Melbourne

Melbourne
Math	dinas, region of Victoria, dinas fawr, ardal fetropolitan, prifddinas y dalaith, canolfan ariannol, metropolis
Enwyd ar ôl	William Lamb, 2il Is-iarll Melbourne
Poblogaeth	5,350,705
Sefydlwyd	30 Awst 1835 ;
Iaith/Ieithoedd; swyddogol	Saesneg Awstralia
Daearyddiaeth
Gwlad	Awstralia
Arwynebedd	9,993 km²
Uwch y môr	31 metr
Gerllaw	Afon Yarra, Port Phillip
Yn ffinio gyda	Barwon South West, Grampians, Loddon Mallee, Hume, Gippsland
Cyfesurynnau	37.8142°S 144.9631°E
Cod post	3000–3207
	Ffeiliau perthnasol ar Comin
	[golygwch ar Wicidata]

Melbourne (Woiwurrungeg: Narrm) yw prifddinas talaith Victoria, yn Awstralia. Yn 2015 roedd gan y ddinas boblogaeth o 4,529,500. Melbourne yw dinas fwyaf Victoria, gyda dros 70% o drigolion y dalaith yn byw yno.

Hanes

Cafodd Melbourne ei sefydlu ym 1835, pan gyrhaeddodd gwladychwyr o Launceston, yn Tasmania. Tyfodd y ddinas yn sylweddol iawn ar ôl 1851, pan ddarganfuwyd aur yn yr ardal rhwng Ballarat a Bendigo, yng nghanolbarth Victoria.

Pan gafodd Awstralia ei annibyniaeth ym 1901, cafodd Melbourne ei wneud yn sedd y llywodraeth, tan 1927, pan wnaed Canberra yn brifddinas newydd y wlad.

Ym 1956 cafodd y Gemau Olympaidd eu cynnal yn y ddinas.

Poblogaeth

Mae yna nifer o fudwyr wedi symud i Melbourne dros y blynyddoedd. Cafwyd 43% o bobl sy'n byw yn Melbourne eu geni tu allan i Awstralia. Dangosir y cynnydd ym mhoblogaeth Melbourne yn y tabl isod.

Poblogaeth Melbourne y flwyddyn
1836	177
1851	29,000
1854	123,000	(gold rush)
1860	140,000
1880	280,000
1890	490,000
1895	900,000	(cwymp economaidd)
1956	1,500,000
1981	2,806,000
1991	3,156,700	(dirwasgiad)
2001	3,366,542
2004	3,592,975
2006	3,720,300	(amcangyfrif 2006)
2030	4,500,000	(rhagamcaniad)

Cludiant

Trenau

Agorwyd rheilffordd rhwng Melbourne a Sandridge (erbyn hyn Porthladd Melbourne) ar 12 Medi 1854 a daeth eraill i Sant Cilda ym 1857, Gogledd Brighton ym 1859, Hawthorn ym 1861 ac Essendon ym 1960. Wedi darganfod aur yn Victoria]], agorwyd rheilffyrdd i Sunbury ym 1859, Bendigo ym 1862 ac Echuca ym 1864.

Trydaneiddiwyd y rheilffyrdd maestrefol o 1919 ymlaen.^[1]

Mae Gorsaf reilffordd Stryd Flinders y brif orsaf ar gyfer gwasanaethau lleol, sydd i gyd yn mynd ar gylch tanddaearol o dan ganol y ddinas. Mae rhai o'r gwasanaethau V line i drefi eraill yn dalaith Victoria yn mynd o Stryd Flinders.

Mae gwasanaethau eraill V line tu mewn Victoria, a hefyd gwasanaethau i Adelaide a Sydney yn defnyddio Gorsaf reilffordd Croes y De.

Tramfyrdd

Mae gan Melbourne rwydwaith eang o dramffyrdd trydanol. Yn wreiddiol defnyddiwyd ceffylau, ond dechreuodd gwasanaeth rhwng Melbourne a Richmond yn defnyddio ceblau ar 11 Tachwedd 1885 ac estymwyd y rhwydwaith yn sydyn. Dechreuodd tramfyrdd trydanol ym 1889^[2]