Zum Inhalt springen

Kanton

Aus Wikipedia
Der Artikl is im Dialekt Weanarisch gschriem worn.
Schweiza Kantone

De 26 Kantone (franzesisch: cantons, italienisch: cantoni, rätoromanisch: chantuns, in da Deitschschweiz traditionö Stände) san de Gliadstootn vo da Schweizarischn Eidgenossenschaft. Da Ausdruck is 1475 zum easchtm Moi in ana Freiburga Akte vawendt wuan.[1]

Politischs System

[Werkeln | Am Gwëntext werkeln]

Jeda Kanton hod a eigne Vafossung und eigene gsetzgebende, exekutive und juristische Beheadn. Olle Kantone hom a Aakauma-Parlament (Grosser Rat, Kantonsrat, Landrat, Parlament). Des hod je noch Kanton 49 bis 180 Parlamentssitz. De Kantonsregiarung (Regierungsrat, Regierung, Staatsrat, Standeskommission) besteht je noch Kanton aus fünf oda siem Mitgliedan.

Aunzoi und Reihenfoige

[Werkeln | Am Gwëntext werkeln]

Heit wiad de Aunzoi vo de Kantone meistns mit 26, maunchmoi mit 23 aungegem. Da Grund dafia is, dass sechs Kantone (Obwalden, Nidwalden, Appenzell Innerrhoden, Appenzell Ausserrhoden, Basel-Stadt und Basel-Landschaft) aus historischn Grindn ois Hoibkantone bezeichnet wean. (Seit der Totalrevision der Bundesverfassung der Schweizerischen Eidgenossenschaft vo 1999 haßts "Kantone mit geteilter Standesstimme"). De Untascheidung is nua bei der Besetzung vom Ständerat und beim Ständemehr relevant, hod owa kaan Einfluss auf de innere Autonomie. Korrektaweis miassat ma desweng vo 26 Kantonen, own 23 Ständn redn.

De Standardreihnfoige fia de Kantone is in da Bundesvafossung festglegt. Des hod an historischn Grund. In da Eidgenossenschaft vo de "Ocht Oidn Oate" san de Städde Zürich, Bern und Luzern in da Hierarchie vua de Landkantone gstaundn. De weidan Kantone stengan in da Reihenfoige vo eanan Beitritt.

De Schweiza Kantone auf an Blick

[Werkeln | Am Gwëntext werkeln]
Woppn Kanton (Kiazl und Autokennzeichn) Stände Beitritt Hauptort Log Eihwohna 1 Flächn 2 Dichtn 3 Gmeindn 5 Aumtssproch(n)
Wappen des Kantons Zürich Zürich (ZH) 1 1351 Zürich 1'351'297
(1)
1'729
(7)
782
(3)
171 deitsch
Wappen des Kantons Bern Bern (BE) 1 1353 Bern 974'235
(2)
5'959
(2)
164
(15)
392 deitsch, franzesisch
Wappen des Kantons Luzern Luzern (LU) 1 1332 Luzern 372'964
(7)
1'493
(9)
250
(9)
88 deitsch
Wappen des Kantons Uri Uri (UR) 1 1291 6 Altdorf 35'335
(24)
1'077
(11)
33
(25)
20 deitsch
Wappen des Kantons Schwyz Schwyz (SZ) 1 1291 6 Schwyz 144'686
(17)
908
(13)
159
(16)
30 deitsch
Wappen des Kantons Obwalden Obwalden (OW) 0,5 1291 6 Sarnen 35'032
(25)
491
(19)
71
(22)
7 deitsch
Wappen des Kantons Nidwalden Nidwalden (NW) 0,5 1291 6 Stans 40'794
(22)
276
(22)
148
(18)
11 deutsch
Wappen des Kantons Glarus Glarus (GL) 1 1352 Glarus 38'479
(23)
685
(17)
56
(23)
25
3 (ab 2011)
deitsch
Wappen des Kantons Zug Zug (ZG) 1 1352 Zug 110'890
(18)
239
(24)
464
(5)
11 deitsch
Wappen des Kantons Freiburg Freiburg (FR) 1 1481 Freiburg 273'159
(11)
1'671
(8)
164
(17)
168 franzesisch, deitsch
Wappen des Kantons Solothurn Solothurn (SO) 1 1481 Solothurn 252'748
(12)
791
(16)
320
(7)
125 deitsch
Wappen des Kantons Basel-Stadt Basel-Stadt (BS) 0,5 1501 Basel 187'898
(15)
37
(26)
5'078
(1)
3 deitsch
Wappen des Kantons Basel-Landschaft Basel-Landschaft (BL) 0,5 1501 Liestal 272'815
(10)
518
(18)
527
(4)
86 deitsch
Wappen des Kantons Schaffhausen Schaffhausen (SH) 1 1501 Schaffhausen 75'657
(19)
298
(20)
254
(8)
27 deitsch
Wappen des Kantons Appenzell Ausserrhoden Appenzell Ausserrhoden (AR) 0,5 1513 Herisau 4 53'043
(21)
243
(23)
218
(12)
20 deitsch
Wappen des Kantons Appenzell Innerrhoden Appenzell Innerrhoden (AI) 0,5 1513 Appenzell 15'681
(26)
173
(25)
91
(20)
6 deitsch
Wappen des Kantons St. Gallen St. Gallen (SG) 1 1803 St. Gallen 474'676
(5)
2'026
(6)
234
(11)
86 deitsch
Wappen des Kantons Graubünden Graubünden (GR) 1 1803 Chur 191'861
(14)
7'105
(1)
27
(26)
190 deitsch, rätoromanisch,
italienisch
Wappen des Kantons Aargau Aargau (AG) 1 1803 Aarau 600'040
(4)
1'404
(10)
427
(6)
229 deitsch
Wappen des Kantons Thurgau Thurgau (TG) 1 1803 Frauenfeld 244'805
(13)
991
(12)
247
(10)
80 deitsch
Wappen des Kantons Tessin Tessin (TI) 1 1803 Bellinzona 335'720
(8)
2'812
(5)
119
(19)
176 italienisch
Wappen des Kantons Waadt Waadt (VD) 1 1803 Lausanne 701'526
(3)
3'212
(4)
218
(14)
375 franzisisch
Wappen des Kantons Wallis Wallis (VS) 1 1815 Sitten 307'392
(9)
5'224
(3)
59
(24)
143 franzesisch, deitsch
Wappen des Kantons Neuenburg Neuenburg (NE) 1 1815 Neuenburg 171'647
(16)
803
(15)
214
(13)
53 franzesisch
Wappen des Kantons Genf Genf (GE) 1 1815 Genf 453'292
(6)
282
(21)
1'607
(2)
45 franzesisch
Wappen des Kantons Jura Jura (JU) 1 1979 Delémont 70'134
(20)
838
(14)
84
(21)
64 franzesisch
Wappen vo da Schweizerischen Eidgenossenschaft Schweizerische Eidgenossenschaft (CH) 23 1291 6 Bern (Bundesstod) 7'785'806 41'285 189 2'636 deitsch, französisch,
italienisch, rätoromanisch

Bemerkungen:

In Klamman jeweis da Rang
1 Stand: 31. Dezemba 2009[2]
2 km²
3 Einwohna pro km², Staund: 31. Dezemba 2009
4 Sitz vo da Regiarung und vom Parlament; Sitz vo da Justiz und Polizei is Trogen
5 Staund: 5. April 2009
6 Waun da Bundesbriaf vo 1291 ois Gründung vo da Schweiz aungnumma wiad.

De zwaabuachstobign Kantonsobkiazungen (Sigel) san vabratt; zum Beispü sans fia Autokennzeichn vuageschriem[3] und wean in da ISO 3166-2:CH vawendt (mitn Präfix «CH-», zum Beispü CH-SZ fian Kanton Schwyz).

Kanton in de Schweiza Laundessprochn

[Werkeln | Am Gwëntext werkeln]

De Kantonsnaumen wean in da Schreibweis wiedagem, wias im Artikel 1 vo da Bundesvafassung[4] z findn san, ned owa in da offiziölln Reihnfoige. Heavuaghom san de Bezeichnungen in de jeweilign Aumtssprochn vom Kanton.

ISO, Auto-
kennzeichen
Offiziölle
Reihenfoige
DeitschFranzesischItalienischRätoromanisch
AG19AargauArgovieArgoviaArgovia
AR15Appenzell AusserrhodenAppenzell Rhodes-ExtérieuresAppenzello Esterno Appenzell Dadora
AI16Appenzell InnerrhodenAppenzell Rhodes-IntérieuresAppenzello Interno Appenzell Dadens
BL12Basel-Landschaft Bâle-CampagneBasilea CampagnaBasilea-Champagna
BS13Basel-Stadt Bâle-VilleBasilea CittàBasilea-Citad
BE02BernBerne Berna Berna
FR10Freiburg FribourgFriburgoFriburg
GE25Genf GenèveGinevraGenevra
GL08Glarus GlarisGlaronaGlaruna
GR17GraubündenGrisonsGrigioni Grischun
JU26JuraJuraGiura Giura
LU03Luzern LucerneLucernaLucerna
NE24Neuenburg NeuchâtelNeuchâtelNeuchâtel
NW07NidwaldenNidwaldNidvaldo Sutsilvania
OW06ObwaldenObwaldObvaldo Sursilvania
SH14Schaffhausen SchaffhouseSciaffusaSchaffusa
SZ05Schwyz Schwyz (Schwytz1)SvittoSviz
SO11Solothurn SoleureSolettaSoloturn
SG18St. Gallen Saint-GallSan GalloSon Gagl
TI21TessinTessinTicino Tessin
TG20ThurgauThurgovieTurgovia Turgovia
UR04UriUriUriUri
VD22Waadt VaudVaudVad
VS23WallisValaisVallese Vallais
ZG09ZugZougZugo Zug
ZH01Zürich ZurichZurigoTuritg

1 Die Schreibweise mit tz wird vom Guide du Typographe romand verwendet und ist dementsprechend häufig anzutreffen.

Ehemolige Kantone

[Werkeln | Am Gwëntext werkeln]
  • Baden
  • Bellinzona
  • Fricktal
  • Linth
  • Lugano
  • Oberland
  • Säntis
  • Waldstätte
  • Ausserschwyz und Innerschwyz (Hoibkantone)

Bibliographie

[Werkeln | Am Gwëntext werkeln]
  • Kurt Müller (Hrsg.): Bausteine der Schweiz. Porträts der 26 Kantone. Verlag Neue Zürcher Zeitung, Zürich 1987. ISBN 3-85823-178-9
  • Die Schweizer Kantone unter der Lupe. Behörden, Personal, Finanzen (Diverse Autoren). Haupt Verlag, Bern 2005. ISBN 978-3-258-06887-9
  • Stefan Rieder; Thomas Widmer: Kantone im Wandel. Reformaktivitäten der Schweizer Kantone zwischen 1990 und 1999: Ursachen, Ausgestaltung und Konsequenzen (Aus der Reihe: Public Management). Haupt Verlag, Bern 2007. ISBN 978-3-258-07249-4
  • Die Schweiz und ihre 26 Kantone. Eine (differenzierte) Landeskunde in Regionen, Traditionen und Wappen. Verlag Bär, Niederuzwil 2007. ISBN 978-3-9523212-0-1 (Studienbuch) ISBN 978-3-9523212-1-8 (Taschenbuch)
  1. Kantone. In: Historisches Lexikon vo da Schweiz.
  2. Ständige Wohnbevölkerung nach Staatsangehörigkeit, Geschlecht und Kantonen, 2009 (XLS), Bundesamt für Statistik (BFS)
  3. Archivierte Kopie. Archiviert vom Original am 28. Novemba 2009; abgerufen am 16. Oktober 2010.
  4. Bundesverfassung in der systematischen Sammlung des Bundesrechts Bundesverfassung in der systematischen Sammlung des Bundesrechts (Memento des Originals vom 24. Óktówer 2010 im Internet Archive) i Info: Der Archivlink wurde automatisch eingesetzt und noch nicht geprüft. Bitte prüfe Original- und Archivlink gemäß Anleitung und entferne dann diesen Hinweis.