Ir al contenido

Planeta

De Biquipedia
Iste articlo ye en proceso de cambio enta la ortografía oficial de Biquipedia (la Ortografía de l'aragonés de l'Academia Aragonesa d'a Luenga). Puez aduyar a completar este proceso revisando l'articlo, fendo-ie los cambios ortograficos necesarios y sacando dimpués ista plantilla.
Articlo d'os 1000
Fila superior: Urano y Neptuno; fila central: Tierra, a estrela nana blanca Sirius B, Venus. Abaixo d'os anteriors se veyen en a fila superior Marte y Mercurio y en a fila inferior: a Luna y as planetas nanas Plutón y Haumea (a escala).

Una planeta[1][nota 1] (d'o latín < planēta[1] y iste d'o griego πλανήτης ("planētēs": «vagabundo u camandulero»)) ye un cuerpo sin de luz propia (que no ye, por tanto, una estrela) que chira arredol d'una estrela; que tien forma esferica, u cuasi esferica (ya que en tener prou masa, a suya gravedat supera as fuerzas d'o cuerpo richido); y que ye o elemento prencipal adintro d'a suya orbita; seguntes a definición d'a reunión d'a Unión Astronomica Internacional de Praga, de l'anyo 2006.[2] Asinas, se diz planeta a cadagún d'os cuerpos que describen orbitas elipticas arredol d'o Sol u, en cheneral, d'una estrela. Son planetas d'o sistema solar: Mercurio, Venus, a Tierra, Marte, Chupiter, Saturno, Urano y Neptuno. No'n son Ceres que se considera una planeta nana, ni Plutón, considerato o paradigma d'as planetas nanas transneptunianas muitas d'as cuals encara no tienen nombre.

Planetas d'o sistema solar

[editar | modificar o codigo]

I hai ueito planetas en o nuestro sistema solar. Son (empecipiando per o mas amán d'o Sol): Mercurio, Venus, Tierra, Marte, Chupiter, Saturno, Urano y Neptuno.

Clasificación

[editar | modificar o codigo]

Istas planetas pueden estar clasificadas en cuantas categorías seguntes a suya composición:

A la suya vegada se pueden distinguir entre:

Caracteristicas prencipals

[editar | modificar o codigo]
Planeta Diametro ecuatorial* Diametro ecuatorial (km) Masa* Radio orbital (UA) Periodo orbital (anyadas) Periodo de rotación (diyas) Incl.** Sat.*** Composición de l'atmosfera
Mercurio0,3948780,060,390,2458,66670Trazas de hidrocheno y helio
Venus0,95121000,820,720,6152433,4°096 % CO2, 3 % nitrocheno,0.1 % augua
Tierra1,00127561,001,001,001,00178 % nitrocheno, 21 % oxicheno, 1 % argón
Marte0,5367870,111,521,881,031,9°295 % CO2, 1.6 % argón, 3 % nitrocheno
Chupiter11,21429843185,2011,860,4141,3°6390 % hidrocheno, 10 % helio, trazas de metano
Saturno9,41120536959,5429,460,4262,5°6196 % hidrocheno, 3 % helio, 0.5 % metano
Urano3,985110814,619,1984,010,7180,8°2784 % hidrocheno, 14 % helio, 2 % metano
Neptuno3,814953817,230,06164,790,67451,8°1374 % hidrocheno, 25 % helio, 1 % metano

* O diametro y masa s'expresan en relación a la Tierra   ** Inclinación d'orbita (en relación con l'ecliptica)   *** Satelites naturals

Exoplanetas

[editar | modificar o codigo]

As exoplanetas son aquellas planetas que son difuera d'o lo nuestro sistema solar. Dica octubre de 2019 s'han descubierto 4118 exoplanetas que orbitan en 3063 sistemas solars.

  1. Con a variant pllaneta. Tamién en masculín

Referencias

[editar | modificar o codigo]
  1. 1 2 (an) Diccionario aragonés-castellano-catalán. Estudio de Filología Aragonesa. Edacar num. 14. Zaragoza. Edicions Dichitals de l'Academia de l'Aragonés. ISSN 1988-8139. Octubre de 2024 (accesible vía web).
  2. (en) IAU 2006 General Assembly: Result of the IAU Resolution votes en a pachina web d'a Unión Astronomica Internacional