouc enigis Hungarion al sia imperio, forigante ties sendependecon; Princlando Bukovino anoncita; Zachary Taylor iĝis la 12-a prezidento de Usono
1853: Franklin Pierce iĝis la 14-a prezidento de Usono
1857: James Buchanan iĝis la 15-a prezidento de Usono
1861: Germana astronomo Ernst Wilhelm Leberecht Tempel malkovris asteroidon Anĝelino; Abraham Lincoln iĝis la 16-a prezidento de Usono
1869: Ulysses S. Grant iĝis la 18-a prezidento de Usono
1877: Rutherford B. Hayes iĝis la 19-a prezidento de Usono; Moskvo: premiero de la baleto Cignolago en la Bolŝoj-teatro
1881: James A. Garfield iĝis la 20-a prezidento de Usono
1885: Grover Cleveland iĝis la 22-a prezidento de Usono
1889: Benjamin Harrison iĝis la 23-a prezidento de Usono
1892: Germana astronomo Max Wolf malkovris asteroidon 325 Heidelberga
1893: Grover Cleveland iĝis la 24-a prezidento de Usono
1895: Unua japana-ĉina milito: venko de japanaj armeoj en la batalo de Inkou
1897: William McKinley iĝis la 25-a prezidento de Usono
1902: Germana astronomo Max Wolf malkovris asteroidon Sepino
1903: En Turkio fondiĝis sportoklubo Beşiktaş Jimnastik Kulübü
1904: Pollando: en Zakopane fondiĝis Asocio de Montanoj el Podhale
1909: William H. Taft iĝis la 27-a prezidento de Usono
1913: Woodrow Wilson iĝis la 28-a prezidento de Usono; Usona ministerio pri laboro establiĝis; En Parizo, unue en la mondo, ekfunkciis publikaj telefonejoj
1917: Jeannette Rankin de Montano elektiĝis unua virino en la Usona Domo de Reprezentantoj
1918: Pandemio de la tiel nomata hispana gripo komenciĝis en Kansaso; en Moskvo estis inaŭgurita bronza monumento al Kuzma Minin kaj princo Dmitrij Poĵarskij
1921: Warren G. Harding iĝis la 29-a prezidento de Usono; Danaj virinoj ricevis egalan aliron al ĉiuj pozicioj, krom Dana Evangelia Luterana Eklezio kaj armeo
1923: Rusia enlanda milito: venko de la Ruĝa Armeo kontraŭ blankaj rusoj en batalo de Amga (apud Jakutsk)
1928: En Dua Pola Respubliko okazis voĉdonado al Sejmo
1929: Herbert C. Hoover iĝis la 31-a prezidento de Usono; Meksiko: Revolucia Institucia Partio fondiĝis
1933: Franklin D. Roosevelt iĝis la 32-a prezidento de Usono
1934: Naci-radikala Partio de Granda Pollando fondiĝis
1939: Pollando: en ĉefa stabo oni komencis prilabori Planon Okcidento, pri milito kun Nazia Germanio; Hispana Enlanda Milito: respublikanaj taĉmentoj defendantaj Madridon faris puĉon kontraŭ registaro de Juan Negrín
1940: Germana okupado de Pollando: ambasadoroj de Britio kaj Francio postulis ke Finnlando oficiale petu helpon, plej malfrue ĝis la 5-a de marto
1941: Sur polaj teritorioj aneksitaj al Tria Regno oni enkondukis germanan naciecan liston, kiu dividis germanan loĝantaron laŭ 4 kategorioj de Volksdeutsche; britaj specialaj fortoj atakis norvegan insularon Lofotoj; Sofio: aliĝo de Bulgario al la Akso Berlino-Romo-Tokio); sekreta vizito de princo Paŭlo Karađorđević en Berghof ĉe Hitler, kiu insistis, ke Jugoslavio aliĝu al la Akso Berlino-Romo-Tokio, kaj malkaŝis baldaŭan atakon al Sovetunio, kion la princo post reveno al Beogrado transdonis pere de la reĝo de Grekio al britoj; Hitler subskribis direktivon n-ro 24 pri kunlaboro kun Japanio por igi ĝin ataki Singapuron, tamen decidis ne informi japanojn pri Barbaroso
1942: germanoj komencis likvidi geton en Żychlin - murdis ĉiujn membrojn de "juda konsilio" (Judenrat), 17 judajn policanojn kaj 40-50 aliajn judojn; Orienta Fronto: germana garnizono reĵetis sovetan atakon de la 4-a Surma Armeo al Ĥolm
1943: nokte la brita aerarmeo atakis Hamburgon; trupoj de Kalinina Fronto ekregis stacidomon Ĉertolino; Sudokcidenta Pacifiko: de la 2-a ĝis la 4-a de marto usona kaj aŭstralia aviado detruis japanan konvojon de Rabaul ĝis Lae - el 69 mil soldatoj saviĝis 2734
1944: Evakuo de germanoj de parto de la distrikto Czortków (Ternopila provinco); 1-a ukraina fronto de la Ruĝa Armeo komencis atakon de la rivero Horyń trarompante germanan defendon; Edward Stettinius deklaris, ke Usono ligos diplomatiajn rilatojn kun Argentino, se ties registaro internigos civitanojn de la landoj Akso Berlino-Romo-Tokio kaj ĉesigos militan kontrabandon
1945: Ruĝa Armeo komencis batali pri Köslin; batalo pri Kolberg komenciĝis; nokte germanaj bombaviadiloj atakis celojn en Anglio, pli ol 100 germanaj atakaviadiloj sekvis britan bomban grupon, kiu atakis fabrikon de sinteza brulaĵo en Kamen, pafalterigante super Anglio 19 britajn bombaviadilojn; tage la usona armeo atakis Ulm; brita-usona aeratako kontraŭ stacidomoj de Sopron, Szombathely ankaŭ estis trafita; Balkana Fronto: germana Armeo-Grupo "E" evakuiĝis de Višegrad; Okcidenta Fronto: en Vestfalio la usona armeo konkeris i.a. Euskirchen, Frechen, Lövenich kaj Brauweiler; la brita armeo konkeris Geldern kaj Issum; Rumanio deklaris militon al Germanio kaj Japanio
1949: Sovetunio: ministro pri eksteraj aferoj Vjaĉeslav Molotov demisiis favore al Andrej Viŝinskij
1951: En Nov-Delhio komenciĝis la 1-a Azia Ludo, kiun partoprenis sportistoj de 11 ŝtatoj
1954: Bulgario: Todor Ĵivkov iĝis ŝtatestro
1964: Konsilio de Sekureco de Unuiĝintaj Nacioj rezoluciis pri ekspedo de pacaj fortoj al Kipro
1974: Britio: Harold Wilson iĝis ĉefministro la duan fojon; Brazilo: inaŭguro de la Ponto Rio-Niterojo konektanta la urbojn Rio-de-Ĵanejro kaj Niterói
1975: Reĝino Elizabeto la 2-a atribuis al Charlie Chaplin Ordenon de la Brita Imperio
1977: Forta tertremo en Bukareŝto: 1570 personoj pereis, kaj ĉ. 11 mil vundiĝis
1979: Malkovro de Metiso, unu el lunoj de Jupitero; Papo Johano Paŭlo la 2-a anoncis sian unuan enciklikon Redemptor Hominis
1980: Zimbabvo: Robert Mugabe iĝis ĉefministro
1981: Unua sekretario de la Pola Unuiĝinta Laborista Partio, Stanisław Kania renkontiĝis en Moskvo kun soveta gvidanto Leonid Breĵnev certigante, ke komunistoj en Varsovio prilaboris agadon limigantan signifon de "Solidareco" en Pollando
1982: Milita stato en Pollando: en Gazetar-Buroo de Registaro oni prezentis al ĵurnalistoj tekston de t.n. lojaleca deklaro, kiun oni donis al personoj liberigataj de internigo
1988: Parizo: malfermo de la vitra piramido de la Luvro laŭ projekto de I. M. Pei
1989: Ukraina Societo "Memorial Vasil Stus" fondita
1994: Oslo: softvara entrepreno Qt Development Frameworks fondiĝis
1997: Usona prezidento Bill Clinton malpermesis federaciajn subvenciojn por ajnaj esploroj pri homa klonado
1999: Por civitanoj de Litovio malfermiĝis senviza vojaĝado al Germanio, Francio, Grekio kaj Portugalio
2000: En Japanio firmao Sony lanĉis ludkonzolon PlayStation 2
2001: Svisoj en referendumo malakceptis eniron de la lando al Eŭropa Unio
2002: Kosovo: Ibrahim Rugova iĝis unua prezidento
2003: En bomba atenco en la atendejo de internacia aviadilejo en Davao sur Filipinoj 21 personoj pereis kaj pli ol 100 vundiĝis
2007: Estonio: unua en Orienta Eŭropo parlamenta balotado kun uzo de Interreto
2009: Internacia puna kortumo akuzis ŝtatestron de Sudano Omar al-Baŝir pri militkrimoj kaj krimoj kontraŭ la homaro dum la milito en Darfuro
2012: Respubliko Kongo: serio de eksplodoj okazis en Brazavilo sur rubodeponejo de armiloj mortigante pli ol 250 personojn, vundante 2 300 kaj senhejmigante pli ol 13 800; Vladimir Putin gajnis prezidentan baloton en Rusio
2013: Uhuru Kenyatta gajnis prezidentan baloton en Kenjo
2015: 34 ministoj pereis kaj 14 vundiĝis rezulte de eksplodo en karbo-minejo en Donecko en Ukrainio
2018: Eksa spiono de MI6, rusia elmigrinto Sergej Skripal kaj lia filino estis venenitaj per nerva gaso Noviĉok en Salisbury — ĉefministrino Theresa May la 15-an de marto anoncis elpelon de 23 rusiaj diplomatoj
2020: Usonano Nik Wallenda iĝis unua homo, kiu promenis sur ŝtala kablo super kaldero de la vulkano Masaya en Nikaragvo
2022: Milito de Rusio kontraŭ Ukrainio: rusiaj trupoj eniris Zaporiĵan provincon; en Lisiĉansk estis detruita porinfana malsanulejo — almenaŭ 28 infanoj pereis kaj 64 estis vunditaj; senrezulte finiĝis la dua interkonsento pri la establo de humanitaraj koridoroj por Ĥarkivo kaj Ĥersono; evakuo de ukrainaj infanoj el orfejoj al Pollando komencita; transnacia korporacio IKEA retiriĝas de Ukrainio kaj Belorusio
2023: Milito de Rusio kontraŭ Ukrainio: en Lvivo dum konferenco oni decidis fondi en Hago Specialan Tribunalon pri Krimoj de Agreso kontraŭ Ukrainio, apogatan de pli ol 20 landoj

Naskiĝoj

1188: Blanka de Kastilio, reĝino de Francio, katolika sanktulino (m. 1252)
1634: Kazimierz Łyszczyński, pola nobelo, parlamentano, filozofo (m. 1689)
1645: Johann Ambrosius Bach, germana muzikisto (m. 1695)
1678: Antonio Vivaldi, itala violonisto, komponisto, katolika presbitero (m. 1742)
1702: Jack Sheppard, angla rabisto kaj ŝtelisto (m. 1724)
1731: Simon Borosnyai Lukács, hungara reformita pastro (m. 1802)
1745: Kazimierz Pułaski, pola nobelo, marŝalo de Bara Konfederacio, heroo de la Usona Milito de Sendependeco (m. 1779)
1769: Muhammad Ali, otomana paŝao, vicreĝo de Egiptio (m. 1849)
1771: August Gotthilf Gernhard, germana filologo kaj lernejestro (m. 1845)
1793: Karl Lachmann, germana filologo (m. 1851)
1852: Kristján Jónsson, islanda juristo kaj islandministro (m. 1926)
1875: Mihály Károlyi, hungara politikisto, diplomato, ĉefministro kaj prezidento (m. 1955)
1879: Bernhard Kellermann, germana verkisto, kontraŭulo de faŝismo (m. 1951)
1879: Erich Wilke, germana karikaturisto (m. 1936)
1882: Nicolae Titulescu, rumana diplomato, prezidento de la Ligo de Nacioj (m. 1941)
1884: Sándor Marót, hungara verkisto kaj ĵurnalisto (m. 1944)
1896: Jenő Gergely, rumania hungara matematikisto, lernolibroverkisto (m. 1974)
1897: Werner Rose, germana teologo kaj superintendanto (m. 1963)
1898: Georges Dumézil, franca filologo, hindeŭropisto, kompara literatursciencisto, kartvelologo, mitografo (m. 1989)
1899: Bernát Ábrahám, rumania hungara sindikatestro, redaktoro (m. nekonata)
1899: Emilio Prados, hispana poeto (m. 1962)
1904: Luis Carrero Blanco, hispana militisto kaj politikisto (m. 1973)
1904: Joseph Schmidt, aŭstra kantisto (m. 1942)
1909: Danuta Gierulanka, pola filozofino, matematikistino kaj tradukistino (m. 1995)
1910: Tancredo Neves, brazila juristo kaj bankisto, prezidento de Brazilo (m. 1985)
1911: László Ipó, rumania hungara pentristo (m. 1991)
1918: Margaret Osborne duPont, usona tenisludistino (m. 2012)
1923: Kurt Schubert, aŭstra fakulo pri judismo kaj orientalisto, adepto de kristana-juda dialogo (m. 2007)
1928: Alan Sillitoe, angla verkisto (m. 2010)
1929: Bernard Haitink, nederlanda dirigento (m. 2021)
1932: Ryszard Kapuściński, pola verkisto, raportisto, ĵurnalisto kaj publicisto (m. 2007)
1932: Miriam Makeba, sudafrika kantistino engaĝita kontraŭ apartismo (m. 2008)
1934: Gleb Jakunin, rusa ortodoksa kleriko, disidento, defendanto de homaj rajtoj (m. 2014)
1935: Edward Dębicki, pola-cigana poeto, akordionisto, komponisto, populariganto de la cigana kulturo
1938: Alpha Condé, prezidento de Gvineo kaj prezidanto de Afrika Unio
1940: Sándor Plugor, rumania hungara grafikisto, pentristo (m. 1999)
1942: Zorán Sztevanovity, hungara kantisto, gitaristo, komponisto
1943: Zoltán Jeney, hungara komponisto (m. 2019)
1947: István Aggod, rumania hungara pentristo
1947: Ferenc Irinyi Kiss, rumania hungara poeto, ĵurnalisto
1949: Sergej Bagapŝ, ĉefministro kaj prezidento de neagnoskata respubliko Abĥazio (m. 2011)
1949: Péter Kuszálik, rumania hungara bibliografo, publicisto
1950: Rick Perry, guberniestro de Teksaso
1951: Edelgard Bulmahn, germana politikistino
1951: Chris Rea, brita kantisto (m. 2025)
1954: François Fillon, ĉefministro de Francio
1954: Catherine O'Hara, usona aktorino kaj scenaristino (m. 2026)
1955: Dominique Pinon, franca aktoro kaj kantisto
1964: Jurij Finkel, soveta, rusia informadika programisto, kreinta la programon EK! por ĉapeligi literojn por Esperanto, tradukisto
1968: Gábor Vida, rumania hungara verkisto kaj redaktoro
1970: Jakob von Weizsäcker, germana politikisto kaj ekonomikisto
1979: Ferenc Boné, rumania hungara filmestetikisto